III SA/Łd 596/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.R. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 22 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy czasowego wycofania z ruchu motoroweru postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.Cz. Wyrokiem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę B.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy czasowego wycofania z ruchu motoroweru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 r. odrzucił skargę kasacyjną B.R. od powyższego wyroku, zaś postanowieniem z dnia 8 grudnia 2017 r. odmówił sporządzenia jego uzasadnienia. W dniu 5 stycznia 2018 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 60,54 m2 z garażem. Posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych, w tym lokatę, łącznie w wysokości 11 897,56 zł. Łączny dochód netto skarżącego i jego żony wynosi 4 181,28 zł. Do wniosku skarżący załączył swoje pismo z dnia 30 sierpnia 2017 r., w którym wskazał motorower zarejestrowany w 1992 r., samochody osobowe marki Fiat 126p 650 z 1982 r. o wartości 400 zł i z 1997 r. o wartości 3 000 zł. W załączniku do wniosku skarżący określił miesięczne wydatki swoje i żony na kwotę 4 492,67 zł. Zaznaczył także, iż z lokaty w wysokości 10 156 zł zostaną pokryte koszty operacji zaćmy i opieki w niepublicznym zakładzie opieki zdrowotnej. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy stwierdził, że wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów oraz posiadane oszczędności – w zestawieniu z wysokością kosztów postępowania na tym etapie postępowania, pozwalają na przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, jak i ewentualne koszty zastępstwa procesowego w sprawie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący stwierdził, że posiadane środki finansowe gromadzi od kilku lat na opiekę i rehabilitację niepełnosprawnej żony oraz na operację zaćmy. Żona skarżącego wymaga rocznej rehabilitacji, a miesięczny koszt jej pobytu w ośrodku leczniczo-rehabilitacyjnym w Markach wynosi 4 400 zł. Skarżący podniósł także, iż nie zgadza się w wyrokiem wydanym w niniejszej sprawie. Ma 82 lata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek skarżącego dotyczy więc przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Do sądu należy także uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się przy tym jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. Odnosząc powyższe uwagi do sytuacji przedstawionej przez skarżącego należy przede wszystkim zauważyć, że skarżący i jego żona uzyskują stały, miesięczny dochód, który wynosi 4 181,28 zł. Posiadają także oszczędności w wysokości 11 897,56 zł, mieszkanie z garażem, dwa samochody i motorower. W zestawieniu stałych miesięcznych wydatków i zobowiązań skarżący wprawdzie wskazał, że wynoszą one 4 492,67 zł i przekraczają dochody, lecz w zestawieniu tym oprócz wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, niezbędne opłaty i środki higieny, wymienił wydatki takie jak prezenty dla wnuczków w wysokości 800 zł i kredyty łącznie w wysokości 1 000 zł. Powołując się na konieczność poniesienia wydatków związanych z leczeniem swoim i żony, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które by te twierdzenia potwierdzały. Co więcej, na konieczność poniesienia dużych wydatków związanych z rehabilitacją żony, skarżący powołał się dopiero w sprzeciwie. Zdaniem sądu, wskazane wyżej okoliczności nie potwierdzają złej sytuacji materialnej skarżącego i jego żony. Nie uzasadniają również przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z 29 stycznia 2008 r., I FZ 437/07). Należy podkreślić, że korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przyznanie prawa pomocy powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13; z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13). W orzecznictwie wskazuje się także, iż zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA: z 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). W ocenie sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie zatem uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd orzekł, jak w postanowieniu. D.Cz.