III SA/Łd 121/17

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. znak [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia odmówić przyznania prawa pomocy III SA/Łd 121/17 Uzasadnienie M. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu do skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz dwojgiem dzieci. Określając swój stan majątkowy wykazała, że właścicielem domu jednorodzinnego, w którym zamieszkuje jest jej teściowa. Sama skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł, ani oszczędności. Określając dochody gospodarstwa domowego podała jedynie dochody swoje (wynagrodzenie za pracę – 420 zł) oraz dochody z tytułu dodatków rodzinnych w kwocie 1178,25 zł. Wskazała także na ponoszone wydatki, w tym żywność, energię elektryczną, opał itp. w łącznej kwocie ok. 1.300 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), do nadesłania w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. W związku z powyższym zażądano poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za lata 2014-2015 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tych latach dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych lub współposiadanych przez skarżącą lub jej męża rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy; złożenia odpowiedniego zaświadczenia od pracodawcy skarżącej o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia oraz zaświadczenia od pracodawcy męża skarżącej o wysokości otrzymywanego przez niego wynagrodzenia; wyjaśnienia, czy skarżąca lub jej mąż jest właścicielem pojazdów mechanicznych, jeżeli tak to określenia ich marki, szacunkowej wartości i rocznika produkcji; wyjaśnienia, czy skarżąca lub jej mąż posiadali składniki majątku (nieruchomości lub rzeczy ruchome o wartości powyżej 5.000 zł), które zbyli odpłatnie lub nieodpłatnie w okresie 2015-2016; wyjaśnienia, czy skarżąca lub jej mąż prowadzą lub prowadzili działalność gospodarczą (ze wskazaniem rodzaju działalności i przychodów); wyjaśnienia tytułu prawnego, jaki przysługuje skarżącej do zajmowanego lokalu położonego w Z. przy ul. G. [...]; udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania; jeżeli skarżąca lub członkowie jej rodziny są najemcami lokalu – do przedstawienia umowy najmu, z której wynikają koszty najmu. W odpowiedzi na wezwanie profesjonalny pełnomocnik skarżącej przekazał jedynie zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia skarżącej (wynagrodzenie miesięczne ze stosunku pracy – 487,50 zł). Odnośnie majątku skarżącej wyjaśnił, że nie posiada ona otwartych rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych oraz innych składników majątkowych. W przedmiocie wskazywanego w formularzu "PPF" mieszkania wyjaśnił, że zostało ono zbyte, a uzyskane w ten sposób środki skarżąca przeznaczyła na istniejące zobowiązania. Odnośnie natomiast informacji o dochodach, stanie majątku i innych żądanych informacjach dotyczących męża skarżącej, pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie przekazano żadnych informacji zasłaniając się faktem rozdzielności majątkowej małżonków. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). Odnosząc się merytorycznie do wniosku strony skarżącej, w pierwszej kolejności wskazać należy na fakt, iż skarżąca wezwana do udzielenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym swoim i swojego męża w praktyce tych informacji nie udzieliła. Ograniczyła się do przekazania zaświadczenia o swoich zarobkach wystawionego przez firmę A. Sp. z o.o. Z zaświadczenia wynikało, że uzyskuje dochód w kwocie 487,50 zł. Zauważyć przy tym należy, iż – jak wynika z wyciągu z KRS – udziałowcem spółki-pracodawcy skarżącej co najmniej do 7 grudnia 2016 r. pozostawał mąż skarżącej. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem skarżąca w praktyce odmówiła przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Przekazane w odpowiedzi na wezwania referendarza cząstkowe informacje niewątpliwie nie stanowiły realizacji wezwania. Nie może być bowiem tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącej może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. Odnośnie informacji dotyczących sytuacji majątkowej i dochodowej męża skarżąca zasłoniła się faktem zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej rozdzielności majątkowej. W tym zakresie wskazać należy na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nie prowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10). Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącej, lecz również jej męża, który zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącą stworzyli zawierając związek małżeński. Stąd też, również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny i są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącej, lecz również jej męża, który zobowiązany jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącą stworzyli zawierając związek małżeński. Nadmienić także należy, iż mąż skarżącej – jak wynika z KRS – posiadał co najmniej do 7 grudnia 2016 r. udziały w spółce A. (pracodawcy skarżącej) o wysokości 50.000 zł. Jak przy tym wynika z KRS w dniu 7 grudnia 2016 r. mąż skarżącej sprzedał swoje udziały o wartości 50.000 zł. Z KRS wynika też, iż jest udziałowcem innych firm prowadzi zatem działalność gospodarczą. Odmowa zatem przekazania jakichkolwiek informacji w tym zakresie w praktyce pozbawia referendarza rozpoznającego wniosek niezbędnych danych do ustalania faktycznego stanu majątkowego rodziny skarżącej, na którą składa się w tym przypadku ona i jej mąż, pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jak wynika z formularza "PPF". Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych jest także fakt, iż skarżąca – jak sama oświadczyła w odpowiedzi na wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji zbyła mieszkanie zlokalizowane w Z. przy ul. G.. Jak przy tym wyjaśniła, uzyskaną w ten sposób kwotę pieniędzy przeznaczyła na istniejące zobowiązania. Dobrowolnie zatem wyzbyła się uzyskanych środków majątkowych przeznaczając je na spłatę innych zobowiązań. Niezależnie czy były to zobowiązania publicznoprawne, czy prywatne skarżącej nie może ona zasłaniać się argumentem, iż nie posiada już tych środków. W tej sytuacji stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi (koszty wpisu od skargi) nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadała się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Ponadto zauważyć należy, że skoro skarżąca uzyskała środki ze sprzedaży mieszkania, to niewątpliwie uzyskane środki istotnie przekraczały kwotę wpisu w niniejszej sprawie (100 zł), czy nawet skumulowaną kwotę wszystkich wpisów, do uregulowania których zobowiązana została skarżąca przed tutejszym sądem. Podkreślić należy, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych, niezależnie jakiemu celowi one służą, przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). Wyborem skarżącej było, czy uzyskane środki w całości przeznaczy na swoje zobowiązania prywatne, czy też mając na uwadze toczone spory przed organami administracji niewielką ich część pozostawi właśnie na ewentualną zapłatę kosztów postepowania sądowoadministracyjnego. Końcowo zauważyć należy, iż skarżąca działa w sprawie przez pełnomocnika – adwokata, co z natury rzeczy jest związane z określonymi wydatkami, z pokryciem których również bez wątpienia musiała się liczyć i zabezpieczyć na to odpowiednie środki, zapewne znacznie większe niż wpis od skargi. Brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych. Fakt iż skarżąca korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku, nie jest wprawdzie okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie referendarza w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej (por. orzeczenie SN z 6 listopada 1953 r., sygn. akt I C 1427/53). W świetle wszystkich powyższych ustaleń uznać należało, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. e.o.