II SA/Łd 215/13

Dnia 5 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2013 roku sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: zawiesić postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. LS M. N. wniosła skargę na decyzję Samorządowego kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...], którą to decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], odmawiającą M. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad wujkiem W. N. W toku postępowania ustalono, iż wuj skarżącej W. N. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji, opiekuje się nim zamieszkująca wspólnie wnioskodawczyni. W. N. jest kawalerem i nie ma dzieci. Jego brat - ojciec M. N. nie żyje, a dalsze rodzeństwo wuja mieszka daleko poza Ł. i nie interesuje się jego stanem zdrowia. Wnioskodawczyni zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. od dnia [...] jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organy, uzasadniając odmowę przyznania świadczenia odwołały się do brzmienia art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym niż matka albo ojciec osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788, w skrócie k.r. i o.) ciąży obowiązek alimentacyjny lub osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Stosownie natomiast do art. 128 k.r. i o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciążą krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W związku z tym ponieważ M. N. jest bratanicą W. N. (córką jego brata) nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny i tym samym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Następnie Kolegium podkreśliło, iż warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stwierdzenie przynależności, osoby ubiegającej o to świadczenie, do kręgu najbliższych krewnych, do których zalicza się np. matkę, ojca, dzieci, a także dalszych krewnych, z tym jednak zastrzeżeniem, że musi na nich ciążyć obowiązek alimentacyjny, który dotyczy krewnych w linii prostej (np. dziadek - ojciec - syn -wnuk), a także rodzeństwa. Natomiast prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje krewnym w linii bocznej, do których zaliczyć można np. kuzynów, rodzeństwo rodziców. Organ II instancji wskazał następnie, iż celem wprowadzenia świadczenia pielęgnacyjnego było umożliwienie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, wywiązania się z tego obowiązku poprzez sprawowanie osobistej opieki nad uprawnionym do alimentów, a nie poprzez płacenie alimentów, dzięki finansowemu wsparciu ze strony Państwa. Świadczenie to ma więc "rekompensować" utratę dochodu z tytułu pracy osoby, która nie może zdobywać funduszy na wywiązanie się z obowiązku dostarczania środków na utrzymanie osoby bliskiej, chorej i wymagającej opieki, bo zmuszona jest tę osobę pielęgnować na co dzień. Tymczasem M. N. z racji braku ciążenia na niej ustawowego obowiązku alimentowania wymagającego opieki wuja, nie jest osobą legitymowaną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nim. Fakt sprawowania przez nią tej opieki, mimo iż jest oczywisty, nie może sam w sobie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi W ocenie sądu celowym jest zawieszenie postępowania na podstawie art. 125§ 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Stosownie do treści tego przepisu sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W sprawie I OSK 1774/12, ze skargi kasacyjnej SKO w Ł. od wyroku WSA w Ł. w sprawie z dnia [...], sygn. akt II SA/Łd 261/12 w sprawie o bliźniaczym stanie faktycznym (odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz bratanicy), Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2013 roku na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. postanowił przedstawić składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:. czy osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)? NSA w uzasadnieniu pytania prawnego wskazał na rozbieżną linię orzecznictwa co do wykładni art. 17 u.ś.r. I tak w wyrokach: WSA w Łodzi z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 582/10, z dnia 25 listopada 2011 r. sygn. akt SA/Łd 943/11 i z dnia 28 lutego 2012 r. II SA/Łd 33/12, WSA w Lublinie z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt 593/10, WSA w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 776/10, WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2011 r. II SA/Po 821/10 oraz WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 982/11, przyjmując prokonstytucyjną wykładnię, uwzględniającą zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP sądy administracyjne opowiadały się za przyznaniem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, osobom opiekującym się niepełnosprawnymi spokrewnionymi w dalszym stopniu. W sprawach powyższych chodziło o przyznanie świadczenia osobom opiekującym się: siostrzenicą, bratanicą, bratankiem, siostrą babki, stryjem i powinowatą (synowa), mimo że na opiekunach nie ciążył obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sprawach tych akcentowano faktyczne sprawowanie od wielu lat opieki nad niepełnosprawnymi dalszymi krewnymi, którzy nie odpowiadają wprawdzie kryteriom wskazanym w art. 3 pkt 16 ustawy, lecz stanowili w znaczeniu faktycznym i tradycyjnym rodzinę i to dość blisko spokrewnioną lub związaną więzami faktycznymi. Ponadto w odniesieniu do zstępnych rodzeństwa Sądy powoływały się na przepisy art. 934 i 935 § 1 Kodeksu cywilnego, zaliczające te osoby do kręgu ustawowych spadkobierców. Również w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i to wydanych pod rządami znowelizowanych już przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjęto, że przepisy art. 17 ust. 1 ustawy należy rozumieć przy uwzględnieniu konstytucyjnej zasady równości tak, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale także każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie (wyrok z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1873/10, opubl. Lex nr 990201). W kolejnym wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 198/12 Naczelny Sąd Administracyjny wychodząc z zasad konstytucyjnych – zasady równości i sprawiedliwości społecznej dostrzegł celowość przyjęcia w pewnych stanach faktycznych, że uprawnioną do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna niż wymienione expressis verbis w ustawie – kategorie członków szeroko rozumianej rodziny – vide wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (niepubl. dostępny CBOSA). Ten kierunek orzecznictwa został utrzymany w wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1407/12, w którym Sąd powołał się na przepis art. 8 Konstytucji RP. W myśl art. 8 ust. 1 Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Równolegle w orzecznictwie i to zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych (wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 821/10 i z dnia 2 lutego 2012 r. II SA/Po 1292/11, oraz WSA we Wrocławiu z dnia 15 lutego 2012 r. – IV SA/Wr 775/11) jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki NSA z dnia 9 lutego 2011 r. I OSK 1710/10, z dnia 10 maja 2012 r. I OSK 2149/11, z dnia 9 sierpnia 2012 r. I OSK 329/12 oraz z dnia 29 listopada 2012 r. I OSK 92/12) przyjmowano, że na gruncie obecnie obowiązującego stanu prawnego nie jest dopuszczalna wykładnia inna niż gramatyczna. W orzeczeniach tych uwzględniając zmiany dokonane w wyniku nowelizacji przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która w sposób precyzyjny wyznacza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego NSA przyjął, że sąd administracyjny w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy w tworzeniu w drodze wykładni nowej normy prawnej, ani do orzekania o zgodności z Konstytucją omawianego rozwiązania ustawowego, polegającego na nieobjęciu aktem normatywnym innych osób." Podjęcie uchwały przyczyni się do wyeliminowania wskazanej rozbieżności orzecznictwa sądów administracyjnych na tle stosowania art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tego chociażby względu zawieszenie postępowania wydaje się właściwe. Mając na uwadze, że w państwie prawa jednym z priorytetów jest dążenie do jednolitości orzecznictwa, stabilności i spójności systemu prawa i stosowania prawa, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą opowiada się za szerokim interpretowaniem użytego w art. 125 sformułowania "rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania". Względy celowościowe, dążenie do zachowania jednolitości i stabilności orzecznictwa przemawiają za zawieszeniem postępowania w trybie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji. LP