II SA/Łd 746/25

Dnia 11 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie: Sędzia WSA Agata Sobieszek - Krzywicka Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2026 roku sprawy ze skargi A.B., K.B., E.D. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 23 września 2025 r. nr GN-III.7581.435.2022.AG w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. dc Zaskarżoną decyzją z 23 września 2025 r. znak: GN-III.7581.435.2022.AG Wojewoda Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania A. B., K. B. i E. D., utrzymał w mocy decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z 30 września 2022 r. znak: GN.6821.13.2017 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Jak wynika z akt sprawy decyzją z 21 lutego 2005 r. nr BGiGN-7221/Z-10/03/77/1344/05, wydaną na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603), Starosta Łódzki Wschodni, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na wniosek Z. B. i J. B. z 20 sierpnia 2001 r., odmówił zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 60 470 m2. Orzeczenie zostało utrzymane w mocy ostateczną decyzją Wojewody Łódzkiego z 12 lipca 2005 r. nr SP.VI.7724-46/2005/JB. Wywłaszczona działka nr [...] odpowiadała wówczas części działki nr [...], na której realizowany był w tamtym czasie cel wywłaszczenia i działce nr [...], która na dzień orzekania nie była wykorzystywana w sposób wynikający z celu wywłaszczenia. Odmowa zwrotu części działki nr [...] uzasadniona była jednak wcześniejszym jej spożytkowaniem na cel publiczny. Na przeszkodzie zwrotu pozostałej części działki nr [...] (część południowa o pow. ok. 2543 m2), ocenionej jako zbędna na cel wywłaszczenia, stało nieziszczenie się przesłanek aktualnego na czas orzekania przepisu art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż grunt mógł być zagospodarowany jedynie przez samorząd gminy (niemożność wykorzystania terenu przez wnioskodawców zgodnie z planem), a wnioskodawcy nie byli właścicielami żadnej z działek przyległych. Postanowieniem z 18 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA/Łd 855/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę Z. B. i J. B. na decyzję Wojewody Łódzkiego z 12 lipca 2005 r. znak: SP.VI.7724-46/2005/JB. Decyzja stała się prawomocna i wykonalna. Wnioskiem z 15 grudnia 2009 r., sprecyzowanym 15 marca 2010 r., Z. i J. B. wystąpili do Prezydenta Miasta Łodzi o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], wywłaszczonej na wniosek Ł. (działka nr [...]). Na mocy postanowienia Wojewody Łódzkiego z 19 kwietnia 2010 r. do rozpatrzenia sprawy wyznaczony został Starosta Łódzki Wschodni, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. W piśmie z 12 października 2015 r. roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości zgłosili następcy prawni Z. B. i J. B. tj.: A. B., K. B. i E. D. . Decyzją z 31 stycznia 2016 r. nr BGiGN-7222/Z-3/666/10 Starosta Łódzki Wschodni, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie argumentując, że w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, bowiem kwestia zwrotu przedmiotowej nieruchomości została rozstrzygnięta decyzją odmowną Starosty Łódzkiego Wschodniego z 21 lutego 2005 r. nr BGiGN-7221/Z-10/03/77/1344/05 utrzymaną w mocy - ostateczną decyzją Wojewody Łódzkiego z 12 lipca 2005 r. nr SP.VI.7724-46/2005/JB. W wyniku odwołania A. B., K. B. i E. D. Wojewoda Łódzki decyzją z 5 października 2016 r. nr GN- III.7581.59.2016.ŁKa uchylił decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie podzielił przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanowiska o tożsamości spraw. Ponownie rozpatrując sprawę decyzją z 26 maja 2017 r. nr BiGN.6821.13.2017.JS, wydaną na podstawie art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.g.n."), Starosta Łódzki Wschodni, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości stojąc na stanowisku, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej działce [...]. Decyzją z 5 stycznia 2018 r. nr GN-III.7581.251.2017.ŁKa Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wyrokiem z 29 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 248/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując na konieczność ustalenia, analogicznie, jak w decyzji z 2005 r. nr SP.VI.7724-46/2005/JB, czy nieruchomość została wykorzystana w całości bądź w części zgodnie z celem wywłaszczenia oraz czy zachodzą przesłanki zwrotu całości lub części, stosownie do wymogów aktualnie obowiązującego art. 137 ust. 2 u.g.n. Sąd zajął stanowisko, że skoro organ już raz przesądził w 2005 r., że określona część działki [...] (południowa część o pow. 2 543 m2) nigdy nie została wykorzystana na cele wywłaszczenia, to wobec braku innych dowodów i niezmienionego stanu prawnego w tym zakresie organ winien skupić się na precyzyjnym określeniu, o jaką cześć nieruchomości chodzi oraz na zbadaniu czy obecnie istnieją jakieś przesłanki negatywne, sprzeciwiające się zwrotowi części nieruchomości. Z akt postępowania nie wynika, aby organ orzekał na podstawie innych dowodów, niż te, którymi dysponował w roku 2005. Decyzją z 10 maja 2019 r. nr BiGN.6821.13.2017.JS Starosta Łódzki Wschodni, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, odmówił zwrotu nieruchomości ponownie uzasadniając rozstrzygnięcie tej treści realizacją na nieruchomości celu jej wywłaszczenia. Kasatoryjną decyzją z 22 października 2019 r. nr GN-III.7581.332.2019.ŁKa, wydaną na skutek odwołania wnioskodawczyń, Wojewoda Łódzki uznał rozstrzygnięcie za przedwczesne i uchylił decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego z 10 maja 2019 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 892/19 oddalił sprzeciw na decyzję organu odwoławczego podtrzymując swoje stanowisko wyrażone we wcześniejszym wyroku. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego Starosta Łódzki Wschodni decyzją z 30 września 2022 r. odmówił zwrotu nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie złożyły A. B., K. B. i E. D., reprezentowane przez pełnomocnika będącego adwokatem, podnosząc zarzuty: 1. naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie i niewydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, w sytuacji gdy na nieruchomości nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu na jaki została wywłaszczona, pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna i co więcej cel ten nie został zrealizowany, pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna; 2. naruszenie art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i niewydanie decyzji o zwrocie części nieruchomości, w sytuacji gdy na części wywłaszczonej nieruchomości nigdy nie został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w decyzji o wywłaszczeniu, a kopalnia nie jest obecnie aktywna, co przemawia za uznaniem zasadności zwrotu; 3. naruszenie art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez odmowę zwrotu, w sytuacji gdy zachodzą wszelkie przesłanki do tego by orzec o zwrocie nieruchomości; 4. naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej, zaleceń i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyrokach WSA w Łodzi z 29 maja 2018 r. II SA/Łd 248/18 i z 21 stycznia 2020 r. II SA/Łd 892/19, w sytuacji gdy ww. zalecenia wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem skargi; tj. w postaci dokładnego określenia części przedmiotowej nieruchomości, która nie została wykorzystana na cele wywłaszczenia, a także rozważenia zasadności powołania biegłego geodety w celu ustalenia zakresu, na której nie prowadzono wykopalisk; 5. naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uznanie, że ocena zbędności nieruchomości dokonana przez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie odnosi się do wywłaszczenia, które miało miejsce przed wprowadzeniem do obrotu prawnego przepisu art. 137 ust. 1 wskazującego te terminy, podczas gdy pomijanie przy możliwości zastosowania do niniejszego stanu faktycznego art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. okoliczności, że dana nieruchomość od samego początku nie była przeznaczona pod realizację celu publicznego, oznaczałoby w istocie rzeczy naruszenie konstytucyjnej ochrony prawa własności; 6. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dowolne uznanie, że cała działka nr [...] o pow. 6,04 ha, która obecnie zawierać ma się po szeregu zmianach w działce nr [...] o pow. 12,173 ha, została przeznaczona na cele wywłaszczeniowe, co błędnie ustalił organ na podstawie opinii biegłego geologa z lipca 2022 r., pomimo, iż opinia jest niepełna, niejasna; 7. naruszenie art. 7, 77 § 1, 75 § 1 i 80 k.p.a. poprzez: a) błędne uznanie, że cała nieruchomość była eksploatowana na cele wywłaszczeniowe, w sytuacji gdy z szeregu dokumentów koncesyjnych, w tym z załączonych do nich map (mapy znajdują się w aktach), wynika, że południowa część działki [...], wpisanej w działkę [...], nie miała być przeznaczona na cele eksploatacyjne i nigdy nie była przeznaczona na cele eksploatacyjne, w tym że wyrobisko nie sięga aż do południowych granic działki [...] (...); b) w 2003 r., na podstawie dotychczasowego wydobycia, K. Sp. z o.o. wystąpiły z wnioskiem o zmianę koncesji w zakresie granic obszaru i terenu górniczego [...] proponując nowe granice tego obszaru i terenu oraz nazwę [...] obejmującego jedynie północną część złoża, wniosek motywując wyczerpaniem zasobów w części południowej złoża oraz zamiarem wykorzystania powstałego w tej części wyrobiska na inną działalność gospodarczą przewidzianą planem zagospodarowania przestrzennego m. Ł. (decyzja Wojewody Łódzkiego z 25 listopada 2003 r. w sprawie zmiany koncesji SR VII-7412/37/03). Przy uwzględnieniu wniosków z opinii z 2004 r. oraz załączonych z tego okresu map przedstawiających gdzie ma miejsce wydobycie, należy poczytywać w taki sposób, że nigdy południowa część działki [...] nie była przeznaczona na cele eksploatacyjne. Zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę, że mapy z tego okresu przedstawiają całą południową część dziatki [...] jako wolną od jakichkolwiek prac eksploatacyjnych i skutków eksploatacji; c) pominięcie oceny rzetelności opinii biegłego z lipca 2022 r. i przyjętej metodologii - jeżeli z decyzji koncesyjnych, opinii biegłego z 2004 r. wynika, że część działki [...] w ogóle nie była przeznaczona na cele eksploatacyjne, to biegły nie może zastępować tego materiału dowodowego swoimi ustaleniami bazującymi na odwiertach, które rzekomo miałyby wskazywać, iż działka była eksploatowana. Tym twierdzeniom biegłego należy bowiem przeciwstawić szereg zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym dokumentów związanych z udzielanymi koncesjami na eksploatację złóż, z których wynika, że południowe granice działki [...] nie były przeznaczone na cele eksploatacyjne. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika wręcz, że na częściowym południowym obszarze działki nie znajdowały się złoża które mogłyby być eksploatowane. Na podstawie tych dokumentów nie sposób zrozumieć wskazania biegłego z opinii z lipca 2022 r. iż "Działka nr [...] (...) wykorzystywana była jako element bezpośredniej eksploatacji złoża kruszywa naturalnego [...]; d) brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadków osób powiązanych z firmami, którym udzielono zgody na wydobycie złóż, a także brak przeprowadzenia z tymi osobami oględzin na działce [...] (w tym [...]), aby osoby te, zgodnie ze swoją wiedzą, ewentualnie posiadanymi dokumentami, mogły precyzyjnie wskazać do jakiego miejsca prowadzone było wydobycie oraz gdzie składowane były odpady i inne pozostałości po eksploatacji złóż. Osoby te winny wypowiedzieć się przede wszystkim szczegółowo czy na części działki [...] położonej najbliżej ul. [...] prowadzone były prace eksploatacyjne i czy ta nieruchomość w części przeznaczona była na prace eksploatacyjne; e) nieprzesłuchanie w charakterze strony A. B., K. B., E. D. na okoliczność, iż cała działka [...] nie była wykorzystywana na cele wywłaszczeniowe, a także na okoliczność, iż rodzice w/w wielokrotnie powtarzali im, że nie mogą się z taką sytuacją zgodzić, gdy są wywłaszczani z nieruchomości, która ostatecznie nie jest w ogóle przeznaczona na cel eksploatacji; f) wskazanie na załączniku nr 3 do opinii z lipca 2022 r. wyłącznie "orientacyjnych granic działki nr [...]" co wskazuje, że biegły nie posiadał pełnej wiedzy na temat rzeczywistych granic działki, co oznacza, iż uzasadnione było dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, którego to dowodu organy nie przeprowadziły; 8. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; 9. naruszenie art. 84 k.p.a. poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, który szczegółowo i precyzyjnie ustaliłby granice działki [...] w granicach działki [...], a także określiłby precyzyjnie położenie pasów ochronnych kopalni oraz określiłby precyzyjnie położenie terenu górniczego i obszaru górniczego; 10. naruszenie art. 84 k.p.a. poprzez dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geologa, który to dowód jeżeli już miałby być przeprowadzony, to powinien zostać do przeprowadzenia tego dowodu powołany biegły sądowy. Sporządzający opinię G. Z. nie widnieje na liście biegłych Sądu Okręgowego w Łodzi. Na liście biegłych widnieje zaś biegły o tej specjalności, tj. dr G. W. biegły z zakresu geologia, hydrogeologia geomorfologia, (...), który to biegły, z racji, iż jest biegłym sądowym, gwarantował najwyższy poziom bezstronności. A co za tym idzie opinii biegłego G. Z. - powołanego do sporządzenia opinii z lipca 2022 r. nie sposób uznać za biegłego gwarantującego sporządzenie najbardziej rzetelnej i pełnej opinii; 11. naruszenie obowiązków związanych z wydanym postanowieniem z 19 kwietnia 2010 r. nr GN.IV.7724/10/W/2010/AG, na mocy którego Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta Łodzi wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej od rozpatrzenia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem i przekazał sprawę do rozpoznania Staroście Łódzkiemu Wschodniemu wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej, co wynika z wiadomości email pracownika Starostwa Powiatu Łódź Wschód z 27 lipca 2022 r. skierowanego do G. Z. (biegłego), w którym Starostwo powołuje się na konsultację w sprawie z Urzędem Miasta Łodzi, a zatem z Urzędem, który de facto nie powinien w ogóle uczestniczyć w postępowaniu. To narusza zasadę budzenia zaufania, praworządności, przekonywania a nadto sprzeczne jest z celem, dla którego Wojewoda przydzielił sprawę do rozpoznania Staroście Łódzkiemu Wschodniemu. W tym stanie rzeczy strony wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Starosty Łódzkiego Wschodniego z 30 września 2022 r. nr GN.6821.13.2017 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oraz wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości w całości lub części, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, alternatywnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W zakresie wniosków dowodowych strony wniosły o: 1. dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety, który w drodze pisemnej opinii szczegółowo i precyzyjnie ustaliłby granice działki [...] w granicach działki [...], a także określiłby precyzyjnie położenie pasów ochronnych kopalni - gdyby takowe miały w ogóle występować, położenie terenu górniczego i obszaru górniczego oraz w oparciu o decyzje koncesyjne, a także o rzeczywiste warunki terenowe wskazałby do jakiego miejsca na mapie - jeśli chodzi o ułożenie terenu działki [...] wpisanej w działkę [...] - prowadzona była działalność kopalniana; 2. dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geologa z listy Sądu Okręgowego w Łodzi, który w drodze pisemnej opinii wypowie się czy na wywłaszczonej nieruchomości rzeczywiście prowadzona była lub jest prowadzona eksploatacja kruszywa, a jeśli tak, to na jakiej części, a także ewentualnie, czy część wywłaszczonej nieruchomości, na której nie była prowadzona eksploatacja kruszywa została rzeczywiście dotknięta degradacyjnymi skutkami robót górniczych; ewentualnie 3. dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geologa i geodety, którzy w drodze pisemnej łącznej opinii wypowiedzieliby się na okoliczność precyzyjnego położenia na mapie pasów ochronnych kopalni - jeżeli takowe w ogóle istnieją, położenia terenu górniczego i obszaru górniczego; 4. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z oględzin działki [...], wpisanej w działkę [...], z udziałem stron, na okoliczność weryfikacji od którego miejsca działki zaczyna się obszar wskazujący, iż nie była prowadzona na nim eksploatacja kruszywa. Po rozpatrzeniu całości akt sprawy oraz złożonego odwołania, organ odwoławczy decyzją z 17 kwietnia 2024 r. nr GN-III.7581.435.2022.AG, uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji wskazując na czynności, które należy dokonać w sprawie przed wydaniem orzeczenia. W wyniku sprzeciwu Miasta Łodzi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z 14 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 379/24 uchylił decyzję Wojewody Łódzkiego z 17 kwietnia 2024 r. Sąd nie podzielił stanowiska, że wymagany do przeprowadzenia, w ocenie organu odwoławczego, zakres postępowania wyjaśniającego wykracza poza ramy przepisu art. 136 § 1 k.p.a. (organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie) i stanowi okoliczność uzasadniającą przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd doszedł do przekonania, że motywy zaskarżonej decyzji organu odwoławczego nie wskazują i nie uzasadniają okoliczności mieszczących się w katalogu przesłanek art. 138 § 2 k.p.a., konstatując przy tym, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach organu pierwszej instancji jest obszerny i umożliwia wydanie decyzji o charakterze merytorycznym. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewoda Łódzki powołaną na wstępie decyzją z 23 września 2025 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 - dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 31 ustawy z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego (Dz. U. z 2025 r., poz. 769) w związku z art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.g.n."), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z 30 września 2022 r. Motywując rozstrzygnięcie organ odwoławczy odwołał się do brzmienia art. 136 i 137 ust. 1 i 2 u.g.n., a następnie wyjaśnił, że jak wynika z art. 242 u.g.n., ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Określone w art. 137 ust. 1 terminy realizacji celu wywłaszczenia i uznania nieruchomości za zbędną na ten cel mogą być egzekwowane dopiero po dniu wejścia w życie tego przepisu. Bieg terminów może być liczony wyłącznie zgodnie z zasadą, że prawo nie działa wstecz, czyli dopiero od momentu wprowadzenia terminów do systemu prawa, tj. w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. - od dnia 1 stycznia 1998 r., tj. od dnia wejścia w życie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - od dnia 22 września 2004 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 141, poz. 1492). Wcześniej, przed wskazanymi datami, ustawodawca nie przewidywał ograniczeń czasowych. Zdaniem Wojewody Łódzkiego regulacja zawarta w powyższych przepisach oznacza, że podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oceniana w dacie rozstrzygania przez organ. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nigdy nie był realizowany. Mając powyższe na względzie Wojewoda stwierdził, że decyzją Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z 18 września 1971 r. nr SW.VI-60/68/2/71, utrzymaną w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych nr D.735/KW/71 z 22 lutego 1972 r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94 z 1961 r.), na wniosek Ł., wywłaszczono od J. i Z. małż. B. nieruchomość oznaczoną na planie pomiarowym z 8 maja 1971 r. nr [...] jako działka nr [...] o pow. 6 0470 ha. Występujące z roszczeniem zwrotowym A. B., K. B. i E. D. są spadkobierczyniami po wywłaszczonych Z. B. i J. B. (akt poświadczenia dziedziczenia z 24 maja 2012 r. Rep. A nr 3287/2012 i akt poświadczenia dziedziczenia z 18 czerwca 2015 r. Rep. A nr 2848/2015). Nieruchomość została wywłaszczona w celu eksploatacji kruszywa. Przeznaczenie działki na ten cel wynika z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej m. Łodzi Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury nr B.601/557/71 z 11 sierpnia 1971 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu dla eksploatacji kruszywa [...], stanowiącego integralną część decyzji. Teren eksploatacji kruszywa o pow. 10,64 ha został oznaczony na planie literami ABCDEFA. W świetle decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych nr D.735/KW/71 z 22 lutego 1972 r., w wyniku badań przeprowadzonych przez służbę geologiczną ustalono, że na spornym gruncie znajdują się największe pokłady złoża piasku. Wywłaszczonej działce nr [...] odpowiadały działki: nr [...] w całości i nr [...] w części (wykaz powierzchni, mapa nr 4/3579 i mapa nr 4/3047a z 13 września 1994 r.). Obecnie teren działki [...] stanowi fragment działki nr [...]. W takcie oględzin z 12 października 2001 r. ustalono, że na działce nr [...] znajduje się czynne wyrobisko kruszywa naturalnego (piasku). Wg stanu na dzień oględzin na działce [...] nie była prowadzona eksploatacja kruszywa. Działka porośnięta była chwastami, znajdowały się na niej otwory służące odgazowaniu. Podczas oględzin ustalono, że na porośniętym chwastami terenie działki [...] znajdują się: otwory służące do odgazowywania, fragmenty betonu i gruzu. Otwory na działce służą do odgazowywania w związku z powstałym na działce wysypiskiem śmieci. Do protokołu z oględzin przedstawiciele Zakładów "K." podali, że na części działki nr [...] w latach siedemdziesiątych prowadzona była eksploatacja kruszywa, a w latach 1984 - 1985 wyrobisko poeksploatacyjne wykorzystywane było do składowania odpadów. Zgodnie z planem realizacyjnym, na terenie działki [...] na rok 1974 planowano eksploatację złoża na pierwszym poziomie, a na rok 1980 na drugim poziomie. Pas południowej i zachodniej części działki miał stanowić filar ochronny, a pas przy południowej granicy działki, w granicach filaru ochronnego - miejsce hałdowania nadkładu. Urabianie złoża prowadzone było z północy w kierunku południowej granicy działki. Na działce zlokalizowano otwory wiertnicze 2/70 i 3/70 (nr otworu/głębokość otworu). Ostateczny zasięg wyrobiska górniczego zlokalizowany był w odległości około 1/3 długości działki w kierunku północ-południe. Na pozostałej, południowej części działki był zwałowany nakład (mapa nr 198/9/345/75 załącznik do pisma z 13 lutego 2003 r. L.dz. DGG/81/03). Zgodnie z opinią geologiczną opracowaną przez Z. P. w listopadzie 2004 r., na części działki nr [...] o ogólnej pow. 10 273 m2, tj. na części około 38 % o pow. 3 936 m2 (północna część działki) prowadzona była eksploatacja kruszywa. Na środkowej części działki stanowiącej 37% jej powierzchni, czyli 3 794 m2, uformowana została skarpa wyrobiska eksploatacyjnego. Wykorzystanie działki w opisany sposób, tj. pod wyrobisko łącznie ze skarpą wyrobiska na powierzchni około 76% - 7 730 m2, stanowi o realizacji celu wywłaszczenia na tym terenie i stoi na przeszkodzie orzeczeniu o zwrocie, nawet w sytuacji późniejszego wykorzystania terenu do składowania śmieci. Utworzone wyrobisko po wydobytym piasku umożliwiło składowanie na tym terenie odpadów. Na fragmencie ok. 25% działki w jej południowej części (od południowej granicy skarpy do południowej granicy działki), zgodnie z opinią geologiczną z 2004 r. na pow. ok. 2 543 m2, występują grunty rodzime (piaski drobne z niewielką domieszką piasków średnich i żwiru). Zgodnie z planem realizacyjnym z 1971 r. teren ten był przeznaczony jako filar ochronny i jako miejsce hałdowania nadkładu. Według organu odwoławczego należy dokonać rozróżnienia obszaru górniczego i terenu górniczego. Obszar górniczy, w świetle art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2024 r., poz. 1290 z późn.zm.), stanowi przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji. W dekrecie z 1953 r. Prawo górnicze, w wersji obowiązującej w czasie wywłaszczenia spornej nieruchomości, obszar górniczy zdefiniowano jako przestrzeń, w granicach której przedsiębiorstwo górnicze uprawnione jest do wydobywania oznaczonej kopaliny ze złoża (art. 12). Z kolei teren górniczy, jak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 15 Prawa geologicznego i górniczego, to przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego. Jak stwierdził organ drugiej instancji w rozpatrywanej sprawie uwzględnić trzeba, że sporna działka nr [...] w całości pozostawała w granicach terenu górniczego (por. mapy: karty akt 373, 396, 397, II tom), w części w obrębie obszaru górniczego (wyrobisko wypełnione następnie odpadami), a zatem w całości stanowiła element niezbędny do funkcjonowania kopalni jako całości i wydobycia kruszcu z obszaru górniczego. Wydobycie kopaliny następuje jedynie w przestrzeni objętej obszarem górniczym. Nie można oceniać zatem zbędności gruntu wykorzystywanego jako teren górniczy przez pryzmat nieobjęcia gruntu granicami obszaru górniczego. Cel publiczny uzasadniający pozyskanie gruntu z przeznaczeniem określonym jako eksploatacja kruszywa obejmował zarówno obszar, jak i teren górniczy. Teren górniczy wyznacza się też na podstawie oceny oddziaływania działalności wydobywczej na środowisko. Wojewoda zaznaczył, że należy mieć jednocześnie na uwadze, że granice i powierzchnia obszaru górniczego (np. pole A) zmieniały się w zależności od postępu wydobycia kopaliny. Co oznacza, że sporny teren, jako teren górniczy, nie musiał być w sposób ciągły wykorzystywany w celu składowania nadkładu, a jedynie w zależności od aktualnych w danym czasie potrzeb. Nieprzerwanie jednak, sporny obszar pełnił pozostałe role przypisane terenowi górniczemu. Zgodnie z decyzją nr 156/81 (znak: TG-4/374/81) Zjednoczonego Przemysłu Kruszyw Kamienia Budowlanego i Surowców Mineralnych podjętą 14 września 1981 r., na podstawie uchwały nr 66 Rady Ministrów z dnia 4 kwietnia 1975 r. w sprawie określenia obowiązków inwestorów w zakresie ustalania zasobów złóż kopalin przed podjęciem działalności inwestycyjnej związanej z eksploatacją złoża kopaliny lub jej przeróbką (karta akt 378, II tom), zatwierdzony został projekt zagospodarowania złoża kruszywa [...] na lata 1982 - 1986. Projekt został opracowany w 1980 r. wg stanu na dzień 15 października 1979 r. W świetle planu racjonalnej gospodarki złoża z marca 1982 r. - aktualizacji wyrobiska (karta akt 371, II tom), w południowej części działki [...] zlokalizowano skrywkę i hałdy skrywy (pryzmy o wysokości ok. 4 m), czyli usypisko odpadów powstających w wyniku działalności kopalni. Stosownie do treści decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 28 czerwca 1982 r. nr OS-III-8513/15/82 nakład powinien być bowiem składowany na hałdach zewnętrznych - na własnym terenie kopalni. Jak stwierdził następnie Wojewoda Łódzki złoże [...] położone w Ł. przy ul. [...] było eksploatowane przez Kopalnię Surowców Mineralnych "K." w Ł. na podstawie Koncesji nr 2 udzielonej przez Wojewodę Łódzkiego decyzją nr OS.XII-8514/17/91 z dnia 27 stycznia 1992 r. na czas 15 lat. Decyzją Wojewody Łódzkiego z 3 grudnia 1996 r. nr OS.VII-7510/1/1/96 zatwierdzono projekt zagospodarowania złoża kruszywa przy ul. [...] na lata 1996 - 1999. Wydobycie miało być prowadzone według założeń wynikających z decyzji nr 156/81. Po zakończeniu wydobycia eksploatator został zobligowany do wykonania prac rekultywacyjnych mających za zadanie przywrócenie pierwotnego stanu środowiska przyrodniczego. Zgodnie z mapą - aktualizacja wyrobiska z 3 listopada 1995 r., wykonaną 21 października 1999 r., południowa część działki [...] leżała w granicach terenu górniczego. Stan koncesyjny obejmował sporny południowy fragment działki do roku 2003. Do akt sprawy włączona została opinia geologiczna sporządzona w lipcu 2022 r. przez biegłego G. Z., legitymującego się uprawnieniami geologicznymi, w celu określenia zasięgu ingerencji prac wydobywczych przy eksploatacji złoża kruszywa w granicach aktualnej działki [...] odpowiadających wywłaszczonej działce [...]. W wyniku wykonanych prac biegły stwierdził, że cały obszar działki wchodził w rejon obszaru górniczego i rejon terenu górniczego, czyli rejon szkodliwych wpływów robót górniczych, na którym wyznacza się granice bezpiecznego prowadzenia robót wydobywczych, w tym filaru ochronnego odkrywki, skarp stałych i tymczasowych dla bezpiecznego skarpowania ścian odkrywki i poruszania się sprzętu wydobywczego, przewidywanej możliwości przeciwdziałania osuwiskom i osunięciom mas ziemnych (odpowiednie nachylenie skarp filaru i ich wysokości (skarpy nie mogą być pionowe) w wyniku erozji powietrznej i prawidłowej eksploatacji i funkcjonowania zakładu górniczego. Biegły podał, że pas ochronny (filar ochronny) jest elementem eksploatacji złoża. W ocenie biegłego eksploatacja złoża jest bezsporna, wykonywana z wszelkimi obowiązującymi w tym zakresie normami i przepisami. Eksploatacja była prowadzona na całym obszarze działki. W obrębie części południowej zlokalizowany był filar i pas ochronny, jaki powstaje zawsze wokół odkrywkowej eksploatacji złóż kruszywa. Obecność pasa potwierdzają otwory badawcze. Otwory potwierdzają występowanie takiego pasa na różnych głębokościach w zależności od granic działki, co jest związane ze skarpowaniem pasa i filaru. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wyrażonej w wyroku z 14 czerwca 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 379/24, opinia biegłego geologa G. Z. jest najbardziej aktualnym i przydatnym do załatwienia sprawy dowodem. Zgodnie z opinią, południowa część wywłaszczonej działki [...] po zakończonym procesie eksploatacji kruszywa została zrekultywowana materiałem nasypowym (materiał z prac wyburzeniowych i prac ziemnych) i materiałem komunalnym (odpady). W ocenie biegłego obszar taki powinien być wykluczony z jakiejkolwiek działalności rolniczej, rekreacyjnej czy budowlanej. W obszarze takim, w wyniku konsolidacji i rozkładu materiału komunalnego, mogą występować liczne zapadliska, szczeliny i osunięcia. W południowej części dawnej działki [...] zlokalizowane są otwory badawcze: OW3, OW4 i OW5. OW3 wykonany jest na głębokości 4,5 m i potwierdza występowanie materiału odpadowego ziemno-gruzowego i komunalnego (nasyp niekontrolowany nN na głębokości do 2,9 m), co świadczy o fakcie, że na tym terenie wydobywano kruszywo, a dół po eksploatacji został wypełnionych odpadami i zrekultywowany. Otwory OW4 i OW5 potwierdziły występowanie nasypu niekontrolowanego na głębokości odpowiednio do 0,70 m i 0,60 m. Ten sam nasyp niekontrolowany występuje na działce w kierunku północnym. Dołączony do opinii przekrój geologiczny wskazuje, że na powierzchni działki [...] widoczne jest ponadto wywyższenie terenu utworzone z nasypu nN. W piśmie Kopalni Surowców Mineralnych K. Sp. z o.o. z 27 marca 2019 r. znak TG/Ł/16/19 potwierdzono, powołując się na przedłożony do sprawy materiał dowodowy, że południowy teren dawnej działki [...] był wykorzystywany jako zwałowisko nakładu złożonego w formie pryzm o wysokości do ok. 4 m. Spółka podała, że całość powierzchni działki włączona była w granice terenu górniczego, przy czym ok. 80% - w granice obszaru górniczego, co oznacza, że grunt w całości był wykorzystywany zgodnie z celem określonym w decyzji wywłaszczeniowej. W ocenie Wojewody Łódzkiego bezspornym pozostaje, że na przeważającym fragmencie działki [...] dokonywano wydobycia kruszcu. Południowy fragment działki [...], stanowiący teren górniczy był niezbędnym elementem funkcjonującej kopalni, stanowiącym filar ochronny, miejsce zwałowania nadkładu i obszar ruchu. Kopalnia jako całość nie składała się jedynie z wyrobiska, czyli pola, w granicach którego nastąpiło wydobycie kruszcu, ale również z obszaru niezbędnego dla prawidłowej organizacji pracy kopalni, czyli wszystkich innych obszarów, obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania kopalni. Teren górniczy jest zatem nierozerwalną częścią zorganizowanego zespołu zakładu, jako spójnej całości, działającej w skonkretyzowanym celu. Zwałowanie nadkładu w odkrywkowych zakładach górniczych, stanowi element tej samej roboty górniczej, co wykonywanie, utrzymywanie, zabezpieczanie lub likwidowanie wyrobisk górniczych zgodnie z działalnością kopalni (art. 6 ust. 1 pkt 12 Prawa geologicznego i górniczego). Zwałowanie nadkładu jest zespołem czynności prowadzonych w odkrywkowych zakładach górniczych, nierozerwalnie związanych technicznie i organizacyjnie z przemieszczeniem i składowaniem mas ziemnych i skalnych usuwanych znad złoża, w celu umożliwienia wydobycia kopaliny użytecznej (art. 6 ust. 1 pkt 20). W szczególności - zdaniem Wojewody Łódzkiego - działka nr [...], która wchodzi obecnie w skład większej działki [...], stanowiła niepodzieloną, ciągłą część powierzchni ziemskiej będącą częścią nieruchomości gruntowej, po myśli art. 4 pkt 3 u.g.n. Dawna działka [...] w całości była objęta planem realizacyjnym z 1971 r. i, jak wykazano w materiale dowodowym, została wykorzystana w całości na cel wywłaszczenia, łącznie z jej południowym fragmentem. Realizacja celu na działce [...] w całości była zaplanowanym działaniem uprawnionego podmiotu, realizującego zamierzenie, dla którego dokonano wywłaszczenia. Sporny teren już w planie realizacyjnym z 1971 r. miał przypisaną funkcję, która w trwającym dekady procesie wydobywczym została spełniona. Wykorzystanie działki [...] w całości na potrzeby kopalni świadczy o realizacji celu publicznego. Fakt zaprzestania realizacji celu wywłaszczenia nie stanowi okoliczności przemawiającej za zwrotem gruntu na rzecz byłych właścicieli. Istotnym pozostaje, że po wywłaszczeniu przedmiotowy teren został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia i w całości był spożytkowany na potrzeby kopali. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu, bez względu na fakt, czy grunt po jego wykorzystaniu na cel publiczny został zagospodarowany bądź wykorzystany w jakikolwiek inny sposób, czy też pozostaje nieużytkowany. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Z kolei zaprzestanie realizacji zadań nie pociąga za sobą zwrotu nieruchomości. Stąd też bezcelowym pozostaje przeprowadzenie oględzin, jak chciałaby strona odwołująca się. Odmienne od celu wywłaszczenia zagospodarowanie gruntu wg aktualnego stanu nie przesądza o konieczności orzeczenia zwrotu gruntu na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców. Przypomnienia według Wojewody Łódzkiego wymaga, że zrekultywowanie obszaru kopalni po zakończonym procesie eksploatacji kruszywa, poprzez wypełnienie przestrzeni po wydobyciu kruszcu odpadami, mieści się w definicji obszaru górniczego przedstawionej w art. 6 ust. 1 pkt 5 Prawa geologicznego i górniczego. Obszar ten nie służy bowiem jedynie do wydobycia kopaliny i prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji, ale też do podziemnego składowania odpadów. Podziemne składowisko odpadów określane jest jako część górotworu, w tym podziemne wyrobisko górnicze, wykorzystywane w celu unieszkodliwiania odpadów przez ich składowanie (art. 6 ust. 1 pkt 15). Organ odwoławczy podkreślił także, celem wyjaśnienia odwołującym, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nigdy nie był zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Wojewoda wskazał dalej, że z pisma Kopalni Surowców Mineralnych K. Sp. z o.o. z 21 lutego 2017 r. wiadomo, że wydobywanie kopaliny ze złoża w części spornego terenu zakończyło się w 2002 r., a zatem w ciągu 5 lat od dnia wejścia w życie przepisu art. 137 u.g.n. ustanawiającego terminy zwrotu. Przepis nie ma zatem rangi przesądzającej w przedstawionych okolicznościach. Nadto, w ocenie składu orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wyrażonej w wyroku z 14 czerwca 2024 r. II SA/Łd 379/24, jaki zapadł w niniejszej sprawie, uwzględnione zostały w toku podejmowanych przez organ czynności wyjaśniających, wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w prawomocnych wyrokach II SA/Łd 248/18 i II SA/Łd 892/19, oraz uzupełniony został materiał dowodowy, który umożliwia rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Nie przesądzając o sposobie rozstrzygnięcia, Sąd podał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest obszerny i umożliwia wydanie decyzji o charakterze merytorycznym. Ponownie, po wyroku z 14 czerwca 2024 r., prowadząc uzupełniające postępowanie wyjaśniające Wojewoda Łódzki podjął działania w celu pozyskania dodatkowych dowodów w sprawie. Działania te nie przyniosły pożądanego rezultatu. Jak wskazał Sąd w omawianym wyroku, w sytuacji, gdy w sprawie zachodzi konieczność poszukiwania dokumentów archiwalnych może okazać się, że poszukiwania te nie dadzą oczekiwanego rezultatu, dlatego wówczas należy rozpatrzeć sprawę na podstawie tych dowodów, które zostały dotychczas zgromadzone. W uzasadnieniu wyroku powołane zostało ponadto stanowisko przedstawiciela zarządu "K." Sp. z o.o. w K., który w piśmie z 5 maja 2022 r. wyjaśnił, że po ponownej analizie dokumentacji zachowanej w archiwach spółki nie odnaleziono innych dokumentów mogących wspomóc w wyjaśnieniu sprawy, ponad te, jakie zostały już udostępnione na poprzednich etapach postępowania. Co istotne w realiach postępowania odwoławczego, w uzasadnieniu wyroku Sąd umotywował także brak uzasadnienia dla przeprowadzania dowodów, których domaga się w odwołaniu pełnomocnik osób ubiegających się o zwrot. Z uwagi na brzmienie art. 153 p.p.s.a., organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Wojewody Łódzkiego wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. B., K. B., E. D. reprezentowane przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosły o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżących solidarnie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonej decyzji autor skargi zarzucił: 1. oparcie wydanej decyzji na nieważnym wyroku WSA w Łodzi Wydział II z dnia 14 czerwca 2024 r. sygn. II SA/Łd 379/24, w ramach którego doszło do naruszenia przez Sąd art. 142 § 1 oraz art. 64b § 1 w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 65 i nast., w tym art. 67 § 5 p.p.s.a., poprzez brak doręczenia pełnomocnikowi A. B., K. B. i E. D. sprzeciwu Miasta Ł. oraz później wydanego przez WSA w Łodzi wyroku, co doprowadziło do tego, że istotny zakres postępowania sądowoadministracyjnego - na tamtym etapie - którego wyniki aktualnie rzutują na prawa i obowiązki w/w, został przeprowadzony poza wiedzą i świadomością w/w, bez możliwości uwzględnienia ich stanowiska oraz wypowiedzenia się w przedmiocie wniesionego przez Miasto Ł. sprzeciwu, co prowadzi do konstatacji, że w/w zostały w pełni pozbawione możności działania przed Sądem. Oparcie decyzji na nieważnym wyroku oraz uznanie, że wskazania zawarte w tym wyroku są dla organu wiążące, wskazuje, iż organ naruszył art. 153 p.p.s.a. albowiem wyrok nieważny nie może być wiążący dla organu; 2. naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niewydanie decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji gdy na nieruchomości nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu na jaki została wywłaszczona, pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna i co więcej cel ten nie został zrealizowany, pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna; 3. naruszenie art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i niewydanie decyzji o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji gdy na części wywłaszczonej nieruchomości nigdy nie został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. A nadto, co wynika wprost z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, kopalnia nie jest aktywna, de facto przestała istnieć, co tym bardziej przemawia za uznaniem zasadności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż nigdy w zakresie żądania skarżących cel ten nie zostanie zrealizowany; 4. naruszenie art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzez odmowę zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, w sytuacji gdy zachodzą wszelkie przesłanki do tego by orzec o zwrocie nieruchomości; 5. naruszenie art. 153 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej, zaleceń i wskazań co do dalszego postępowania jakie zostały wyrażone w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2018 r. o sygn. akt II SA/Łd 248/18 i wyroku WSA w Łodzi z dnia 21 stycznia 2020 r. sygn. II SA/Łd 892/19, w sytuacji gdy ww. zalecenia wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem skargi; tj. w postaci dokładnego określenia części przedmiotowej nieruchomości, która nie została wykorzystana na cele wywłaszczenia, a także rozważenia zasadności powołania biegłego geodety w celu ustalenia zakresu wykorzystania nieruchomości zgodnie z decyzją o wywłaszczeniu; 6. naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uznanie, że ocena zbędności nieruchomości dokonana przez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie odnosi się do wywłaszczenia, które miało miejsce przed wprowadzeniem do obrotu prawnego przepisu art. 137 ust. 1 wskazującego te terminy, z jaką to sytuacją w ocenie organu mamy mieć do czynienia na gruncie niniejszego postępowania, podczas gdy pomijanie przy możliwości zastosowania do niniejszego stanu faktycznego art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. okoliczności, że dana nieruchomość od samego początku nie była przeznaczona pod realizację celu publicznego, oznaczałoby w istocie rzeczy naruszenie konstytucyjnej ochrony prawa własności; 7. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne uznanie, że cała działka nr [...] o pow. 6,04 ha, która obecnie zawierać ma się po szeregu zmianach w działce nr [...] obręb [...] o pow. 12,173, została przeznaczona na cele wywłaszczeniowe, co błędnie ustalił organ na podstawie opinii biegłego geologia z lipca 2022 r., pomimo, iż opinia jest niepełna, niejasna, a tym samym niezdatna do wydania w oparciu o nią decyzji, gdyż: - przyjęta przez biegłego metodologia nie mogła doprowadzić do takich wniosków, albowiem biegły nie dysponował próbkami gleby sprzed wywłaszczenia gruntu, tj. sprzed podjęcia wydobycia w danym rejonie. Przyjęta przez biegłego metodologia byłaby właściwa, gdyby biegły dysponował próbkami gleby sprzed wydobycia złóż i po. A więc wyłącznie na podstawie obecnych próbek gleby biegły nie mógł wykluczyć, że gleba przy określonych parametrach występowała również przed wywłaszczeniem nieruchomości. Z tego względu opinię uznać należy za nieprzydatną. Nadto, biegły nawet nie wykonał próbek na działce położonej nieopodal, nie wchodzącej nigdy w obszar działek tworzących kopalnię, co mogłoby ewentualnie potwierdzić lub zaprzeczyć twierdzeniom biegłego opartym o zastosowaną przez biegłego metodologię. Za błąd należy uznać, iż biegły nie dokonał genologicznej analizy porównawczej gleby pomiędzy wynikami gleby i jej struktury sprzed udzielonych koncesji i obecnie. A należy zaznaczyć, że analizy gleby, w zakresie terenów na których położone są określone złoża, są wykonywane na potrzeby postępowań o udzielenie koncesji oraz w związku z koniecznością ustalania przez Państwo położenia określonych złóż. Z tego względu nie sposób uznać, by opinia biegłego była pełna i w pełni przekonująca, gdyż jeżeli ten sam stan gleby istniał przed przystąpieniem do eksploatacji, to znaczy, iż wyniki opinii nie są miarodajne. - niezrozumiałej metodyki biegłego, który określał, czy dawna działka [...] mogła być przeznaczona na cele wywłaszczeniowe na podstawie wykonania otworów badawczych w ilości 29 sztuk pomimo, iż jak sam podkreślił "Brak jest dostępnych materiałów archiwalnych potwierdzających prowadzenie w tym rejonie eksploatacji, rejon ten jest rejonem wyniesionym w stosunku do pozostałej części działki i istniejącej odkrywki oraz jest rejonem zadrzewionym i zakrzewionym." Jeżeli zatem działka [...] w części jest zarośnięta gęsto drzewami i krzewami, to tym bardziej nie sposób uznać, że ta południowa część działki przeznaczona była na cele kopalni; - nie oznaczenia w opinii lub załącznikach do opinii jaka powierzchnia stanowi obszar górniczy, a jaka teren górniczy, a także nie oznaczenia przez biegłego czy cały teren niegdysiejszej działki [...] pełnił funkcję przeciwdziałania ewentualnym osuwiskom, osunięciom mas ziemnych, a także nie wskazania w sposób precyzyjny jaki obszar obejmuje pas ochronny, gdzie się kończy i od którego miejsca należy go liczyć, a także gdzie zaczynają się i kończą osuwiska; - braku zbadania, z perspektywy historycznej, tj. w czasie od 1983 r. do 1994 r., w jaki sposób wykorzystywany był obszar działki [...], gdy współtworzył on po części działkę [...] oraz działkę [...]; - braku zbadania i wyjaśnienia dlaczego w 1999 r. pomimo połączenia działek w jedną działkę nr [...] o pow. 39,7241 ha, w 1999 r. działka ta została podzielona na cztery działki, tj. [...] (od 2004 r. działka nr [...]), [....] i nie ustalenie, czy powodem tego podziału był fakt, iż część działek nie była wykorzystywana na cele wywłaszczeniowe; - biegły nie zaznaczył precyzyjnie na mapie załączonej do opinii, w którym dokładnie miejscu odbywała się eksploatacja kruszywa sensu stricte; - braku załączenia do opinii Mapy Zasadniczej w postaci wektorowej dla działki [...] a jedynie w ramach Załącznika nr 6 załączenie dokumentu z którego miałoby rzekomo wynikać, iż została wykonana przez biegłego kopia Mapy zasadniczej w postaci wektorowej dla w/w obszaru. W wyniku tego strona została pozbawiona możliwości odniesienia się do mapy, szczegółowości obszaru zaznaczonego na mapie, ewentualnych błędów pomiarowych; - biegły w opinii z lipca 2022 r. nie poddał weryfikacji informacji zawartych w opinii biegłego inż. Z. P. z listopada 2004 r., z której wniosków końcowych wynika, że "Na części gruntów w południowej części działki w pasie o szerokości średnio ok. 20 m oraz we wschodniej części działki w pasie o szerokości 8,0 m eksploatacji nie prowadzono. W tym rejonie występują grunty rodzime, głównie piaski drobne z niewielką domieszką piasków średnich i żwiru. Obszar gruntów rodzimych zajmuje powierzchnię ok. 2543 m2 i stanowi ok. 25% powierzchni działki." Zatem mając na uwadze, że zostało stwierdzone przez biegłego w zakresie działki [...], której część stanowiła działka [...], iż na południowej i wschodniej części działki występuje obszar niewykorzystany na cele eksploatacyjne, nowy biegły sporządzając opinię w 2022 r. winien był skupić się na obszarze wskazanym przez biegłego w opinii z 2004 r., aby szczególnie w zakresie południowo wschodniej części działki [...] położonej w obszarze działki [...] zweryfikować czy można mówić o nieprzeznaczeniu tego obszaru na cele wywłaszczeniowe. Z tego względu nie sposób uznać opinii biegłego z lipca 2022 r. za pełną. Nie sposób zrozumieć dlaczego biegły, nawet przy wadliwie przyjętej przez niego metodologii, nie dokonał na południowo wschodniej części działki szeregu odwiertów, aby szczegółowo zbadać czy od strony geologicznej, ta część działki nigdy nie była przeznaczona na cele wywłaszczeniowe. Jest to istotne, albowiem działka [...], do której odnosił się biegły w opinii z 2004 r. obecnie pokrywa się z działką [...] wpisaną w działkę [...], na co wskazuje porównanie map załączonych do obu opinii. A należy podkreślić, iż biegły w opinii z lipca 2022 r. nie wskazywał, iż informacje/wnioski zawarte w opinii z 2004 r. miałyby być nierzetelne, nieprawdziwe, oparte o niepełne okoliczności. A zatem biegły opinią z lipca 2022 r. nie mógł podważyć ustaleń biegłego z 2004 r.; - ponadto, jeżeli kopalnia zaprzestała swojej działalności i nie dokonywała eksploatacji złóż, a biegły w opinii z 2004 r. wskazał, że część działki nigdy nie została przeznaczona na cele eksploatacyjne, zaś biegły w lipcu 2022 r. uznał - choć wadliwie na co wskazują odwołujące się - że całość działki została zajęta na cele eksploatacyjne, to biegły w opinii z lipca 2022 r. winien był zbadać i wyjaśnić w jaki sposób mogło dojść do takiej sytuacji, że południowo wschodnia część działki pod względem składu gleby miałaby z początku nie być przeznaczona na cele eksploatacyjne, a potem pomimo braku działalności kopalni, zaprzestania wydobywania złóż na południowej części działki, działka miałaby pod kątem geologicznym, zostać przeznaczona na cele eksploatacyjne w późniejszym czasie. Kwestia ta nie została w ogóle wyjaśniona. Niniejsza kwestia wzbudza daleko idące wątpliwości odwołujących się co do rzetelności i pełności rzeczonej opinii. Zaskarżona decyzja, w świetle m.in. tej okoliczności, wskazuje, iż nie sposób uznać jej za budzącą zaufanie, a także za przekonującą; - w konsekwencji powyższego, w ocenie odwołujących, organ nie podjął działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, w wyniku braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy tj. niewyjaśnienia i braku precyzyjnego określenia jaka część nieruchomości skarżących została wykorzystana na cele wywłaszczenia, a jaka nie, a co za tym idzie czy możliwy jest zwrot nieruchomości chociażby w części. A należy zaznaczyć, że o ile z opinii biegłego geologa z lipca 2022 r. wynika, że rzekomo cała działka [...] została przeznaczona na cele eksploatacyjne (kopalniane), o tyle w zakresie odwiertu OW1 biegły wskazuje, iż ziemia w tym miejscu składa się z gleby i piasku drobnego szaro-żółtego przewarstwionego piaskiem średnim, co jednoznacznie wskazuje, nawet na podstawie przyjętej i kwestionowanej przez odwołujące się metodologii, iż chociażby w tym miejscu teren nie był wykorzystywany na cele wywłaszczeniowe; - nadto, biegły w opinii z lipca 2022 r. wskazuje, że "cała działka wchodziła w rejon wyznaczonego i ustanowionego obszaru i terenu górniczego złoża kruszywa naturalnego [...] nie przytaczając żadnych dokumentów źródłowych, z których miałoby wynikać, że część południowa działki [...] była eksploatowana lub też by znajdowały się na tej działce pasy ochronne. Co do pasów ochronnych należy także zauważyć, patrząc na ogólny obszar kopalni naniesiony na mapy, iż jedynie w części południowej znajduje się tam większy obszar niewykorzystywany na cele eksploatacyjne, w sytuacji gdy od strony północnej, zachodniej i wschodniej takiego obszaru jest brak. A zatem od strony północnej, wschodniej i zachodniej brak jest takiego obszaru, który miałby stanowić pasy ochronne. Niniejsze winno poddawać w wątpliwość twierdzenia biegłego, aby południowa część działki miała stanowić pas ochronny, jeżeli od każdej innej strony takich pasów jest brak, co wskazuje, iż pasy ochronne w zakresie tej kopalni nie funkcjonowały. Niniejsze sprawia, iż nie sposób uznać opinii za jasną, logiczną i pełną. A co za tym idzie również wydanej na jej podstawie decyzji. A odpowiedź biegłego na zadane mu przez organ pytania nie może być uznana za wyczerpującą oraz za pozbawiające zasadności podniesione powyżej zarzuty; 8. dalsze naruszenie art. 7 k.p.a. w z w. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez: a) błędne uznanie, że cała nieruchomość była eksploatowana na cele wywłaszczeniowe, w sytuacji gdy z szeregu dokumentów koncesyjnych, w tym z załączonych do nich map (gdy te mapy znajdują się w aktach), wynika, że południowa część działki [...], wpisanej w działkę [...], nie miała być przeznaczona na cele eksploatacyjne i nigdy nie była przeznaczona na cele eksploatacyjne, w tym że wyrobisko nie sięga aż do południowych granic działki [...]. A zatem nie sposób uznać by południowa część działki była eksploatowana w ramach kopalni kruszywa. M.in. z dodatku nr 2 do uproszczonego projektu zagospodarowania złoża kruszywa naturalnego (piasku) [...]z 2003 r. "Złoże podzielono na 2 pola, tj. pole A położone na gruntach Skarbu Państwa w wieczystym użytkowaniu K. i na gruntach komunalnych gminy będących również w użytkowaniu K. oraz pole B poza granicami użytkowania. Powierzchnia złoża wynosi: 270 680 m2, z tego pole A - 140 880 m2, pole B - 129 800 m2. Eksploatację zaprojektowano na polu A - działki nr [...]." Zatem z tego dokumentu wynika wprost, że działka [...] (później [...]) w skład której wchodzi/wchodziła działka [...] nie była eksploatowana w ramach działalności kopalni co najmniej w południowej części działki. Niniejsze byłoby jeszcze bardziej widoczne, gdyby do tego dokumentu załączono wszystkie mapki, które były sporządzane wraz z dokumentami i które niewątpliwie winny być załączone, a których ostatecznie nie załączono; b) Ponadto, należy zwrócić szczególną uwagę, że w 2003 r., na podstawie dotychczasowego wydobycia, na chwilę przed sporządzeniem opinii biegłego z 2004 r. zostało podkreślone, że "Obecnie "K." Sp. z o.o. wystąpiły z wnioskiem o zmianę koncesji w zakresie granic obszaru i terenu górniczego [...] proponując nowe granice tego obszaru i terenu oraz nazwę [...] obejmującego jedynie północną część złoża. Wniosek swój motywują wyczerpaniem zasobów w części południowej złoża oraz zamiarem wykorzystania powstałego w tej części wyrobiska na inną działalność gospodarczą przewidzianą planem zagospodarowania przestrzennego m. Ł. ." (Decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie zmiany koncesji SR VII-7412/37/03). To, przy uwzględnieniu wniosków z opinii z 2004 r. oraz załączonych z tego okresu map przedstawiających gdzie ma miejsce wydobycie, należy poczytywać w taki sposób, że nigdy południowa część działki [...] nie była przeznaczona na cele eksploatacyjne. Zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę, że mapy z tego okresu przedstawiają całą południową część działki [...] jako wolną od jakichkolwiek prac eksploatacyjnych i skutków eksploatacji; c) Powyższe ustalenia i okoliczności poddają również w wątpliwość rzetelność opinii biegłego z lipca 2022 r. jak i przyjętą przez niego metodologię. Jeżeli bowiem ze zgromadzonych decyzji koncesyjnych, opinii biegłego z 2004 r. wynika, że część działki [...] w ogóle nie była przeznaczona na cele eksploatacyjne, to biegły nie może zastępować tego materiału dowodowego, swoimi ustaleniami bazującymi na odwiertach, które rzekomo miałyby wskazywać, iż działka była eksploatowana. Tym twierdzeniom biegłego należy bowiem przeciwstawić szereg zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym dokumentów związanych z udzielanymi koncesjami na eksploatację złóż, z których wynika, że południowe granice działki [...] nie były przeznaczone na cele eksploatacyjne. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wręcz wynika, że na częściowym południowym obszarze działki nie znajdowały się złoża, które mogłyby być eksploatowane. Na podstawie tych dokumentów nie sposób zrozumieć wskazania biegłego z opinii z lipca 2022 r. iż "Działka nr [...] (...) wykorzystywana była jako element bezpośredniej eksploatacji złoża kruszywa naturalnego [...]; d) brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadków osób powiązanych z firmami, którym udzielono zgody na wydobycie złóż, a także brak przeprowadzenia z tymi osobami oględzin na działce [...] (w tym [...]), aby osoby te, zgodnie ze swoją wiedzą, ewentualnie posiadanymi dokumentami, mogły precyzyjnie wskazać do jakiego miejsca prowadzone było wydobycie oraz gdzie składowane były odpady i inne pozostałości po eksploatacji złóż. Osoby te winny wypowiedzieć się przede wszystkim szczegółowo czy na części działki [...] położonej najbliżej ul. [...] prowadzone były prace eksploatacyjne i czy ta nieruchomość w części przeznaczona była na prace eksploatacyjne; e) nieprzesłuchanie w charakterze strony A. B., K. B., E. D. na okoliczność, iż cała działka [...] nie była wykorzystywana na cele wywłaszczeniowe, a także na okoliczność, iż rodzice w/w wielokrotnie powtarzali im, że nie mogą się z taką sytuacją zgodzić, gdy są wywłaszczani z nieruchomości, która ostatecznie nie jest w ogóle przeznaczana na cel eksploatacji; f) wskazanie na załączniku nr 3 do opinii z lipca 2022 r. wyłącznie "orientacyjnych granic działki nr [...]" co wskazuje, że biegły nie posiadał pełnej wiedzy na temat rzeczywistych granic działki, co oznacza, iż uzasadnione było dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, którego to dowodu organy nie przeprowadziły; 9. naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 85 § 1 k.p.a., poprzez brak dopuszczenia wnioskowanych w odwołaniu wniosków dowodowych, tj.: 1) dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety, który w drodze pisemnej opinii szczegółowo i precyzyjnie ustaliłby granice działki [...] w granicach działki [...], a także określiłby precyzyjnie położenie pasów ochronnych kopalni - gdyby takowe miały w ogóle występować, położenie terenu górniczego i obszaru górniczego oraz w oparciu o decyzje koncesyjne, a także o rzeczywiste warunki terenowe wskazałby do jakiego miejsca na mapie - jeśli chodzi o ułożenie terenu działki [...] wpisanej w działkę [...] - prowadzona była działalność kopalniana; 2) a następnie dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geologa z listy Sądu Okręgowego w Łodzi, który w drodze pisemnej opinii wypowie się czy na wywłaszczonej nieruchomości rzeczywiście prowadzona była lub jest prowadzona eksploatacja kruszywa, a jeśli tak, to na jakiej części, a także ewentualnie, czy część wywłaszczonej nieruchomości, na której nie była prowadzona eksploatacja kruszywa została rzeczywiście dotknięta degradacyjnymi skutkami robót górniczych; Ewentualnie: 3) dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geologa i geodety, którzy w drodze pisemnej łącznej opinii wypowiedzieliby się na okoliczność precyzyjnego położenia na mapie pasów ochronnych kopalni - jeżeli takowe w ogóle istnieją, położenia terenu górniczego i obszaru górniczego; 4) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z oględzin działki [...] wpisanej w działkę [...], z udziałem stron, na okoliczność weryfikacji od którego miejsca działki zaczyna się obszar wskazujący, iż nie była prowadzona na nim eksploatacja kruszywa; W wyniku czego uznać należy, że organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego oraz istnienia lub nie przesłanek do zwrotu nieruchomości skarżącym. 10. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji powielającego w istotnym zakresie treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 czerwca 2024 r. sygn. II SA/Łd 379/24, co wskazuje, iż uzasadnienie to pozbawione jest cech pracy twórczej organu oraz indywidualnego rozpoznania sprawy. Niniejsze podważa - w ocenie skarżących - jakoby organ miał podjąć rzeczywiste ustalenia na gruncie niniejszej sprawy. 11. naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; 12. naruszenie art. 84 k.p.a. poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, który szczegółowo i precyzyjnie ustaliłby granice działki [...] w granicach działki [...], a także określiłby precyzyjnie położenie pasów ochronnych kopalni oraz określiłby precyzyjnie położenie terenu górniczego i obszaru górniczego; 13. naruszenie art. 84 k.p.a. poprzez dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geologa, który to dowód jeżeli już miałby być przeprowadzony, to powinien zostać do przeprowadzenia tego dowodu powołany biegły sądowy. Sporządzający opinię G. Z. nie widnieje na liście biegłych Sądu Okręgowego w Łodzi. Na liście biegłych widnieje zaś biegły o tej specjalności, tj. dr G. W. - biegły z zakresu geologia, hydrogeologia, geomorfologia, hydrologia i gospodarka wodna, klimatologia i meteorologia, geoekologia i ekologia krajobrazu, kartografia i geoinformatyka, teledetekcja środowiska i fotointerpretacja zobrazowań powierzchni Ziemi, ochrona i inżynieria środowiska, który to biegły, z racji, iż jest biegłym sądowym, gwarantował najwyższy poziom bezstronności. A co za tym idzie opinii biegłego G. Z. - powołanego do sporządzenia opinii z lipca 2022 r. nie sposób uznać za biegłego gwarantującego sporządzenie najbardziej rzetelnej i pełnej opinii; 14. naruszenie obowiązków związanych z wydaniem postanowienia z dnia 19 kwietnia 2010 r. nr GN.IV.7724/10/W/2010/AG, na mocy którego Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta Łodzi wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej do rozpatrzenia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem i przekazał sprawę do rozpoznania Staroście Łódzkiemu Wschodniemu wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej, co wynika z wiadomości email pracownika Starostwa Powiatu Łódź-Wschód z dnia 27 lipca 2022 r. skierowanego do G. Z. (biegłego), w którym Starostwo powołuje się na konsultację w sprawie z Urzędem Miasta Łodzi, a zatem z Urzędem, który de facto nie powinien w ogóle uczestniczyć w postępowaniu. To narusza zasadę budzenia zaufania, praworządności, przekonywania a nadto sprzeczne jest z celem, dla którego Wojewoda przydzielił sprawę do rozpoznania Staroście Łódzkiemu Wschodniemu. Odpowiadając na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 137 u.g.n. określającego brane pod uwagę przy zwrocie terminy, organ podniósł, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a jego wykonanie następowało etapami, co wynika z charakteru prac polegających na metodycznym wydobyciu kopaliny i jej składowaniu. Rozpoczęcie i prowadzenie procesu wydobywczego wraz z wszelkimi czynnościami temu towarzyszącymi nastąpiło na spornym gruncie po wywłaszczeniu, a przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1999 r. W przypadku kopalni, cel wywłaszczenia należy oceniać jako zrealizowany poprzez rozpoczęcie i kontynuowanie prac wydobywczych, jak to miało miejsce w okolicznościach sprawy. Poprzez prowadzenie prac wydobywczych rozłożonych w czasie i postępujących na poszczególnych fragmentach nieruchomości nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia, co wyklucza uznanie nieruchomości za zbędną w rozumieniu art. 137 u.g.n. Wbrew stanowisku pełnomocnika stron skarżących, terminy określone w przepisie nie zostały naruszone, jak wykazano w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Zakończenie wykorzystywania nieruchomości dla celów wydobywczych należy wiązać z wypełnieniem dołu pokopalnianego odpadami, których obecność została potwierdzona w dokumentacji dowodowej. Obecność odpadów pod powierzchnią nieruchomości dobitnie świadczy o realizacji celu wywłaszczenia, odpady wypełniają bowiem dół powstały na skutek wydobycia kruszywa. Spożytkowanie nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia wyklucza orzeczenie o zwrocie, nawet gdy cel uzasadniający wywłaszczenie nie jest już realizowany. Naturalną koleją rzeczy jest, że po wyczerpaniu złoża kopaliny zakład nie może kontynuować na danym terenie swojej działalności. Wówczas teren ten może podlegać zagospodarowaniu w inny, możliwy sposób, np. odpadami komunalnymi, jednak nie niweluje to faktu realizacji celu wywłaszczenia. Nie można również - zdaniem Wojewody Łódzkiego - pominąć, że w istocie przedmiotem oceny w postępowaniu była realizacja celu wywłaszczenia na południowym fragmencie działki nr [...], tj. na niewielkim fragmencie wywłaszczonego gruntu. Wydobycie kruszywa na pozostałym terenie objętym roszczeniem zwrotowym jest bezsporne, a brak możliwości zwrotu tego terenu został przesądzony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, jakie zapadły w sprawie. Południowy fragment działki [...] stanowił tzw. teren górniczy niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania kopalni, jako całości, która nie może składać się wyłącznie z dołu kopalnianego, czyli obszaru górniczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd rozpoznał sprawę niniejszą na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w rozważanym trybie wystąpiły skarżące, a w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożenia wniosku organ jak i uczestnik postępowania nie wnieśli o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd dokonując w zakreślonych wyżej granicach oceny legalności zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego z 23 września 2025 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z 30 września 2022 r. stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego, jak oczekują tego skarżące. W rozpatrywanej sprawie oś sporu pomiędzy stronami postępowania koncentruje się na ustaleniu czy organ prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], stojąc na stanowisku, że cała nieruchomość, w tym jej południowa część, została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 - dalej w skrócie "u.g.n."), w Dziale III zatytułowanym "Wykonywanie, ograniczanie lub pozbawianie praw do nieruchomości", Rozdział 6 "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (art. 136 ust. 3 u.g.n.). Według art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pkt 1 - pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pkt 2 - pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). Wyjaśnić w związku z tym trzeba, że ustawa o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z jej art. 242, weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Określony w art. 137 ust. 1 u.g.n., termin 7 lat na rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, obowiązuje dopiero od dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od dnia 1 stycznia 1998 r., natomiast termin 10 lat obowiązuje od dnia 22 września 2004 r., czyli od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 141, poz. 1492). Przed wspomnianymi datami ustawodawca nie przewidywał ograniczeń czasowych. Ocena zbędności nieruchomości dokonana przez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n., co podkreśla się w piśmiennictwie i ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanym zresztą przez tutejszy Sąd, nie odnosi się do wywłaszczenia, które miało miejsce przed wprowadzeniem do obrotu prawnego przepisu art. 137 ust. 1 wskazującego te terminy (Bończak-Kucharczyk Ewa, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX). Nie sposób bowiem wymagać od podmiotów przejmujących wywłaszczoną nieruchomość, aby zrealizowały cel wywłaszczenia w terminach, które nie były wówczas określone (vide: wyroki NSA: z 18 listopada 2016 r., I OSK 49/15; z 28 marca 2022 r., I OSK 1191/21). Terminu tego nie można zatem odnosić do stanu faktycznego, który zaistniał przed tą datą, bowiem stanowiłoby to naruszenie konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2020 r., I OSK 3398/18). Innymi słowy, jeżeli rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło przed 1 stycznia 1998 r., to w takim przypadku termin określony w art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. nie ma zastosowania, ponieważ jako norma materialnoprawna, nie może kształtować skutków prawnych stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie przepisu określającego ten termin (vide: wyroki NSA: z 8 maja 2013 r., I OSK 2205/11; z 24 czerwca 2014 r., I OSK 2876/12; z 6 lutego 2018 r., I OSK 685/16). Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 (Dz. U. z 2014 r. poz. 376), zgodnie z którym: art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość zawnioskowana do zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy prace rozpoczęto w ciągu 7 lat od uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej oraz czy zakończono je w ciągu 10 lat od tego momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w przypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 stycznia 2024 r., I OSK 1618/20 aktualny stan prawny nieruchomości wywłaszczonych ma znaczenie tylko w sytuacji, gdy nie został wcześniej zrealizowany cel wywłaszczenia. Podkreślenia wymaga, co już zostało wielokrotnie wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany, a następnie nieruchomość przeznaczono na realizację innego celu, nieruchomość taką nie uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n. Dodatkowo zauważyć tu trzeba, że zgodność z Konstytucją tak rozumianej normy art. 137 ust. 1 u.g.n. potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie sygn. akt P 12/11 (OTK-A 2012, Nr 11, poz. 135). Z nadesłanych wraz ze skargę i odpowiedzią na skargę obszernych akt sprawy wynika, że organy obu instancji w toku trwającego wiele lat postępowania administracyjnego zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddały wnikliwej, logicznej i wszechstronnej ocenie, ustalając na jego podstawie niewadliwy stan faktyczny sprawy, czemu dały wyraz w motywach podjętych rozstrzygnięć, sporządzonych zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Lektura akt administracyjnych dowodzi, że sprawa zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], po roku 2005, kiedy to ostateczną decyzją z 12 lipca 2005 r. Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z 21 lutego 2005 r. o odmowie zwrotu nieruchomości nr [...] o pow. 60 470m2, była czterokrotnie przedmiotem zainteresowania organów obu instancji i trzykrotnie przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Mianowicie, prawomocnym wyrokiem z 29 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 248/18 tutejszy Sąd uchylił decyzję Wojewody Łódzkiego z 5 stycznia 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z 26 maja 2017 r. o odmowie zwrotu nieruchomości, stojąc na stanowisku, iż w sprawie zachodzi konieczność ustalenia, analogicznie jak w 2005 r., czy nieruchomość została wykorzystana w całości bądź w części zgodnie z celem wywłaszczenia oraz czy zachodzą przesłanki zwrotu całości lub części, stosownie do wymogów aktualnie obowiązującego art. 137 ust. 2 u.g.n. WSA w Łodzi zauważył również, że skoro organ już raz przesądził w 2005 r., na podstawie opinii biegłego, że część nieruchomości nigdy nie była wykorzystywana na cel wywłaszczenia, to odmienny wniosek wymagałby wnikliwiej analizy zebranych w sprawie materiałów dowodowych, w szczególności wykazania, że organ dysponuje innymi dowodami niż w 2005 r., bądź przekonującego uzasadnienia dla odmiennych wniosków. Innymi słowy, skoro organ już raz przesądził, że określona część działki nigdy nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, to wobec braku innych dowodów i niezmienionego stanu prawnego w tym zakresie winien się skupić na precyzyjnym określeniu, o jaką część nieruchomości chodzi oraz na zbadaniu czy obecnie istnieją jakieś przesłanki negatywne sprzeciwiające się zwrotowi części nieruchomości. Sąd odnosząc się do nieuwzględnionego wniosku dowodowego o powołanie biegłego w celu ustalenia zakresu wykorzystania nieruchomości zgodnie z decyzją o wywłaszczeniu stwierdził ponadto, że organ winien ponownie rozważyć jego zasadność zwracając m.in. uwagę, iż powoływana przez organ w 2005 r. opinia dotyczyła jedynie części nieruchomości. WSA nadmienił również, że z akt postępowania nie wynika, aby organ obecnie orzekał na podstawie innych dowodów, niż te, którymi dysponował w roku 2005. W ocenie Sądu brak podstaw obecnie do kwestionowania wniosku organów, iż część nieruchomości została wykorzystana zgodnie z decyzją o wywłaszczeniu. Następnie wyrokiem z 21 stycznia 2020 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 892/19 WSA w Łodzi oddalił sprzeciw Gminy Miasto Łódź od decyzji kasatoryjnej Wojewody Łódzkiego z 22 października 2019 r., podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uprzednio wydanym wyroku i zwracając uwagę na wynikające z art. 153 p.p.s.a. związanie organów orzekających w sprawie jak i składu orzekającego tutejszego Sądu, zarówno oceną prawną, jak i wskazaniami co do dalszego postępowania. Trzecim z kolei wyrokiem z 14 czerwca 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 379/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Łódzkiego z 17 kwietnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Według Sądu, organ pierwszej instancji, uwzględnił wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanych wyżej prawomocnych wyrokach i ponownie prowadząc postępowanie w sposób wystarczający uzupełnił materiał dowodowy, co umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna, o której stanowi art. 153 p.p.s.a., to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Z kolei, wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Ustawowo określone związanie zarówno co do oceny prawnej, jak i wskazań określonych co do dalszego postępowania jest wiążące, a zatem powoduje konsekwencje w zakresie zawężenia granic sprawy do tych, w jakich rozpoznawał uprzednio Sąd I instancji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. Analiza akt sprawy, co trafnie podkreślił WSA w Łodzi w wyroku z 14 czerwca 2024 r. II SA/Łd 379/24 dowodzi, że po wyrokach tutejszego Sądu z 29 maja 2018 r. II SA/Łd 248/18 i z 21 stycznia 2020 r. II SA/Łd 892/19 materiał dowodowy uległ zasadniczej zmianie w stosunku do tego, którym organ dysponował w 2005 r. Mianowicie, spośród wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów najbardziej aktualnym i przydatnym do załatwienia sprawy co do istoty jest opinia biegłego geologa G. Z., sporządzona w lipcu 2022 r., na której organ pierwszej instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy oparły swoje rozstrzygnięcia. Do wspomnianej opinii Sąd odniesie się w dalszej części rozważań. Wskazać w tym miejscu trzeba, że wspomniany wyżej wyrok z 14 czerwca 2024 r. posiada przymiot prawomocności i wbrew odmiennemu stanowisku skarżących, jest wyrokiem ważnym, który funkcjonuje w obrocie prawnym. Sądowi z urzędu wiadomo bowiem, że postanowieniem z 15 października 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 379/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną A. B., K. B. i E. D. od wyroku WSA w Łodzi z 14 czerwca 2024 r., II SA/Łd 379/24. Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 16 stycznia 2026 r., I OZ 815/25 oddalił zażalenie skarżących od postanowienia tutejszego Sądu z 15 października 2025 r. W związku z powyższym nieskuteczny okazał się zarzut skargi oparcia wydanej w sprawie decyzji Wojewody Łódzkiego z 23 września 2025 r. na nieważnym wyroku z 14 czerwca 2024 r., w ramach którego doszło do naruszenia przez Sąd art. 142 § 1 oraz art. 64b § 1 w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 65 § 1 i nast., w tym art. 67 § 5 p.p.s.a., a co za tym idzie naruszenia art. 153 p.p.s.a. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, którego skarżące A. B., K. B. i E. D. reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zdołały dotychczas skutecznie podważyć przedkładając dowody przeciwne wynika, że do wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej na planie pomiarowym z 8 maja 1971 r. nr 198/9/30/71 jako działka nr [...] o pow. 6 0470ha, stanowiącej pierwotnie własność J. i Z. małżonków B., doszło na wniosek Ł. w Ł. Decyzję w tym przedmiocie w dniu 18 września 1971 r. nr SW.VI-60/68/2/71, na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. nr 18, poz. 94) wydała Wojewódzka Rada Narodowa w Łodzi. Powyższą decyzję, mocą decyzji z 22 lutego 1972 r. nr D.735/KW/71, Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spaw Wewnętrznych utrzymała w mocy. Celem wywłaszczania, jak poprawnie ustaliły organy orzekające w sprawie na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej m. Łodzi Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z 11 sierpnia 1971 r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu eksploatacji kruszywa [...], stanowiącego integralną część decyzji, była eksploatacja kruszywa. Teren eksploatacji kruszywa o pow. 10,64 ha został oznaczony na planie literami ABCDEFA. Zgodnie ze wspomnianą wyżej decyzją z 22 lutego 1972 r. w wyniku badań przeprowadzonych przez służbę geologiczną ustalono, że na w/w gruncie znajdują się największe pokłady złoża piasku. Stosownie do treści art. 216 ust. 1 zdanie 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). W sprawie bezspornym jest również, że z roszczeniem o zwrot nieruchomości nr [...] wystąpiły spadkobierczynie pierwotnych właścicieli Z. B. i J. B., a mianowicie A. B., K. B. i E. D., o czym świadczą akty poświadczenia dziedziczenia z 24 maja 2012 r. Rep. A nr 3287/2012 i z 18 czerwca 2015 r. Rep. A nr 2848/2015. Z poprawnych ustaleń organów obu instancji wynika także, że działce nr [...] odpowiadały działki nr [...] w całości i nr [...] w części (wykaz powierzchni, mapa nr 4/3579 i mapa nr 4/3047a z 13 września 1994 r.). Aktualnie teren działki nr [...] stanowi fragment działki nr [...]. Dla potrzeb oceny legalności zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji godzi się wyjaśnić, że w dacie wywłaszczenia obowiązywał dekret z dnia 6 maja 1953 r. Prawo górnicze (Dz.U. z 1961 r., nr 23, poz. 113). Zgodnie z przepisami art. 12 i art. 13 dekretu obszar górniczy określa przestrzeń, w granicach której przedsiębiorstwo górnicze uprawnione jest do wydobywania oznaczonej kopaliny ze złoża. Obszar górniczy tworzy się dla każdej kopaliny osobno, chociażby złoża różnych kopalin występowały w bezpośrednim sąsiedztwie. Obszary górnicze tworzy się ze względu na zamierzoną w planach gospodarczych eksploatację określonego złoża kopaliny. Podstawą utworzenia obszaru górniczego jest dokumentacja geologiczna złoża, sporządzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Prezes Centralnego Urzędu Geologii określi zasady i sposób sporządzania dokumentacji geologicznej złoża, wymaganej dla utworzenia obszaru górniczego. Dla kopalin bitumicznych w stanie gazowym i płynnym oraz dla solanek obszar górniczy może być utworzony, jeżeli można przewidywać, że udostępnienie złoża da wydobycie o znaczeniu gospodarczym. Stosownie zaś do treści art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2024 r., poz. 1290) obszarem górniczym - jest przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji. Terenem górniczym, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 15 tej ustawy, jest przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego. Zwałowaniem nakładu, po myśli art. 6 ust. 1 pkt 20 w/w ustawy, jest zespół czynności prowadzonych w odkrywkowych zakładach górniczych, nierozerwalnie związanych technicznie i organizacyjnie z przemieszczeniem i składowaniem mas ziemnych i skalnych usuwanych znad złoża, w celu umożliwienia wydobycia kopaliny użytecznej. Robotą górniczą, według art. 6 ust. 1 pkt 12 ustawy, jest natomiast wykonywanie, utrzymywanie, zabezpieczanie lub likwidowanie wyrobisk górniczych oraz zwałowanie nadkładu w odkrywkowych zakładach górniczych w związku z działalnością regulowaną ustawą. Nie tracąc z pola widzenia przytoczonych wyżej unormowań wskazać dalej trzeba, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż 12 października 2001 r. przeprowadzono oględziny spornej nieruchomości, w trakcie których ustalono, że na działce nr [...] znajduje się czynne wyrobisko kruszywa naturalnego (piasku). W dacie oględzin działka nr [...] porośnięta była chwastami, znajdowały się na niej otwory służące odgazowaniu w związku z powstałym na działce wysypiskiem śmieci, fragmenty gruzu i betonu. Na działce nr [...] nie była wówczas prowadzona eksploatacja kruszywa. Zgodnie z protokołem oględzin zalegającym w aktach sprawy przedstawiciele Zakładu "K." oświadczyli, że w latach siedemdziesiątych na części działki nr [...] prowadzona była eksploatacja kruszywa, natomiast w latach 1984-1985 wyrobisko poeksploatacyjne wykorzystywane było do składowania odpadów. Według planu realizacyjnego na rok 1974, na terenie działki nr [...] planowano eksploatację złoża na pierwszym poziomie, a na rok 1980 na drugim poziomie. Pas południowej i zachodniej części działki miał stanowić filar ochronny, a pas przy południowej granicy działki, w granicach filaru ochronnego - miejsce hałdowania nakładu. Urabianie złoża prowadzone było z północy w kierunku południowej granicy działki. Na działce zlokalizowano otwory wiertnicze 2/70 i 3/70 (nr otworu/głębokość otworu). Zgodnie z decyzją Zjednoczonego Przemysłu Kruszyw Kamienia Budowlanego i Surowców Mineralnych z 14 września 1981 r. nr 156/81, znak: TG-4/374/81, podjętą na podstawie uchwały nr 66 Rady Ministrów z dnia 4 kwietnia 1975 r. w sprawie określenia obowiązków inwestorów w zakresie ustalania zasobów złóż kopalin przed podjęciem działalności inwestycyjnej związanej z eksploatacją złoża kopaliny lub jej przeróbką (karta akt 378, II tom) zatwierdzony został projekt zagospodarowania złoża kruszywa [...] na lata 1982 - 1986. Projekt został opracowany w 1980 r. wg stanu na dzień 15 października 1979 r. Według planu racjonalnej gospodarki złoża z marca 1982 r. - aktualizacji wyrobiska (karta akt 371, II tom), w południowej części działki [...] zlokalizowano skrywkę i hałdy skrywy (pryzmy o wysokości ok. 4 m), czyli usypisko odpadów powstających w wyniku działalności kopalni. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 28 czerwca 1982 r. nr OS-III-8513/15/82 nakład powinien być składowany na hałdach zewnętrznych - na własnym terenie kopalni. Złoże [...] położone w Ł. przy ul. [...] było eksploatowane przez Kopalnię Surowców Mineralnych "K." w Ł. na podstawie Koncesji nr 2 udzielonej przez Wojewodę Łódzkiego decyzją z 27 stycznia 1992 r. nr OS.XII-8514/17/91 na czas 15 lat. Decyzją Wojewody Łódzkiego z 3 grudnia 1996 r. nr OS.VII-7510/1/1/96 zatwierdzono projekt zagospodarowania złoża kruszywa przy ul. [...] 190/192 na lata 1996 - 1999. Wydobycie miało być prowadzone według założeń wynikających z decyzji nr [...]. Po zakończeniu wydobycia eksploatator został zobligowany do wykonania prac rekultywacyjnych mających za zadanie przywrócenie pierwotnego stanu środowiska przyrodniczego. Zgodnie z mapą - aktualizacja wyrobiska z 3 listopada 1995 r., wykonaną 21 października 1999 r., południowa część działki [...] leżała w granicach terenu górniczego. Stan koncesyjny obejmował sporny południowy fragment działki do roku 2003. Zgodnie z pismem Kopali Surowców Mineralnych K. Sp. z o.o. z 27 marca 2019 r. południowy teren dawnej działki nr [...] był wykorzystywany jako zwałowisko nakładu złożonego w formie pryzm o wysokości do ok. 4m. Jak podała Spółka, całość powierzchni działki włączona była w granice terenu górniczego, przy czym ok. 80 % - w granice obszaru górniczego, co oznacza, że grunt w całości był wykorzystywany zgodnie z celem określonym w decyzji wywłaszczeniowej. W aktach sprawy zalega opinia geologiczna opracowana w listopadzie 2004 r. przez inż. Z. P., z której wynika, że na północnej części działki nr [...] o ogólnej powierzchni 10 273m2, to jest na części około 38% o pow. 3936m2 prowadzona była eksploatacja kruszywa. Na środkowej części działki o pow. 3794m2, stanowiącej 37 % jej ogólnej powierzchni, uformowana została skarpa wyrobiska eksploatacyjnego. Wykorzystanie działki pod wyrobisko łącznie ze skarpą wyrobiska dotyczyło 76% powierzchni, czyli 7730m2 i stanowiło o realizacji celu wywłaszczenia na tym terenie, stojąc tym samym na przeszkodzie orzeczeniu o zwrocie, nawet w sytuacji późniejszego wykorzystania terenu do składowania śmieci. Utworzone wyrobisko po wydobytym pisaku umożliwiało składowania na ty terenie odpadów. Według autora opinii geologicznej z 2004 r. na fragmencie obejmującym około 25 % działki o powierzchni 2543m2, położonym w jej południowej części (od południowej granicy skarpy do południowej granicy działki), występują grunty rodzime (piaski drobne z niewielką domieszką piasków średnich i żwiru. Zgodnie z planem realizacyjnym z 1971 r. teren ten był przeznaczony jako filar ochronny i jako miejsce hałdowania nakładu. Jak zostało to już zaakcentowane na wstępie rozważań materiał dowodowy sprawy niniejszej, po wyrokach tutejszego Sądu wydanych 29 maja 2018 r. i 21 stycznia 2020 r., został uzupełniony przez organ pierwszej instancji o nowy, kluczowy dla oceny legalności zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej dowód, a mianowicie o Opinię geologiczną z rozpoznania podłoża gruntowego dla potrzeb określenia poziomych granic ingerencji w podłoże gruntowe eksploatacji kruszywa naturalnego złoża [...] w obrębie działki nr [...], sporządzoną w lipcu 2022 r. przez biegłego mgr inż. G. Z., legitymującego się uprawnieniami geologicznymi. Jak wyjaśnił biegły celem opracowania jest określenie zasięgu prowadzonych prac związanych z wydobywaniem kruszywa mineralnego ze złoża kruszywa naturalnego [...] w skład którego weszła działka nr [...] stanowiąca obecnie część działki nr [...]. Opracowanie oparto na wykonaniu rozpoznania geologicznego otworami badawczymi w ilości 29 sztuk w zakresie głębokości rozpoznania 1,0-6,0 m.p.p.t. Generalnie skupiono się na rejonie południowym przedmiotowej części działki (zagęszczenie siatki otworów badawczych), gdzie brak jest dostępnych materiałów archiwalnych potwierdzających prowadzenie w tym rejonie eksploatacji, rejon ten jest wyniesiony w stosunku do pozostałej części działki i istniejącej odkrywki oraz jest rejonem zadrzewionym i zakrzewionym. Rejon środkowy i północy przedmiotowej działki - zdaniem biegłego - nie pozostawia wątpliwości co do prowadzenia prac wydobywczych (istniejące do dnia dzisiejszego wyrobisko o głębokości około 40m z układem skarp i obwałowań oraz pochylnią zjazdową) związanych z eksploatacją złoża kruszywa naturalnego [...] gdzie po wschodniej długości obecnej działki [...] miała swoje granice objęta postępowaniem działka nr [...]. Eksploatacja wykraczała także poza wschodnią granicę obecnej działki nr [...] w skład której wchodziła działka [...], co ilustruje załącznik nr 1 do opinii. W rejonie otworów badawczych OW2-OW3, OW6-OW10, OW11-OW16 biegły stwierdził występowanie mieszaniny gruntów mineralnych rodzimych (piaszczystych i gliniastych) z gruntami pochodzenia antropogenicznego (gruntem betonowym, ceglanym i materiałem z prac ziemnych) lokalnie zanieczyszczonych szlaką i całymi elementami betonowymi. W znacznym stopniu materiał ten zawiera w swoim składzie odpad komunalny (odpady typu szkła, folie, tworzywa sztuczne i tekstylne z domieszką materiału biologicznego oraz lokalnymi zanieczyszczeniami produktem ropopochodnym). W rejonie otworów badawczych OW1-OW7, OW9-OW11, OW17-OW29, na głębokości 0,4 - 3,2 m p.p.t. biegły stwierdził obecność osadów wodnolodowcowych, które stanowią serię złożową złoża kruszywa naturalnego [...]. Litologicznie piaski wolnolodowcowe górne o największej miąższości w rejonie Nowosolnej i Stoków. Piaski różnoziarniste, kwarcowo skaleniowe, słabo wysortowane z przewarstwieniami piasków gruboziarnistych ze żwirami oraz piasków mułkowatych i mułków piaszczystych. Charakteryzują się one warstwowaniem krzyżowym i skośnym, rzadziej równoległym, nawiercone bezpośrednio poniżej warstwy nasypowej. Wykształcone w postaci glin piaszczystych i lokalnie glin piaszczystych z przewarstwieniami piasków gliniastych. Z kolei w rejonie otworów OW1, OW17-OW29 autor opinii stwierdził występowanie gleby i piasków próchniczych, które tworzą warstwę powierzchniową o miąższości około 0,3-0,4m. W wyniku wykonanych prac badawczych biegły ustalił, że cały obszar obecnej działki nr [...] podlegał eksploatacji złoża kruszywa naturalnego [...]. Przedmiotowa działka wchodziła w rejon wyznaczonego i ustanowionego obszaru i terenu górniczego złoża kruszywa naturalnego [...] przed i podczas eksploatacji tego złoża. Była ona bezpośrednio włączona w rejon terenu górniczego, czyli w rejon przewidziany prawem, jako rejon szkodliwych wpływów górniczych, rejon w obrębie którego wyznacza się granice bezpiecznego prowadzenia robót wydobywczych, w tym filaru ochronnego wykonywanej odkrywki (filaru dostosowanego w swojej szerokości w koronie co do zakładanej głębokości eksploatacji z obwałowaniem zabezpieczającym), wyznaczeniem skarp stałych i tymczasowych dla bezpiecznego skarpowania ścian odkrywki i poruszania się sprzętu wydobywczego, przewidywanej możliwości przeciwdziałania ewentualnym osuwiskom i osunięciom mas ziemnych (odpowiednie nachylenie skarp filaru i ich wysokości) w wyniku erozji powietrznej i wodnej oraz samych ruchów górotworów. Bez tych elementów, jak stwierdził biegły, nie ma bezpiecznej i prawidłowej eksploatacji i funkcjonowania Zakładu Górniczego zajmującego się bezpieczną, odkrywkową eksploatacją złoża kruszywa. Eksploatacja nie może się odbywać w sposób przy którym skarpy odkrywki są pionowe, występujące równo z granicami nieruchomości. Założony pas ochronny a tym samym filar ochronny dla eksploatacji kruszywa złoża [...] w obrębie przedmiotowej działki [...] dawniej działki [...] był i jest - w ocenie autora opracowania - elementem tego złoża i jej niezbędnym elementem dla potrzeb którego nastąpiło wywłaszczenie. Eksploatacja kruszywa w obrębie działki nr [...] jest bezsporna i wykonywana ze wszelkimi obowiązującymi w tym zakresie normami i przepisami. Zdaniem biegłego, wykonane prace badawcze polegające na wykonaniu otworów badawczych dla potrzeb potwierdzenia poziomego zasięgu prowadzonej eksploatacji potwierdzają jej wykonywanie w obrębie działki [...] wcześniej działki o numerze [...] wywłaszczonej w latach 70-ubiegłego wieku. Eksploatacja ta prowadzona była w jej całym obszarze jak i w południowej części. W obrębie części południowej zlokalizowany był filar i pas ochronny jaki powstaje zawsze wokół odkrywkowej eksploatacji złoża kruszywa. Obszar taki wchodzi w głąb terenu górniczego i jest elementem jej bezpiecznej eksploatacji. Obecność pasa ochronnego potwierdzają wykonane otwory badawcze. Otwory także potwierdzają występowanie tego pasa na różnych głębokościach w zależności od odległości od granic działki co związane jest ze skarpowaniem takiego pasa i filaru. Cała południowa część została zrekultywowana (po zakończonym procesie eksploatacji kruszywa) materiałem nasypowym (materiał z prac wyburzeniowych i prac ziemnych) oraz materiałem pochodzenia komunalnego (materiał odpadowy). Materiał deponowany był, w obszarze, który prawdopodobnie został eksploatowany w początkowej fazie eksploatacji złoża [...]. Sukcesywnie z postępem eksploatacji w kierunku północnym następowało wypełnianie powstałej i już wyeksploatowanej niecki i skarp pozostawionego filaru materiałem nasypowym. Niecka w południowej części przedmiotowej działki, po wypełnieniu została powierzchniowo wyrównana i nastąpiło jej samoczynne zalesienie (zadrzewienie i zakrzewienie). Materiał nadal był przywożony i deponowany w okrywce. Sposób rekultywacji, jej niekontrolowany charakter i wątpliwy co do jakości skład zdeponowanego materiału (materiał komunalny i materiał zanieczyszczony wyczuwalnymi organoleptycznie produktami ropopochodnymi) powoduje stwierdzenie, iż obszar taki powinien być obszarem wykluczonym z jakiejkolwiek działalności rolniczej, rekreacyjnej czy budowlanej. W obszarze takim mogą w latach późniejszych powstawać liczne zapadliska, szczeliny i osunięcia powstające w wyniku konsolidacji oraz rozkładu materiału komunalnego (w części materiału organicznego) wbudowanego w podłoże gruntowe. Reasumując biegły stwierdził, że rozpatrywany obszar działki [...] zlokalizowanej w Ł. przy ul. [...] jest obszarem w obrębie którego prowadzona była działalność związana z wydobywaniem kruszywa naturalnego złoża [...]. Działka nr [...] podlegająca decyzji wywłaszczeniowej na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 18 września 1971 r. wchodząca w skład obecnej działki nr [...] wykorzystywana była jako element bezpośredniej eksploatacji kruszywa naturalnego [...]. Obecnie część działki [...] w części południowej i w części zrekultywowanej powinna być uznana za obszar o niekorzystnym przekształceniu (ze względu na eksploatację i niekontrolowany sposób rekultywacji) i uwzględniony w miejscowych planach zagospodarowania z wyznaczeniem pasa ochronnego o nieprzekraczalnej linii ewentualnej zabudowy. W przekonaniu Sądu rozważana opinia wraz z wyjaśnieniami biegłego G. Z., udzielonymi na wezwanie organu pierwszej instancji co do tego jakim działkom odpowiadała dawna działka nr [...], oraz stanowiskiem biegłego w zakresie podniesionych w odwołaniu zarzutów przedstawionym w piśmie z 10 stycznia 2023 r., co zresztą trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w prawomocnym wyroku z 14 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 379/24, jest najbardziej aktualnym i przydatnym do załatwienia sprawy co do istoty dowodem, którego wiarygodności, rzetelności i wartości dowodowej skarżące nie zdołały dotychczas skutecznie zakwestionować. Jak wynika z wyjaśnień biegłego, działka pierwotnie wywłaszczona nr [...] zmieniała swój numer w związku z łączeniem jej z innymi działkami. Numer [...] nosiła działka, w obręb której wchodziła wywłaszczona działka [...] w części lub w całości. Prace badawcze na potrzeby sporządzonej opinii skupiały się na działce nr [...], w obręb której wchodzi wywłaszczona działka o archiwalnym numerze [...], co zobrazowano na załączniku mapowym z pokazaniem mapy z jej pierwotnym zlokalizowaniem. Biegły wyjaśnił, że w decyzji z 10 maja 2019 r. jest opisana chronologia zmiany numerów działek. Działka nr [...] jest częścią działki [...] opisanej w chronologii. Opracowanie zawiera dlatego mapy pierwotnej lokalizacji spornej działki, jak i pokazanie jej granic w obrębie obecnej działki, której jest ona częścią (wiadomość email z 27 lipca 2022 r.). W związku z wyjaśnieniami biegłego organ pierwszej instancji pismem z 4 sierpnia 2022 r. zwrócił się do Łódzkiego Ośrodka Geodezji w Łodzi o udzielenie informacji, jakim dawnym działkom odpowiada aktualna działka [...], w szczególności czy wywłaszczona działka nr [...] o pow. 60047 m2 (oznaczona na planie pomiarowym zaewidencjonowanym 8 maja 1971 r. nr 198/9/30/71) stanowiła według mapy sytuacyjnej do celów prawnych z 13 września 1994 r., nr 4/3047a, część działki nr [...] oraz działkę nr [...], które następnie stanowiły część dawnej działki nr [...] o ogólnej powierzchni 121725 m2, która aktualnie stanowi [...]. W odpowiedzi na powyższe Łódzki Ośrodek Geodezji w Łodzi w piśmie z 12 sierpnia 2022 r. przedstawił chronologię zmian ewidencyjnych, dotyczących działki nr [...] i jednocześnie poinformował, że w państwowym zasobie dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej nie odnaleziono planu pomiarowego nr 198/9/30/71, wobec czego nie jest możliwe udzielenie jednoznacznych informacji dotyczących tożsamości działki wskazanej na powyższym planie i dawnych działek oznaczonych numerami [...] i [...], wykazanych na mapie sytuacyjnej do celów prawnych, przyjętej 13 września do ewidencji w składnicy geodezyjnej za nr 4/3047a. Potwierdzono natomiast, że dawna działka nr [...] o pow. 6,04 ha, z obrębu [...], jest częścią obecnej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 12,1744 ha z obrębu [...]. Zdaniem Sądu, opinia geologiczna sporządzona w lipcu 2022 r. jest logiczna, spójna i rzeczowa. Twierdzenia skarżących, jakoby rozważane opracowanie było niepełne, niejasne, niezdatne do wydania decyzji, oparte na błędnej metodologii mają wyłącznie charakter gołosłownej, niepopartej dowodami przeciwnymi polemiki ze stanowiskiem biegłego i organów. Biegły, co należy podkreślić dysponuje wiedzą specjalistyczną, którą z kolei nie dysponują skarżące (z akt sprawy nie wynika by skarżące dysponowały stosowną wiedzą specjalistyczną w tym zakresie), organ jak i tutejszy Sąd. Mając na uwadze zarzuty skargi stwierdzić trzeba, że rolą biegłego, który sporządził opinię z lipca 2022 r. nie była weryfikacja informacji czy też mówiąc inaczej ocena rzetelności opinii biegłego inż. Z. P. z listopada 2004 r., lecz rozpoznanie podłoża gruntowego dla potrzeb określenia poziomych granic ingerencji w podłoże gruntowe eksploatacji kruszywa naturalnego złoża [...] w obrębie działki nr [...], co zresztą biegły ponad wszelką wątpliwość uczynił. W sprawie, wbrew odmiennemu stanowisku skarżących, nie doszło do naruszenia art. 84 k.p.a. tylko z tego powodu, że sporządzający opinię G. Z. nie widniej na liście biegłych Sądu Okręgowego w Łodzi. Kodeks postępowania administracyjnego nie określa szczegółowych wymagań wobec osoby biegłego, w szczególności nie ogranicza katalogu biegłych wyłącznie do tzw. biegłych sądowych, czyli biegłych wpisanych na listę prowadzoną przez odpowiedniego prezesa sądu okręgowego. Kodeks nie wymaga też, aby biegłym była osoba fizyczna, może być nim każdy, kto dysponuje wiadomościami specjalnymi. Z istoty dowodu z opinii biegłego, w świetle art. 84 k.p.a., wynika, że musi to być osoba, która dysponuje wiadomościami specjalnymi w zakresie niezbędnym do dokonania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych. Warunek ten na gruncie rozpatrywanej sprawy bezspornie został spełniony. Jeśli zaś, zdaniem skarżących, sporządzona dla potrzeb rozpatrywanej sprawy opinia z lipca 2022 r. była wadliwa, niepełna, niejasna, niewiarygodna, to nic nie stało na przeszkodzie by skarżące z własnej inicjatywy zleciły sporządzenie stosownej kontropinii biegłemu geologowi wpisanemu na listę biegłych Sądu Okręgowego w Łodzi. Z możliwości tej jednak skarżące reprezentowane w toku postępowania przez profesjonalnego pełnomocnika dotychczas nie skorzystały ferując pod adresem opinii z lipca 2022 r. wyłącznie gołosłowne zarzuty. Dokonując oceny spornej opinii geologicznej organ odwoławczy w oparciu o jej część graficzną obrazującą rozmieszczenie w terenie 29 otworów badawczych, przekroje geologiczne i karty otworów badawczych prawidłowo stwierdził, że w południowej części dawnej działki [...] zlokalizowane są otwory OW3, OW4, OW 5. OW3 wykonany jest na głębokości 4,5m i potwierdza występowanie materiału odpadowego ziemno-gruzowego i komunalnego (nasyp niekontrolowany nN na głębokości do 2,9m), co świadczy o fakcie, że na tym terenie wydobywano kruszywo, a dół po eksploatacji został wypełniony odpadami i zrekultywowany. Otwory OW4 i OW5 potwierdziły występowanie nasypu niekontrolowanego na głębokość odpowiednio do 0,7m i 0,6m. Ten sam nasyp niekontrolowany występuje na działce w kierunku północnym w otworach badawczych OW6 - nasyp niekontrolowany materiał odpadowy (ziemno gruzowo piaszczysto gliniasty) materiał odpadowy (komunalny) do głębokości 3,2 m.p.p.t., OW7 - nasyp niekontrolowany materiał odpadowy (ziemno gruzowo ceglano piaszczysty) materiał odpadowy (komunalny) do głębokości 4,0 m p.p.t., OW8 - nasyp niekontrolowany materiał odpadowy (gliniasto piaszczysto gruzowy) materiał odpadowy (komunalny) materiał odpadowy do głębokości 6,0 m p.p.t., OW9 - nasyp niekontrolowany (ziemno gruzowy z domieszką śmieci komunalnych (worki, folie itp. do 0,7m p.p.t.), od 0,7 do 3,2m p.p.t. nasyp niekontrolowany (ziemno piaszczysty), OW 10 - nasyp niekontrolowany (ziemno piaszczysty nad i pod płytą betonową) do głębokości 0,3m p.p.t. W świetle przytoczonych wyżej okoliczności, mających pełne oparcie w materiale dowodowym kontrolowanej sprawy organ pierwszej instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy zasadnie stwierdziły, że na przeważającym fragmencie działki nr [...] dokonywano wydobycia kruszcu. Rację ma Wojewoda Łódzki twierdząc, że działka nr [...] w całości pozostawała w granicach terenu górniczego, o czym świadczą mapy załączone do tomu II akt kraty 373, 396, 397, w części zaś pozostawała w obrębie obszaru górniczego (wyrobisko wypełnione następnie odpadami). Działka nr [...] w całości stanowiła więc element niezbędny do funkcjonowania kopalni jako całości i wydobycia kruszcu z obszaru górniczego. Cel publiczny uzasadniający pozyskanie gruntu z przeznaczeniem na eksploatację kruszywa obejmował obszar górniczy oraz teren górniczy, który wyznacza się na podstawie oceny oddziaływania działalności wydobywczej na środowisko. Zgodzić się również trzeba z organem odwoławczym, że granice i powierzchnia obszaru górniczego zmieniały się w zależności od postępu wydobycia kopaliny. Racjonalne jest bowiem twierdzenie, że sporny teren, jako teren górniczy nie musiał być w sposób ciągły wykorzystywany w celu składowania nakładu, a jedynie w zależności od aktualnych w danym czasie potrzeb. Sporny obszar pełnił pozostałe role przypisane terenowi górniczemu. Południowy fragment działki [...], stanowiący teren górniczy był niezbędnym elementem funkcjonowania kopalni, stanowiącym filar ochronny, miejsce zwałowania nakładu i obszar ruchu. Działka nr [...], która obecnie wchodzi w skład większej działki nr [...] stanowiła niepodzielną, ciągłą część powierzchni ziemskiej będącą częścią nieruchomości gruntowej w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.g.n. Dawna działka nr [...] w całości była objęta planem realizacyjnym z 1971 r. i została w całości wykorzystana na cel wywłaszczenia łącznie z jej południowym fragmentem. Trafnie argumentował również Wojewoda Łódzki, że realizacja celu wywłaszczenia na działce nr [...] była w całości zaplanowanym działaniem uprawnionego podmiotu, realizującego zamierzenie, dla którego dokonano wywłaszczenia. Sporny teren już w planie realizacyjnym z 1971 r. miał przypisaną funkcję, która w trwającym dekady procesie wydobywczym ponad wszelką wątpliwość została spełniona. Skoro więc działka nr [...] została w całości wykorzystana na potrzeby kopalni, to zgodzić się trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że cel wywłaszczenia w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy został w całości zrealizowany. Zrealizowanie celu wywłaszczenia stanowi negatywną przesłankę, wykluczającą prawną możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zaprzestanie realizacji celu wywłaszczenia, czy też późniejsze wykorzystanie gruntu na inny cel, względnie jego aktualne nieużytkowanie po uprzedniej realizacji celu wywłaszczenia, wbrew odmiennemu stanowisku skarżących, nie stanowi przesłanki uzasadniającej wydanie rozstrzygnięcia o zwrocie nieruchomości. Jak wynika z pisma Kopalni Surowców Mineralnych K. Sp. z o.o. z 21 lutego 2017 r. wydobywanie kopaliny ze złoża w części spornego terenu zakończyło się w 2002 r. Zrealizowanie celu wywłaszczenia, na co trafnie zwrócił uwagę Wojewoda Łódzki, w każdym przypadku wyklucza prawną możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości chociażby doszło do niego z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Stanowisko to jest zresztą ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 marca 2025 r., I OSK 463/22; z 15 stycznia 2020 r., I OSK 1446/18; z 30 lipca 2019 r., I OSK 2287/17; z 10 lipca 2018 r., I OSK 2347/16). Dodać również trzeba, że jak wynika z przekazanej przez Urząd Marszałkowski dokumentacji archiwalnej, włączonej do akt organu pierwszej instancji, zgodnie z załącznikiem graficznym nr 14 do dokumentacji geologicznej złoża piasku budowlanego wykonanej przez Kombinat Geologiczny - Północ, Zakład Projektów i Dokumentacji Geologicznych w Warszawie z 1978 r., obszarem obejmującym zgodę na eksploatację objęta była cała dawna działka nr [...]. Zgodnie z legendą umieszczoną na załączniku graficznym nr 14, granice eksploatowanego pola objęte linią czerwoną obejmują całą dawną działkę nr [...] (tom III k. 339). Podsumowując dotychczasowe rozważania Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Wojewody Łódzkiego z 23 września 2025 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty Łódzkiego Wschodniego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z 30 września 2022 r. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr ew. [...] zostały wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, co czyni niezasadnymi podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 136 ust. 3 u.g.n. W sprawie, co jasno wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, brak było również podstaw do zwrotu części nieruchomości, co świadczy o wadliwości zarzutu naruszenia art. 137 ust. 2 u.g.n. Wbrew twierdzeniom skarżących procedujące w sprawie organy obu instancji zastosowały w pełni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyrokach tutejszego Sądu z 29 maja 2018 r. II SA/Łd 248/18 i 21 stycznia 2020 r., II SA/Łd 892/19, co czyni chybionym zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. Odmienne w tym zakresie stanowisko pełnomocnika skarżących jest wyrazem swoistej nadinterpretacji czy też niezrozumienia treści wydanych w sprawie prawomocnych orzeczeń sądowych. Wadliwe, w świetle poczynionych dotychczas rozważań i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, są także zarzuty naruszenia art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, jak również pozostałe zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. W sytuacji, gdy organy obu instancji dysponowały dostatecznym materiałem dowodowym do wydania decyzji o charakterze merytorycznym niecelowe było - zadaniem Sądu - powoływanie kolejnego biegłego w celu wyjaśnienia tych samych kwestii. Również przesłuchanie świadków np. pracowników kopalni, nie może przynieść zamierzonego rezultatu, ponieważ niemożliwe jest, aby wyłącznie na podstawie ustnych wyjaśnień, bez stosownych urządzeń pomiarowych i fachowej wiedzy można było określić granice terenu górniczego (filaru ochronnego, czy terenu hałdowania nakładu, czy innego sposobu wykorzystania), zlokalizowanego na południowej części działki nr [...]. Przypomnieć wobec tego trzeba, że zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Przewidziane w art. 78 § 1 i 2 k.p.a. uprawnienie strony podlega ograniczeniom ze względu na celowość i szybkość postępowania. Z tych powodów nie podlegają przeprowadzeniu dowody zgłoszone przez stronę na okoliczność nie mającą znaczenia dla sprawy i zgłoszone przez stronę na okoliczność już dostatecznie wyjaśnioną innymi dowodami, co miało właśnie miejsce w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę o czym orzekł jak w sentencji wyroku. dj