II SA/Łd 889/25

Dnia 25 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Porczyński Sędziowie Sędzia WSA Marcin Olejniczak Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2026 roku sprawy ze skargi H. G. reprezentowanego przez opiekuna prawnego J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 15 października 2025 roku znak: SKO.4114.159.2025 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 15 października 2025 r. znak: SKO.4114.159.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania J. G. - opiekuna prawnego H. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 9 września 2025 r. znak: SOCII.5110.000157.2006.034989.000001.2025 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Jak wynika z akt sprawy decyzją z 9 września 2025 r. Prezydent Miasta Łodzi uchylił od dnia 9 września 2025 r. własną decyzję z 27 października 2005 r., znak: FR-US 8121-1/034989-G/015234/2005, zmienioną decyzjami z 13 września 2006 r., znak: FR-US 8121-1/034989/WAL/2006 oraz z 3 października 2018 r., znak: SOC.II.8181-1/000157/06/034989/000001/18 orzekającą o przyznaniu H. G. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Odwołanie od powyższej decyzji złożył opiekun prawny H. G. – J. G., który wyraził niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia i podniósł, że jego syn – H. G. nie otrzymuje dodatku pielęgnacyjnego. Powołaną na wstępie decyzją z 15 października 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 32 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium odwołało się do brzmienia art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 u.ś.r., a następnie wyjaśniło, że po rozpoznaniu wniosku z 8 sierpnia 2005 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla H. G., Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 27 października 2005 r., znak: FR-US 8121-1/034989-G/015234/2005 przyznał wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 września 2005 r. na czas nieokreślony. Decyzja ta była zmieniona w związku z waloryzacją kwoty zasiłku pielęgnacyjnego decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z 13 września 2006 r. znak: FR-US 8121-1/034989/WAL/2006 oraz z 3 października 2018 r., znak: SOC.II. 8181-1/000157/06/034989/000001/18. Następnie, na podstawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 czerwca 2025 r., które wpłynęło do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi, organ pierwszej instancji powziął informację, iż H. G. otrzymuje dodatek pielęgnacyjny z ZUS od miesiąca października 2019 r. (wypłata w lipcu 2020 r. z wyrównaniem). Wobec powyższego, działając w oparciu o art. 32 u.ś.r., Prezydent Miasta Łodzi wydał decyzję z 25 czerwca 2025 r. zmieniającą własną decyzję z 27 października 2005 r., znak: FR-US 8121-1/034989-G/015234/2005 (zmienioną opisanymi wyżej decyzjami) i orzekł o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dla H. G. w wysokości 144,00 zł miesięcznie na okres od 01.09.2005 r. do 31.08.2006 r., w wysokości 153,00 zł miesięcznie na okres od 01.09.2006 r. do 31.10.2018 r. i w wysokości 184,42 zł miesięcznie na okres od 01.11.2018 r. do 30.09.2019 r. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi złożył opiekun prawny H. G. – J. G., które decyzją z 31 lipca 2025 r., znak: SKO.4114.118.2025 uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Łodzi i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium, w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia art. 30 § 1 i 2 oraz art. 40 § 1 k.p.a., gdyż wszelka korespondencja kierowana była do H. G., z pominięciem jego opiekuna prawnego J. G., który zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa z 19 września 2012 r. sygn. akt VI RNs 231/12 jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, a jego opiekunem prawnym ustanowiony został J. G., który 19 września 2012 r. złożył stosowne przyrzeczenie. Okoliczność powyższa tj. fakt całkowitego ubezwłasnowolnienia H. G. - nie była znana organowi pierwszej instancji w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało także na konieczność ponownej weryfikacji przez organ pierwszej instancji otrzymywania przez H. G. dodatku pielęgnacyjnego. Kontynuując postępowanie Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 9 września 2025 r. skierowaną prawidłowo do opiekuna prawnego H. G. – J. G., uchylił od 9 września 2025 r. własną decyzję z 27 października 2005 r., zmienioną decyzjami z 13 września 2006 r., oraz z 3 października 2018 r. W toku postępowania organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w decyzji Kolegium z 31 lipca 2025 r. Odwołując się do brzmienia art. 16 ust. 6 u.ś.r. organ odwoławczy stwierdził, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego (regulowanego przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 16), jak i dodatku pielęgnacyjnego (przyznawanego na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Dodatek pielęgnacyjny - zgodnie z art. 75 ust. 1 pow. ustawy - przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia. Świadczenia powyższe są bowiem świadczeniami o takim samym charakterze. Odwołując się do poglądów judykatury organ stwierdził, że inną okolicznością, mającą wpływ na prawo do świadczeń, która daję podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest ustalenie, że doszło do jednoczesnego pobierania zarówno zasiłku pielęgnacyjnego, jak i dodatku pielęgnacyjnego. Jak wynika z art. 16 ust. 6 u.ś.r., ustawodawca wykluczył jednoczesne pobieranie tych dwóch świadczeń ze wskazaniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, uprawniony może pobierać wyłącznie dodatek pielęgnacyjny. Pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie jest zatem niezgodne z pożądanym przez ustawodawcę stanem prawnym, powoduje nieuprawnione uprzywilejowanie skarżącego w stosunku do świadczeniobiorców, których sytuacja odpowiada regulacji art. 16 ust. 6 u.ś.r. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., jeśli chodzi o przesłankę "wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń" powinien być wykładany w powiązaniu z art. 16 ust. 6 u.ś.r. w ten sposób, aby stan niezgodny z prawem eliminować, a nie utrzymywać. Celem przepisu art. 16 ust. 6 u.ś.r. jest eliminacja przypadków podwójnego pobierania świadczenia z tego samego powodu, jakim jest niepełnosprawność w stopniu znacznym. Jeśli zatem ujawni się okoliczność podwójnego pobierania świadczenia, jest ona okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczeń w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.ś.r. Dalej Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie wskazał, iż z uwagi na przyznany stronie od 1 października 2019 r. dodatek pielęgnacyjny, od powyższego miesiąca nie przysługiwało stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Powyższe bezspornie wynika zarówno z pism Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 czerwca 2025 r., jak i z 3 września 2025 r. (przesłane do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi w związku z ponownym wystąpieniem organu pierwszej instancji do ZUS o udostępnienie danych dotyczących uprawnień H. G. do przedmiotowego świadczenia). Kolegium odnosząc się do treści odwołania opiekuna prawnego H. G. w zakresie braku uprawnień syna do dodatku pielęgnacyjnego stwierdziło, że powyższe twierdzenie nie ma pokrycia w materiale dowodowym rozpatrywanej sprawy. Podkreśliło, że obowiązujące uregulowania prawne nie przewidują sytuacji, aby za ten sam okres czasu możliwe było pobieranie obu świadczeń, tj. zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku jednak faktycznego zaistnienia takiej sytuacji, ustawodawca pozbawił beneficjenta prawa do decydowania, które świadczenie chce otrzymywać, uznając arbitralnie w przytoczonym powyżej art. 16 ust. 6 u.ś.r., że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym w przypadku pobrania za ten sam okres czasu zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, pierwszeństwo z mocy ustawy zostało przyznane dodatkowi pielęgnacyjnemu. Tym samym decyzja przyznająca H. G. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego winna być uchylona na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r., ze skutkiem ex nunc, to jest na przyszłość, co prawidłowo zostało uczynione przez organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji. Powyższe rozstrzygnięcie Kolegium H. G. reprezentowany przez opiekuna prawnego J. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wyrażając niezadowolenie z podjętej decyzji. Zdaniem opiekuna prawnego skarżącego winę za sytuację w jakiej znalazł się syn H. G. ponosi w całości organ, który bezprawnie wypłacał świadczenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Na rozprawie 25 lutego 2026 r. opiekun prawny skarżącego H. G. – J. G. poparł skargę i podniósł, że nikt nie powiadomił go, iż synowi nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Oświadczył, że on się o żadne świadczenia z ZUS-u nie starał, to ZUS sam przyznał synowi dodatek pielęgnacyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 15 października 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 9 września 2025 r., na mocy której organ uchylił od 9 września 2025 r. własną decyzję z 27 października 2005 r., zmienioną decyzjami z 13 września 2006 r. i z 3 października 2018 r. orzekającą o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dla H. G. w wysokości 144,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., w wysokości 153,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2006 r. do 31 października 2018 r., w wysokości 184,42 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. na czas nieokreślony. Organ wskazał jednocześnie, że świadczenie za okres od 1 września 2005 r. do 31 marca 2025 r. zostało wypłacone na podstawie wspomnianych wyżej decyzji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 32 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 323 - dalej w skrócie "u.ś.r."). Zgodnie z art. 16 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (ust. 6). Osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego (ust. 7). Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (ust. 8). Stosownie do treści art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4. Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Niewątpliwie więc nabycie przez stronę prawa do dodatku pielęgnacyjnego skutkuje ex lege utratą prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że choć oba świadczenia (zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny) wypłacane są na podstawie odrębnych ustaw - ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to jednak ich charakter jest porównywalny. Świadczenia te nie służą zatem "wzbogaceniu się" osób do nich uprawnionych, lecz są przeznaczone na pokrywanie przez osoby otrzymujące te świadczenia wydatków wynikających z niepełnej sprawności fizycznej lub intelektualnej do samodzielnej egzystencji. Bezspornie zatem cel, charakter oraz funkcja obu świadczeń są niemalże identyczne. Ustawodawca w art. 16 ust. 6 u.ś.r. unormował kwestię zbiegu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że świadczenia te wykluczają się wzajemnie, aby zapobiec pobieraniu świadczenia o tym samym charakterze i spełniającego identyczną funkcję z dwóch źródeł. Ustawodawca nie tylko wykluczył możliwość otrzymywania obu świadczeń jednocześnie przez osobę uprawnioną, ale ponadto wyłączył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać i wprowadził regułę kolizyjną wyłączającą przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z zebranego w rozpatrywanej sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzją z 27 października 2005 r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 września 2005 r. na czas nieokreślony w wysokości 144,00 zł miesięcznie. Następnie decyzją z 13 września 2006 r. organ pierwszej instancji, zmienił własną decyzję z 27 października 2005 r. w zakresie wysokości świadczenia, podwyższając zasiłek pielęgnacyjny od 1 września 2006 r. do kwoty 153 zł miesięcznie. Kolejną decyzją z 3 października 2018 r. organ zmienił decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny w ten sposób, że orzekł o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 184,42 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do bezterminowo. Z akt administracyjnych sprawy niniejszej wynika nadto, że skarżący od 1 października 2019 r. do chwili obecnej posiada prawo do dodatku pielęgnacyjnego, którego wypłata z wyrównaniem nastąpiła w lipcu 2020 r. Dodatek pielęgnacyjny przyznano skarżącemu na stałe (dowód: pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 czerwca 2025 r. i z 3 września 2025 r.). Z powyższych okoliczności, których skarżący nie zdołał skutecznie podważyć w toku postępowania sądowoadministracyjnego bezspornie wynika, że H. G. od 1 października 2019 r. w związku ze świadczeniem rentowym pobierał dodatek pielęgnacyjny oraz zasiłek pielęgnacyjny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 16 ust. 6 u.ś.r., skarżący z momentem przyznania mu dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ex lege utracił prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Przepis art. 16 ust. 6 u.ś.r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i jak zostało to już wcześniej zaakcentowane ustawodawca w takiej sytuacji wykluczył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać, wprowadzając regułę wyłączającą przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W sytuacji jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji mając na uwadze dyspozycję art. 16 ust. 7 u.ś.r. zobowiązany jest powiadomić właściwy dla wypłaty dodatku pielęgnacyjnego organ rentowy o konieczności potrącenia łącznej kwoty pobranego w kolizji z dodatkiem pielęgnacyjnym, świadczenia rodzinnego jakim jest zasiłek pielęgnacyjny. Potrącenie dokonywane przez organ rentowy ma w tej sytuacji charakter czynności materialno-technicznej, kształtującej sytuację prawną strony. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 8 u.ś.r. przekazanie wartości pieniężnej odpowiadającej łącznej wysokości zasiłku pobranego w zbiegu, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Wyjaśnić należy, że aktualne brzmienie art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. jest konsekwencją nowelizacji z dniem 4 marca 2016 r. przepisu art. 16 u.ś.r. Na mocy art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302) dodano w art. 16 ustępy 7 i 8 w brzmieniu: "7. Osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. 8. Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych." Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy VII.3584) w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych został uregulowany zasiłek pielęgnacyjny, którego celem jest wsparcie osób niepełnosprawnych, poprzez przyznanie środków na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia im opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej na podstawie art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do dodatku pielęgnacyjnego. Takie rozwiązanie wynika z faktu, że oba świadczenia, zarówno zasiłek pielęgnacyjny, jak i dodatek pielęgnacyjny, spełniają podobny cel. Dodatek pielęgnacyjny ma za zadanie zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat. Nie została jednak przewidziana specjalna procedura dochodzenia kwot nadpłaconych świadczeń, w przypadku gdy przyznany zostanie, za ten sam okres, dodatek pielęgnacyjny, co często ma miejsce w sytuacji, gdy organ rentowy z mocą wsteczną przyznaje rentę lub emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W powyższym zakresie, zastosowanie mają obecnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, które przewidują egzekucję administracyjną nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, obecny stan prawny wymaga uzupełnienia o procedurę zwrotu, przez organ wypłacający dodatek pielęgnacyjny, kwoty odpowiadającej nadpłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu w przypadku, gdy organ rentowy przyzna za ten sam okres dodatek pielęgnacyjny. W celu uproszczenia procedury dochodzenia ww. kwoty proponuje się wprowadzenie rozwiązania na wzór obecnie funkcjonującego w art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że osobie, której przyznano emeryturę i rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę i rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Wprowadzenie zaproponowanego rozwiązania pozwoli w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Po wprowadzeniu proponowanych zmian organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, dokonywać będą pomniejszenia emerytury lub renty o kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, i w konsekwencji zwrotem zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za ten sam okres, za który przyznano dodatek (na rachunek bankowy właściwego organu). Na tle rozważanego art. 16 ust. 7 u.ś.r. w judykaturze sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, podzielany zresztą w pełni przez skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej, wedle którego przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten dotyczy bowiem tylko jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi, a przy tym w sposób odmienny rozstrzyga sposób zwrotu tego świadczenia. Procedura opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. nie ma zastosowania w żadnej innej sytuacji, w których organ umocowany będzie do żądania zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, a które odpowiadają definicji legalnej świadczenia nienależnie pobranego, przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. To zaś prowadzi do wniosku, że niezależnie od tego, czy w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r. czy też nie, zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali, procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r., wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 u.ś.r. postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Ustawodawca w przepisach w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. wyraźnie przesądził, że opisana w nich konsekwencja prawna następuje z mocy prawa, nie przewidując jednocześnie w opisanej sytuacji wydawania decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, w odróżnieniu od innych przypadków nienależnie pobranych świadczeń, gdzie tryb decyzyjny wynika z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2075/22; z 28 czerwca 2024 r., I OSK 1559/23 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gliwicach z 21 lutego 2023 r., II SA/Gl 1256/22; w Warszawie z 12 października 2021 r., I SA/Wa 1498/20). Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r., stanowiącym materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Przywołany przepis stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, dlatego też winien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych wyżej przesłanek stwarza organowi administracji publicznej prawną możliwość uruchomienia z urzędu postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Prawidłowe ustalenie przez organy orzekające w sprawie, że doszło do kumulatywnego pobierania przez skarżącego dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego, co jest zresztą okolicznością bezsporną w stanie faktycznym sprawy niniejszej, stanowiło inną okoliczność, mającą wpływ na prawo do świadczeń, uzasadniającą zastosowanie przez organ przewidzianego w art. 32 u.ś.r. trybu zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 32 ust. 1 u.ś.r. utrwalił się pogląd, według którego decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc - od chwili obecnej). Wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Brak jest więc podstaw by w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc. Wobec tego przepis ten nie daje podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim art. 32 ust. 1 u.ś.r. ani działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08; 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11; 20 marca 2012 r., I OSK 1919/11; 29 listopada 2012 r., I OSK 945/12; 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12; 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15; 29 kwietnia 2020 r., I OSK 54/20; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Lublinie z 9 listopada 2010 r., II SA/Lu 500/10; w Gdańsku z 26 listopada 2008 r., I SA/Gd 711/08; w Łodzi z 20 września 2011 r., II SA/Łd 616/11; 14 lutego 2012 r., II SA/Łd 1360/11; 7 października 2014 r., II SA/Łd 543/14; 29 stycznia 2019 r., II SA/Łd 1033/18; 25 maja 2018 r., II SA/Łd 209/18; 22 maja 2018 r., II SA/Łd 134/18; 23 marca 2023 r., II SA/Łd 1015/22; 19 grudnia 2023 r., II SA/Łd 816/23; 24 września 2024 r., II SA/Łd 392/24, 28 sierpnia 2024 r., II SA/Łd 409/24 - wszystkie dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podziela przytoczone wyżej poglądy judykatury i stwierdza, że w realiach kontrolowanej sprawy organ prawidłowo, na podstawie art. 32 u.ś.r., uchylił decyzję przyznającą H. G. zasiłek pielęgnacyjny z mocą ex nunc, a więc od daty wydania decyzji. Natomiast w stosunku do okresu równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego trwającego od 1 października 2019 r. do 31 marca 2025 r. organ winien wdrożyć uproszczony tryb dochodzenia świadczenia, o którym mowa w art. 16 ust. 7 u.ś.r. Na zakończenie rozważań należy zwrócić uwagę na możliwość złożenia przez opiekuna prawnego skarżącego do organu pomocowego wniosku, o którym mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o odroczenie terminu płatności, albo rozłożenie na raty. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2183/22 niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi np. w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależnie świadczenie rodzinne nie może być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma przy tym podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia. Podnoszone w kontrolowanym postępowaniu kwestie równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego z winy organu mogą stanowić ewentualnie przedmiot rozważań organu w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r. Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Łodzi odpowiadają przepisom obowiązującego prawa i - wbrew odmiennym oczekiwaniom skarżącego - brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku. dj