III SAB/Łd 24/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.W. na bezczynność Wojewody Łódzkiego w przedmiocie pisma z dnia 26 czerwca 2017 r. dotyczącego Ax. postanawia: odrzucić skargę. D.Cz. P.W. [...] złożył drogą elektroniczną skargę na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie pisma z 26 czerwca 2017 r. dotyczącego Ax. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 10 maja 2015 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie bądź nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W wezwaniu wskazano, że podpisany egzemplarz skargi należy przesłać za pośrednictwem poczty, gdyż procedury sądowe nie przewidują możliwości korzystania z doręczenia za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Przesyłka zawierająca wezwanie do usunięcia wskazanego wyżej braku formalnego skargi była dwukrotnie awizowana – pierwsze awizo 21 maja 2018 r., powtórne awizo 29 maja 2018 r. Wobec jej niepodjęcia przez skarżącego, 6 czerwca 2018 r. została zwrócona. Skarżący nie podpisał skargi i nie złożył podpisanego własnoręcznie egzemplarza skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W uchwale z 12 maja 2014 r., sygn. akt I OPS 10/13 (ONSAiWSA z 2014 r., nr 5, poz. 70) Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów wyjaśnił, że w aktualnym stanie prawnym w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z uwagi na treść art. 46 p.p.s.a. – nie jest dopuszczalne wniesienie do sądu pisma opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 262), w tym także za pośrednictwem organu administracji publicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że pismo procesowe sporządzone w formie elektronicznej, opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym spełnia warunek formalny pisma procesowego, o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się jednolicie, że pismo takie – po jego wydrukowaniu – jest dotknięte brakiem formalnym, który może być uzupełniony przez autora pisma poprzez złożenie podpisu własnoręcznego na jego wydruku (przykładowo postanowienia NSA: z 18 grudnia 2013 r., I OZ 1188-1191/13; z 22 października 2013 r., II OZ 890/13; z 17 października 2013 r., I OSK 2391/13; z 1 sierpnia 2013 r., II OZ 327/13; z 22 sierpnia 2012 r., II OPP 11/12; z 3 sierpnia 2012 r., II OZ 657/12; z 25 lipca 2012 r., I OSK 1640/12; z 19 czerwca 2012 r., I OSK 1366/12; z 13 kwietnia 2012 r., I OZ 228 – 229/12; z 21 grudnia 2011 r., II FZ 447/11; z 17 marca 2011 r., I OSK 380/11; z 10 września 2008 r., I OZ 673/08; z 4 lipca 2008 r., I OPP 25/08). Wskazana uchwała ma tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis (por. A. Skoczylas, "Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego", C. H. Beck, Warszawa 2004, s. 221 i nast.). Poza tym podobne stanowisko – na gruncie przepisów k.p.c. – wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 23 maja 2012 r., III CZP 9/12 (OSNC 2012, nr 11, poz. 128), stwierdzając, że wydruk niedopuszczalnego środka odwoławczego wniesionego drogą elektroniczną może być potraktowany jako środek odwoławczy niewniesiony tą drogą, jeżeli usunięty zostanie brak podpisu (art. 130 § 1 w związku z art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c.) oraz w postanowieniu z 19 czerwca 2013 r., I CZ 59/13 (Lex nr 1360186). Podpis elektroniczny, w tym bezpieczny podpis elektroniczny, jest zawsze integralną częścią dokumentu elektronicznego. Możliwość skutecznego posługiwania się takim podpisem w pismach procesowych sporządzonych w formie elektronicznej (stanowiących zbiór danych w postaci elektronicznej) jest więc uzależniona od prawnej możliwości składania do sądu pism w tej formie, co musi być wyraźnie uregulowane w przepisach ustawy procesowej. Obecnie – z uwagi na treść art. 46 p.p.s.a. i brak przepisów szczególnych dopuszczających wniesienie pisma procesowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej, opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym – nie jest dopuszczalne wniesienie takiego pisma do sądu administracyjnego aż do dnia wejścia w życie art. 4 ustawy z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 183, ze zm.). Zgodnie z art. 11 pkt 3 w związku z art. 4 tej ustawy dopiero od 31 maja 2019 r. zacznie obowiązywać art. 46 § 2a p.p.s.a. stanowiący, że gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP lub przez zastosowanie innych mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, jeżeli takie mechanizmy zostały wprowadzone przez sąd administracyjny. Z tych też względów opatrzenie przez skarżącego skargi podpisem elektronicznym nie było wystraczające, aby uznać, że spełnia ona warunek formalny pisma procesowego, o którym stanowi w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Regulacja ta ma na celu usunięcie wątpliwości, czy pismo, w tym wypadku skarga, zostało wniesione przez uprawnioną osobę. Podpis pod pismem potwierdza jego pochodzenie od osoby, która je podpisała i sankcjonuje wolę dokonania czynności w postępowaniu. Podpis wnoszącego pismo musi być własnoręczny, tj. stanowić znak ręczny określonej osoby pozwalający na jej identyfikację (por. np. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, str. 298). Brak podpisu jest brakiem formalnym skargi. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod odpowiednim rygorem. W przypadku skargi rodzaj rygoru ustawodawca określił w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stanowiąc, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braku formalnego w postaci podpisu strony następuje dopiero wówczas, gdy nie uzupełniono w terminie tego braku, pomimo prawidłowego wezwania do jego usunięcia (vide: postanowienia NSA: z 5 czerwca 2007 r., II FSK 708/06; z 26 stycznia 2011 r., II FSK 2207/10; z 12 grudnia 2005 r., I GSK 2703/05; z 4 lipca 2013 r., II FSK 2153/12). Przesyłka zawierająca wezwanie do usunięcia powyższego braku skargi została doręczona skarżącemu w trybie określonym w art. 73 § 1-4 p.p.s.a. Stosownie do art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Z adnotacji doręczyciela na zwróconej do sądu przesyłce zawierającej wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi wynika, że przesyłka ta została po raz pierwszy awizowana 21 maja 2018 r. Po raz kolejny awizowano przesyłkę 29 maja 2018 r. Wobec tego uznać należało, że wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi zostało skutecznie doręczone skarżącemu 4 czerwca 2018 r. W tej sytuacji siedmiodniowy termin do usunięcia braku formalnego skargi upłynął 11 czerwca 2018 r. (w poniedziałek). W terminie tym skarżący nie podpisał skargi i nie nadesłał podpisanego własnoręcznie egzemplarza skargi. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 okoliczność ta zobowiązuje sąd do odrzucenia skargi. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. D.Cz.