III SA/Łd 596/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H G na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. k.p. H. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że utrzymuje się z najniższej emerytury w wysokości 726 zł i nie posiada żadnego majątku. Zasiłek pielęgnacyjny, który otrzymuje ze względu na wiek, został bezprawnie zajęty przez Urząd Skarbowy w S. W oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała jedynie, że jej dochód stanowi emerytura w wysokości 844,45 zł brutto. Postanowieniem z dnia 4 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że jest osobą starszą i schorowaną od dawna. Z jej zdrowiem jest tak, że raz musi przeznaczyć na leki 140 zł, a innym razem musi pożyczyć. Zajmuje mieszkanie u córki, ale każda ma swoje gospodarstwo i każda reguluje opłaty, ponosi koszty zakupu węgla i drewna. Córka jest samotną matką – sama wychowuje córkę. Ma swoje wydatki i obowiązki. Emerytura skarżącej to najniższa krajowa i nie stać jej na opłaty w terminie. Od dawna jest w ciężkiej sytuacji finansowej i pobiera "debet z miesiąca na miesiąc". We wrześniu pierwszy raz otrzymała zasiłek pielęgnacyjny, który został zajęty przez Urząd Skarbowy w S. Skarżąca zmuszona była uiścić opłatę za wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 sierpnia 2014 r. z uzasadnieniem. Zarządzeniem z dnia 30 września 2014 r. skarżąca została wezwana w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwana do wskazania i udokumentowania wydatków, jakie ponosi miesięcznie w związku ze swoim utrzymaniem, w tym wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, który obecnie zajmuje, zakupu leków i leczenia oraz udokumentowania źródła ich finansowania, wyjaśnienia, czy w dalszym ciągu jest właścicielem lokali mieszkalnych położonych w S przy ul. B [...] i ul. S.[...], czy zostały one zbyte, kiedy i za jaką kwotę, czy lokale te są wynajmowane i za jaką kwotę, jak również udokumentowania twierdzeń w powyższym zakresie stosownymi dokumentami (np. umowa sprzedaży, umowa najmu), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za 2013 r. we wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodu, złożenia stosownych, niezbędnych wyjaśnień w powyższym zakresie i innych dokumentów je potwierdzających. W odpowiedzi na to wezwanie, doręczone w dniu 20 października 2014 r. skarżąca w piśmie z dnia 24 października 2014 r. stwierdziła, że brak jest podstawy prawnej do takich wezwań. Wyczerpujące oświadczenie majątkowe złożyła na urzędowym formularzu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącej dotyczy więc prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10). Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13, z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13). Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z 24 września 1984 r., II CZ 104/84, Lex nr 8623; postanowienie NSA z 19 marca 2012 r., I FZ 10/12). Zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Ostatecznie też do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się przy tym jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Wskazać także należy, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sąd nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy sąd uznał, iż wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu sądu. Nie przedstawiła żadnych dokumentów i nie złożyła żadnych wyjaśnień, o jakie sąd zwrócił się do niej w zarządzeniu z dnia 30 września 2014 r. Tym samym skarżąca uniemożliwiła sądowi dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, wyjaśnienie istotnych wątpliwości w tej kwestii. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego skarżącą obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), zaś skarżąca dysponuje stałym dochodem w postaci emerytury. Chociaż skarżąca nie wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że dysponuje jakimś majątkiem, to z akt spraw o sygn. akt I SA/Łd 624/13 i I SA/Łd 511/13 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wynika, że skarżąca jest właścicielem mieszkań w S przy ul. S[...] i ul. B [...]. Mieszkanie przy ul. S [...] w 2013 r. wynajmowała M B za kwotę 500 zł miesięcznie. W 2013 r. osiągnęła też dochód z tytułu najmu nieruchomości (kawalerki) w kwocie 7.700 zł (według PIT – 28). Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w sprawach o podanych wyżej sygn. akt, jak również w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 596/14, skarżąca oświadczyła wprawdzie, że zbyła w dniu 17 września 2013 r. kawalerkę za 75 000 zł, lecz twierdzeń tych w żaden sposób nie udokumentowała. Adres mieszkania przy ul. B [...] w S wskazuje jako adres do korespondencji i podejmuje kierowaną tam korespondencję. Poza tym należy podkreślić, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna była także przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1094/13 stwierdził brak podstaw do przyznania prawa pomocy. Skarżąca natomiast nie wykazała, aby sytuacja ta uległa zmianie. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. k.p.