II SA/Łd 293/13

Dnia 18 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi Z. K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt III SA/Łd 966/11 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2. przyznać i nakazać wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi R. P. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług. LS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, prawomocnym wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 966/11 oddalił skargę Z. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., z dnia [...]., nr [...], którym stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 29 lutego 2012 roku. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2012 roku stwierdzono, iż wyrok ten uprawomocnił się w dniu 27 kwietnia 2012 roku. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. WSA w Łodzi, na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., odrzucono skargę kasacyjną Z.K. od powyższego wyroku. Zarządzeniem z dnia 26 lipca 2012r., wydanym na podstawie art. 87 § 1 i § 2, w związku z art. 49 § 2 p.p.s.a. pozostawiono bez rozpoznania wniosek Z. K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wskazanego na wstępie wyroku, zaś Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 25 września 2012r.,w sprawie o sygn. akt II GZ 327/12 oddalił zażalenie na w/w zarządzenie z dnia 26 lipca 2012r. W dniu 20 marca 2013r. Z.K. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wspomnianym wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011r., w uzasadnieniu której wskazał następujące podstawy wznowienia: - "obecność w składzie Sądu osób nieuprawnionych, tj. sędziego NSA Tomasza Zbrojewskiego, sędziego NSA Janusza Nowackiego, Sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej które nie miały certyfikatu przeszkolenia – znajomości przepisów prawa wynikających ze znajomości odnośnie ochrony praw podstawowych obywateli Unii Europejskiej, bądź znajomość tych przepisów osoby te zataiły rozpatrując sprawę III SA/Ł 966/11"; - "brak należytej reprezentacji skarżącego, bowiem pełnomocnik z urzędu nie podjął współpracy, ze względu na nieznajomość prawa w zakresie ochrony praw podstawowych obywateli UE oraz orzecznictwa Trybunału w Strasburgu"; - "wypłacenie ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenia przez Sąd mimo, że nie podjął on współpracy ze skarżącym"; - "sędzia NSA Janusz Nowacki oraz Prezes WSA w Łodzi zalegalizowali okoliczność nie podjęcia przez pełnomocnika z urzędu współpracy ze skarżącym, czego konsekwencją było wypłacenie wynagrodzenia dla wyznaczonego pełnomocnika"; - :"naruszono przepisy prawa, tj, Konstytucję RP oraz prawo wspólnotowe, pozbawiając skarżącego możliwości działania"; - "procesowanie Sądu było niezgodne z Konstytucją RP i prawem wspólnotowym"; - "wyrok został oparty na przerobionym dokumencie, tj. wezwaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]z dnia [...].". Pismem z dnia 2 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wskazane przez skarżącego podstawy wznowienia postępowania i uzupełniająco wskazał, że skarżący wnosi także o wznowienie postępowania na podstawie art. 271 ust. 2 p.p.s.a. – z uwagi na pozbawienie możności działania w sprawie związane z naruszeniem przez Sąd art. 67 § 5 p.p.s.a. i niedoręczenie pism w sprawie pełnomocnikowi z urzędu skarżącego pomimo istnienia umocowania tego pełnomocnika z urzędu. Wskazał także, że o podstawie wznowienia, wskazanej w pkt 2 skarżący dowiedział się z uzasadnienia postanowienia WSA w Łodzi z dnia 14 maja 2013 r., gdzie po raz pierwszy wskazano na tę okoliczność. Pełnomocnik wniósł tym samym o uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania i zmianę wydanego w sprawie wyroku poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. nr [...]. Wniósł także o zasądzenie kosztów pomocy udzielonej skarżącemu z urzędu w wysokości 150% stawki, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o presumpcję wadliwego postępowania i zastąpienie zapadłego orzeczenia, orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że przywrócenie stanu sprzed zamknięcia, ulegającemu wznowieniu postępowania sądowego, może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność wywołania na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi (nieważnością), bez względu ich wpływ na rozstrzygnięcie (art. 271 p.p.s.a.), właściwe przyczyny restytucyjne (art. 273 p.p.s.a.) oraz fakt wydania wyroku na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą (art. 272 p.p.s.a.). Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem. Jest to termin trzymiesięczny, którego początek odnosi się do momentu powzięcia przez stronę wiadomości - w zależności od podstawy wznowienia - o podstawie wznowienia albo o skutkach wadliwie toczącego się postępowania. Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem, zamykającym postępowanie poczytywane przez stronę jako nieważne jest dotrzymany, jeżeli skarga zostanie wniesiona do sądu właściwego przed upływem trzech miesięcy od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możliwości działania lub brak należytej reprezentacji- od dnia w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania sąd dokonuje jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 280 p.p.s.a., toteż skarżący zobowiązany jest wykazać w niej - pod rygorem odrzucenia skargi - przesłanki dopuszczalności wznowienia. Oznacza to oparcie skargi na ustawowej podstawie oraz podanie okoliczności, w odniesieniu do których sąd stwierdza zachowanie terminu. Sąd dokonujący badania przyjmuje, że strona dotrzymała terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z przyczyn nieważności wówczas, gdy jest niewątpliwe, że skarga została złożona przed upływem trzech miesięcy od daty dowiedzenia się przez wnoszącego skargę o wyroku zapadłym w sprawie, w której nie był należycie reprezentowany albo wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiony był możności działania. Zgodnie z brzmieniem 271 pkt 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Osobą nieuprawnioną do orzekania w rozumieniu art. 271 pkt 1 p.p.s.a. jest osoba nie będąca sędzią, a więc ten kto nie został powołany na stanowisko sędziego sądu administracyjnego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2007r., sygn.akt I OSK 1543/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.p.) Po myśli art. 271 pkt 2 natomiast, podstawę do żądania wznowienia postępowania z powodu nieważności postępowania stanowi okoliczność, że strona nie była należycie reprezentowana lub jeżeli na skutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania. Brak należytej reprezentacji występuje w sytuacji, w której podmiot nie będący osobą fizyczną nie może podejmować skutecznych czynności, ponieważ nie ma organów, dokonujących za niego czynności procesowych. Pojęcie to obejmuje także przypadki, w których strona nie ma przedstawiciela ustawowego, co powoduje niemożność dokonywania przez nią czynności procesowych (dotyczy to małoletnich i osób ubezwłasnowolnionych całkowicie lub częściowo). Przez reprezentację na gruncie wspomnianego przepisu, należy rozumieć zarówno przedstawicielstwo ustawowe jak i pełnomocnictwo. Brakiem należytej reprezentacji nie jest wszakże sytuacja, w której skarżący, mający pełną zdolność do czynności prawnych, nie był należycie reprezentowany przez pełnomocnika, nawet jeżeli brak tej reprezentacji spowodowany był naruszeniem prawa. O pozbawieniu możliwości działania można zaś mówić wyłącznie wówczas, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania i z przyczyny leżącej poza nią nie mogła ona wziąć w ogóle udziału w spawie. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011r., sygn.akt II FSK 1698/09, z dnia 9 grudnia 2011r., sygn.akt II FSK 1144/10, z dnia 28 lutego 2012r., sygn.akt II GSK 1695/12, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) W oparciu o przepis art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. można zaś żądać wznowienia postępowania na tej podstawie, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym. Cytowany przepis wyraźnie wskazuje, iż podstawą żądania musi być dokument podrobiony lub przerobiony, a fakt ten musi być w chwili składania skargi o wznowienie prawomocnie stwierdzony przez właściwy organ po przeprowadzeniu postępowania karnego. Złożenie takiej skargi przed prawomocnym stwierdzeniem owego fałszerstwa jest zatem przedwczesne. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008r., sygn.akt I OSK 1984/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rozpoznawanej sprawie, podstawą dla żądania wznowienia postępowania były zarzuty, które można podzielić na trzy kategorie: dotyczące prawidłowości rozstrzygnięcia (opartego na podrobionym dokumencie), dotyczące składu sądu oraz nieprawidłowej reprezentacji skarżącego, w tym wypłaty dla pełnomocnika wynagrodzenia. Nieistnienie podstaw, związanych z nienależytym obsadzeniem sądu oraz oparciem wyroku na dokumencie podrobionym w świetle podnoszonych przez skarżącego okoliczności, nie budzi wątpliwości. Wszyscy, orzekający w sprawie o sygn.akt II SA/łd 966/11 sędziowie zostali powołani na stanowisko sędziego odpowiednio – Naczelnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Bliżej niesprecyzowany "certyfikat przeszkolenia – znajomości przepisów prawa wynikających z znajomości odnośnie "ochrona praw podstawowych obywateli U.E.", nie ma żądnego wpływu na ocenę obsady sądu. Rzekomo zaś podrobiony dokument, sporządzony w postępowaniu administracyjnym nie był przedmiotem żadnego postępowania, w którym ocenie podlegałoby jego ewentualne sfałszowanie. Odnosząc się natomiast do okoliczności, mających uzasadniać zarzut nienależytej reprezentacji skarżącego, wskazać należy, iż w postępowaniu w sprawie o sygn.akt III SA/Łd 966/11 skarżącemu prawomocnie przyznane zostało prawo pomocy. Osobę pełnomocnika wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w Ł. i tenże pełnomocnik brał udział w rozprawie w dniu 24 listopada 2011r. W związku natomiast ze złożonym przez skarżącego oświadczeniem z dnia 7 grudnia 2011r. o "wycofaniu pełnomocnictwa" z uwagi "na poważne wątpliwości co do bezstronności [...]Adwokat L. W." o kolejnym terminie rozprawy skarżący poinformowany został osobiście. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, sporządzonym na złożony przezeń wniosek, został doręczony skarżącemu osobiście, podobnie jak kolejne wydawane w sprawie rozstrzygnięcia. Faktem jest, że przepis art. 67 § 5 p.p.s.a., nakazuje dokonywanie doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym pełnomocnikowi, o ile został on ustanowiony. Dotyczy to również pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Jednakże w sytuacji, gdy strona składa oświadczenie o "wycofaniu pełnomocnictwa", uznać należy, iż rezygnuje ona w prowadzonym postępowaniu z reprezentowania jej przez wyznaczonego pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu, brak jest jakichkolwiek podstaw do różnicowania w tym zakresie uprawnień stron, reprezentowanych przez pełnomocników z urzędu i z wyboru. Skoro strona, reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru może na każdym etapie postępowania z takiej reprezentacji zrezygnować, oświadczenie tej treści może złożyć również strona reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest realizacją określonego uprawnienia, z którego strona może ale nie musi korzystać. Jeśli zaś rezygnuje z zastępstwa na określonym etapie postępowania, nie może skutecznie podnosić zarzutu naruszenia jej uprawnień. Na marginesie już zatem podnieść należy, iż przedstawiona w skardze o wznowienie postępowania argumentacja wskazywała raczej na nieukontentowanie skarżącego postawą wyznaczonego adwokata z urzędu, nie zaś na nieprawidłowe niedoręczenie temuż pełnomocnikowi korespondencji. Kwestia zaś relacji pomiędzy stroną a pełnomocnikiem (w tym także składanych pełnomocnikowi oświadczeń) pozostaje poza sferą zainteresowania sądu. Rozstrzygające pozostają bowiem oświadczenia procesowe formułowane na potrzeby toczącego się postępowania. W konsekwencji należy zatem stwierdzić, że jakkolwiek skarżący formalnie powołał ustawową podstawę wznowienia, to jednak w rzeczywistości podstawa ta - także w świetle samego uzasadnienia skargi - nie występuje. Odrzucając skargę o wznowienie postępowania, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podzielił zarazem wyrażanego niekiedy poglądu, że jeżeli skarżący powołuje się na ustawową podstawę wznowienia, a tylko nie zostanie wykazane jej rzeczywiste zaistnienie, to należy skargę oddalić. Na aprobatę zasługuje bowiem stanowisko, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271 – 273 p.p.s.a. nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga, nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu, po myśli art. 280 § 1 lub też art. 281 p.p.s.a , w zależności od etapu postępowania wznowieniowego. (podobnie np. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2011r., sygn.akt I OSK 1722/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29. stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNCP 1968/ 8-9/154, w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28. października 1981 r., I CO 5/81, OSNCP 1982/ 5-6/ poz. 77 oraz w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30.maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996/10/138). Biorąc pod uwagę powyższe, wobec braku ustawowej podstawy wznowienia, kwestia zachowania terminu do wniesienia skargi ma znaczenie drugorzędne. Na podstawie art. 250 p.s.a w zw. z § 19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.) orzeczono natomiast w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego z urzędu, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej, nie zostały przez mocodawcę pokryte nawet w części. IB