II SA/Lu 11/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2025 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z 12 listopada 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej jako: organ I instancji lub Prezydent) z 2 października 2025 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Decyzją z 1 czerwca 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji z 2 października 2019 r. i przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem L. G. od 1 lipca 2019 r. na czas nieokreślony. Decyzja była kilkukrotnie zmieniana w zakresie wysokości świadczenia. W sierpniu 2025 r. do organu I instancji wpłynęło pismo skarżącej, zawierające wniosek o uchylenie decyzji Kolegium z 1 czerwca 2020 r. Pismem z 5 sierpnia 2025 r. organ I instancji poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania w przedmiocie uchylenia ww. decyzji. W piśmie wskazano, że L. G. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego. Decyzją z 8 sierpnia 2025 r., na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie: Dz. U. z 2025 r., poz. 1218; dalej jako: u.ś.r.), Prezydent uchylił decyzję Kolegium z 1 czerwca 2020 r. w zakresie pkt 2 (w którym orzeczono o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego). W związku z uzyskaniem informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o tym, że L. G. od dnia 17 kwietnia 2024 r. jest uprawniony do świadczenia wspierającego, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie, wskazaną na wstępie decyzją z 2 października 2025 r. uznał, że pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem za okres od 17 kwietnia 2024 r. do 31 lipca 2025 r., w łącznej kwocie 48.307,40 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zażądał od skarżącej zwrotu ww. kwoty. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc, że świadczenie pielęgnacyjne pobierała od 2019 r., zaś przepisy o świadczeniu wspierającym weszły w życie znacznie później. Podkreśliła, że świadczenia pielęgnacyjne i wspierające są pobierane przez różne osoby, świadczenie wspierające zostało przyznane bratu z mocą wsteczną, po długotrwałym postępowaniu. Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w dobrej wierze, nie mając pewności, czy brat otrzyma świadczenie wspierającym, korzystała ze świadczenia na potrzeby utrzymania rodziny, którego byłaby pozbawiona, gdyby świadczenie pielęgnacyjne zostało zawieszone. Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z 12 listopada 2025 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium powołało się na przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.; dalej jako: u.ś.w.), w świetle których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Kolegium stwierdziło, że skarżąca była świadoma obowiązku poinformowania organu o fakcie złożenia przez osobę niepełnosprawną, którą się opiekowała, wniosku o świadczenie wspierające. Była również świadoma konieczności zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku przyznania niepełnosprawnemu świadczenia wpierającego. Takie informacje były zawarte w doręczonym jej piśmie organu I instancji z 28 września 2023 r. Kolegium zwróciło również uwagę, że wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego L. G. został złożony 22 lipca 2025 r. Skoro skarżąca pobierała świadczenie wspierające, mając świadomość, że wykluczone jest pobieranie obydwu tych świadczeń, nic nie stało na przeszkodzie, aby we wniosku o świadczenie wspierające zaznaczyć, że żądanie przyznania świadczenia wspierającego dotyczy okresu od złożenia wniosku. W ten sposób nie doszłoby do wyrównania świadczenia wspierającego z mocą wsteczną i tym samym nie powstałby obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium B. K. (reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego) zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 11 u.ś.w., poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji bezpodstawne zastosowanie w sytuacji, gdy objęta zaskarżoną decyzją kwota nie może być uznana za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu tych przepisów. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne od 2019 r., na długo zanim weszły w życie przepisy o świadczeniu wspierającym. Od tego czasu sprawowała nieprzerwaną opiekę nad niepełnosprawnym bratem, rezygnując w tym celu z podejmowania zatrudnienia i pozbawiając się wynagrodzenia z tego tytułu. Organy nie dostrzegły przy tym, że w przypadku spornych świadczeń nie występuje tożsamość świadczeniobiorców. Skarżąca nie ponosi winy za przedłużający się okres trwania procedury ustalania zakresu potrzeby wsparcia. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, w świetle przeważającego stanowiska orzecznictwa sadów administracyjnych w takiej sytuacji świadczenia nie można uznać za nienależnie pobrane zgodnie z dyspozycją art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako p.p.s.a.; wniosek organu w odpowiedzi na skargę, skarżąca nie żądała przeprowadzenia rozprawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem. Należy w tym miejscu przypomnieć, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie szeroko zakrojona nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (wprowadzona wskazaną wyżej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym). Nowelizacja całkowicie zmieniła system świadczeń przysługujących w związku z rezygnacją z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Ustawodawca pozostawił wprawdzie dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne, jednak zasadniczo zmienił przesłanki jego przyznawania – od 1 stycznia 2024 r. jest to świadczenie przysługujące wyłącznie opiekunom niepełnoletnich osób niepełnosprawnych, co wynika wprost z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności). W przypadku pełnoletnich osób niepełnosprawnych, ustawodawca wykluczył wprawdzie możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz ich opiekunów, ale wprowadził nowe świadczenie wspierające, z którego – w założeniu ustawodawcy – osoba niepełnosprawna może pokryć koszty sprawowania niezbędnej opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi zawartymi w ustawie o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 u.ś.w.). Osoby, którym przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, albo od dnia wejścia w tej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane (art. 63 ust. 2 u.ś.r.). Kluczowe dla rozpoznawanej sprawy są regulacje odnoszące się do zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (przysługującego opiekunowi) oraz do świadczenia wspierającego (przysługującego osobie niepełnosprawnej, nad którą sprawowana jest opieka). Wynikają z nich trzy jednoznaczne w treści reguły: Po pierwsze, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Po drugie, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego podlega wstrzymaniu (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Po trzecie, świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacone (opiekunowi) za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, jest świadczeniem nienależnie pobranym (art. 63 ust. 11 u.ś.w.). Z powyższego wynika, że ustawodawca w sposób jednoznaczny wykluczył dopuszczalność jednoczesnego (za ten sam okres czasu) pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (przez opiekuna) oraz świadczenia wspierającego (przez osobę niepełnosprawną). Intencja ustawodawcy wynika z faktu, że jakkolwiek beneficjentami obydwu świadczeń są inne osoby, to jednak świadczenia te pełnią dokładnie tą samą funkcję. Świadczenie wspierające ma posłużyć osobie niepełnosprawnej do pokrycia kosztów opieki sprawowanej przez inną osobę. Nie jest zatem możliwe, aby obydwa świadczenia były pobierane jednocześnie za ten sam okres, nawet przez inne osoby. Kwalifikacja świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego opiera się wyłącznie na elemencie obiektywnym – zbiegu ze świadczeniem wspierającym. Dla rozstrzygnięcia nie mają zatem żadnego znaczenia okoliczności subiektywne, tj. zła wola czy wina osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, a nawet świadomość tej osoby, że pobiera nienależnie świadczenie. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem szczególnym, stanowiącym odrębną od zasad ogólnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) podstawę kwalifikacji świadczeń jako nienależnie pobranych. Powyższe stanowisko dominuje w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym tutejszego sądu (por. wyroki WSA w Lublinie z 8 maja 2025 r., II SA/Lu 74/25; z 10 czerwca 2025 r., II SA/Lu 159/25; z 18 grudnia 2025 r., II SA/Lu 605/25; z 8 stycznia 2026 r., II SA/Lu 668/25; z 20 stycznia 2026 r., II SA/Lu 730/25; wyroki WSA w Białymstoku z 13 marca 2025 r., II SA/Bk 796/24; z 16 października 2025 r., II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Bydgoszczy z 11 lutego 2026 r., II SA/Bd 384/25; wyrok WSA w Rzeszowie z 22 maja 2025 r., II SA/Rz 1573/24; wyroki WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r., II SA/Gl 1671/24; z 24 czerwca 2025 r., II SA/Gl 94/25; z 21 listopada 2025 r., II SA/Gl 1128/25; z 26 listopada 2025 r., II SA/Gl 981/25; wyroki WSA w Warszawie z 10 lipca 2025 r., I SA/Wa 555/25; z 15 października 2025 r., I SA/Wa 1196/25; z 22 października 2025 r., VIII SA/Wa 690/25; wyroki WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r., II SA/Łd 243/25; z 16 października 2025 r., II SA/Łd 612/25; z 19 grudnia 2025 r., II SA/Łd 551/25; wyroki WSA w Gdańsku z 10 września 2025 r., II SA/Gd 299/25; z 15 października 2025 r., II SA/Gd 422/25; wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2025 r., II SA/Po 457/25; wyroki WSA w Kielcach z 25 listopada 2025 r., II SA/Ke 401/25; z 12 lutego 2026 r., II SA/Ke 554/25; II SA/Ke 652/25, II SA/Ke 546/25; wyroki WSA w Łodzi z 19 grudnia 2025 r., II SA/Łd 551/25; z 14 stycznia 2026 r., II SA/Łd 800/25; wyrok WSA we Wrocławiu z 14 stycznia 2026 r., IV SA/Wr 413/25). Należy ponadto zauważyć, że skarżąca została prawidłowo poinformowana o wspomnianych wyżej zmianach w systemie wparcia osób niepełnosprawnych, w tym o zasadzie wykluczającej dopuszczalność jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna oraz świadczenia wspierającego przez osobę niepełnosprawną (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Taką obszerną, czytelną i jednoznaczną informację, zawiera pismo organu I instancji z 28 września 2023 r., doręczone skarżącej 6 października 2023 r. (k. 83-87 akt adm. I inst.). Skarżąca była zatem w pełni świadoma, że nowe przepisy wykluczyły możliwość równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i wspierającego. Trudno nie przyznać racji Kolegium, które zasadnie wskazało, że wniosek o świadczenie wspierające został złożony 22 lipca 2025 r. (k. 103 akt adm. I inst.), była zatem możliwość uniknięcia negatywnych konsekwencji zbiegu praw do obydwu świadczeń. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że: (1) w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 lipca 2025 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem L. G. (na podstawie decyzji Kolegium z 1 czerwca 2020 r.). (2) L. G. uzyskał prawo do świadczenia wspierającego od dnia 17 kwietnia 2024 r. (3) decyzja Kolegium z 1 czerwca 2020 r. została uchylona decyzją Prezydenta z 8 sierpnia 2025 r. Decyzja uchylająca jest ostateczna (nie wniesiono od niej odwołania). W tej sytuacji w sposób oczywisty spełnione zostały określone w art. 63 ust. 11 u.ś.w. przesłanki zakwalifikowania świadczenia pielęgnacyjnego pobranego przez skarżącą w okresie od 17 kwietnia 2024 r. do 31 lipca 2025 r. jako nienależnie pobranego, co skutkuje koniecznością jego zwrotu na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. Wobec powyższego rozstrzygnięcia organów są w pełni zgodne z prawem i sąd administracyjny nie ma żadnych podstaw do ich uchylenia. Jak już wyżej wskazano, żadne inne okoliczności, poza obiektywnym zbiegiem uprawnień do świadczeń za ten sam okres, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezasadne tym samym są podniesione w skardze zarzuty naruszenia naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 11 u.ś.w. Jeśli chodzi o powoływane w uzasadnieniu skargi orzeczenia sądów, skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie podziela wyrażonego w nich stanowiska, przyłączając się do poglądu odmiennego, dominującego w orzecznictwie, o czym świadczą powoływane wyżej orzeczenia. Jedynie na marginesie można odnotować, że powołany w uzasadnieniu skargi wyrok WSA w Rzeszowie z 25 września 2024 r. (II SA/Rz 648/24), dotyczy zbiegu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z prawem do emerytury, a zatem zupełnie innego problemu niż ten, który wystąpił w rozpoznawanej sprawie. Ponadto, również jedynie na marginesie, z uwagi na brak wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, można wskazać, że argumentacja odnosząca się do trudnej sytuacji materialnej skarżącej w powiązaniu ze znaczną kwotą nienależnie pobranego świadczenia, może stanowić podstawę do ubiegania się przez skarżącą o zastosowanie ulgi w zakresie spłaty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r., w tym o umorzenie tej należności. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.