III SA/Łd 523/11

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od maja do grudnia 2005 roku oraz za styczeń i luty 2006 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 523/10 Uzasadnienie W dniu 29 lipca 2010 roku J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od maja do grudnia 2005 roku oraz za styczeń i luty 2006 roku. W skardze zawarty był wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 lutego 2011 r. oddalił zażalenia na powyższe postanowienie. Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w treści której sformułował kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a z żoną posiada rozdzielność majątkową od 2001 r. Wskazując, iż osiąga dochód w wysokości 1.376 zł brutto, podniósł, iż spłaca raty kredytu po 400 zł miesięcznie zaciągniętego w firmie "A.", który to kredyt zaciągnął na pokrycie kosztów niniejszego postępowania (wpisu od skargi). W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku i dochodach podał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.376 zł miesięcznie brutto, zaś prowadzoną działalność gospodarcza pod nazwą B., która była zawieszona od 31 stycznia 2009 roku, zlikwidował w styczniu 2011 r. z uwagi – jak wskazał – na blokadę rachunków bankowych i brak możliwości jej prowadzenia. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie strony skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji referendarz wezwał stronę skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Zażądano w związku z tym przekazania następujących informacji: poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu zeznania podatkowego za 2010 rok lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym roku dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych żony skarżącego za 2009 i 2010 rok lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym okresie dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 okresów rozliczeniowych z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego; złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub jego żonę rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy; złożenia odpowiedniego zaświadczenia od pracodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia skarżącego; wyjaśnienia wątpliwości w zakresie określenia miejsca zamieszkania skarżącego (we wniosku wskazuje, że nie posiada żadnej nieruchomości, ani mieszkania) oraz wskazania czyją własnością są zajmowane przez skarżącego lokale mieszkalne i na jakich zasadach skarżący je zajmuje; przekazania wskazanej w formularzu prawa pomocy umowy kredytu/pożyczki udzielonej przez firmę żony skarżącemu celem uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz udokumentowania faktu faktycznego spłacania rat tego kredytu/pożyczki. W wezwaniu pouczono skarżącego, iż nie udzielenie odpowiedzi skutkować może odmową przyznania prawa pomocy. W wykonaniu wezwania skarżący wyjaśnił, iż z żoną pozostaje w nieformalnej separacji, nie korzysta z jej pieniędzy oraz nie ma dostępu do jej dokumentów finansowych i w związku z tym nie jest w stanie udzielić informacji w zakresie dotyczącym jego żony. Wyjaśnił także, że koszty wpisu w niniejszej sprawie uiścił z pożyczki w kwocie 10.126 zł udzielonej mu przez właścicielki firmy "A.", w tym H. W. (żonę skarżącego). Obecnie spłaca raty tej pożyczki w kwocie 400 zł miesięcznie. Dalej wyjaśnił, że zamieszkuje w domu będącym własnością żony oraz dwójki dorosłych dzieci (w jednym pokoju), nie ponosi w związku z tym żadnych kosztów eksploatacyjnych, z uwagi – jak wyjaśnił – na niskie wynagrodzenie. Z wcześniejszych wyjaśnień skarżącego wynika, że dom ma powierzchnię 200 m2. Skarżący nadesłał kopię umowy wyłączenia wspólności ustawowej i częściowego podziału majątku dorobkowego z dnia 26 października 2001 roku, w którym dom przy ul. Z. w Ł. z całym wyposażeniem oraz samochód osobowy przypadają w całości żonie skarżącego, jemu zaś środki trwałe oraz wyposażenie firmy B. oraz wszelkie zobowiązania i wierzytelności związane z jej działalnością. Żona skarżącego ustanowiła na jego rzecz nieodpłatną służebność osobistą dożywotniego zamieszkiwania i korzystania z budynku mieszkalnego przy ul. Z. Wnioskodawca nadesłał także zaświadczenie o zarobkach potwierdzające, iż jest zatrudniony w należącej do jego żony i córki firmie "A." Spółka jawna H i K W., I. C. na stanowisku prokurenta, na pełnym etacie, z wynagrodzeniem w wysokości deklarowanej we wniosku. Z dokumentów załączonych do uprzednio składanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. kopii deklaracji podatkowej PIT-36L za 2008 rok, wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał przychód w wysokości 347.463 zł, poniósł koszty w wysokości 346.743 zł osiągając dochód na poziomie 719 zł, w tym samym roku uzyskał także dochody ze stosunku pracy oraz działalności wykonywanej osobiście w łącznej kwocie 16.657 zł. W 2009 roku działalność gospodarcza przyniosła skarżącemu stratę w wysokości 6.320 zł, zaś jego dochód ze stosunku pracy wyniósł 13.977 zł. Z przedłożonego obecnie zeznania podatkowego za rok 2010 wynika, że uzyskał dochód w kwocie 14.469 zł. Nadesłał także wyciągi z posiadanych przez niego rachunków bankowych w Banku C. potwierdzające fakt wskazywanych zajęć egzekucyjnych. Załączył również umowę pożyczki opiewającą na kwotę 10.126 zł oraz wyciąg z listy płac firmy "A.", dokumentujący fakt potrącania skarżącemu rat tej pożyczki. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). W tej sytuacji szczególnie istotne jest, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca nie przekazała wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jego stanu majątkowego informacji. Nie przekazała także takich informacji w związku z dodatkowym wezwaniem Sądu. W tym zakresie nie przedstawiła żądanych informacji o stanie rodzinnym, majątku i dochodach żony skarżącego. Z przekazanych przez skarżącego informacji wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale zamieszkuje w jednym domu z żoną i dorosłym dzieckiem, nie ponosząc jednak kosztów eksploatacyjnych użytkowania domu. W praktyce więc koszty utrzymania domu, rodziny spoczywają na jego żonie. Źródłem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.376 zł brutto, uzyskiwane w firmie żony skarżącego. Żona skarżącego uzyskuje dochody z działalności gospodarczej pod nazwą "A." Spółka jawna H i K W., I. C., w ramach której prowadzi apteki, wysokości dochodów żony skarżący mimo skierowanego w tym zakresie wezwania nie wskazał zasłaniając się umową o rozdzielności majątkowej. Jak przy tym wyjaśnił, pozostaje z żoną w nieformalnej separacji. Okoliczności powyższe mają istotne znaczenie w niniejszej sprawie, albowiem zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz .U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Obowiązek ten dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Dodać w tym miejscu należy, że podobnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika obowiązek wzajemnej pomocy między rodzicami i dziećmi. Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również jego żony, która zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącym stworzyli zawierając związek małżeński. Powyższy obowiązek obejmuje także obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Stąd też na członkach rodziny skarżącego spoczywa obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania skarżącego oraz wspólnego gospodarstwa domowego a także obowiązek pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. W tym miejscu przypomnieć należy, iż w sytuacji, w której oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego okaże się niewystarczające dla oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych bądź wzbudza wątpliwości strona jest obowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe. Skarżący nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków w złożonym oświadczeniu i w toku postępowania wyjaśniającego konsekwentnie uchylał się od wskazania sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych małżonki, zasłaniając się zawartą w 2001 roku umową majątkową małżeńską. Skarżący błędnie przyjmuje, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z obowiązku pomocy finansowej, a jemu samemu uniemożliwia uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Zauważyć w związku z tym należy, co podkreślił już Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznający w podobnym stanie faktycznym, że wnioskodawca mimo, iż pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką, nie jest w faktycznej separacji i zamieszkuje we wspólnym domu z żoną, która prowadzi działalność gospodarczą. Taka sytuacja pozwala przypuszczać, że wnioskodawca może utrzymywać kontakty z małżonkiem i mieć rozeznanie co do jego sytuacji majątkowej pomimo, że nie przedstawił wymaganych przez Sąd dokumentów w tej materii. W ocenie referendarza, fakt odmowy przekazania żądanych informacji czyni niewiarygodnym powoływanie się przez stronę skarżącą na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Tym samym strona pozbawiła referendarza informacji niezbędnych do faktycznej oceny jej zdolności płatniczych. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem strona skarżąca odmówiła przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego, czy członków jego rodziny może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. Nadmienić jeszcze należy, że w niniejszej sprawie, w związku z uprzednim wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny i w bardzo zbliżonym stanie faktycznym zgodził się z rozstrzygnięciem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy (postanowienie z dnia 22 lutego 2011 r., sygn. akt I GZ 46/11). Nie zmienia tego w szczególności podnoszony przez skarżącego fakt zaciągnięcia pożyczki w firmie żony, której celem była opłacenie wpisu w niniejszej sprawie, a co obecnie łączy się z koniecznością regulowania przez skarżącego rat tej pożyczki. Wskazać jedynie należy, iż pożyczka ta udzielona została przez firmę, której żona skarżącego jest współwłaścicielką. Fakt, iż skarżący zobligowany został do spłaty tej pożyczki na rzecz firmy pozostającej współwłasnością jego żony pozostaje kwestią wzajemnych rozliczeń między małżonkami, w aspekcie wskazanych postanowień kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W świetle powyższych ustaleń, złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera – zdaniem referendarza – dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie wykazała w związku z tym w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznać należało, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.