II SA/Lu 924/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 20 września 2012 r., po rozpoznaniu odwołania J. J. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Ł. z dnia 16 sierpnia 2012 r., nr [...], odmawiającej przyznania J. J. świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało tę decyzję w mocy. Wskazana decyzja Kolegium zapadła w następujących okolicznościach sprawy. J. J. w dniu 30 lipca 2012 r. zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym stryjem J. J. Po rozpatrzeniu wniosku organ pierwszej instancji wskazaną na wstępie decyzją odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę odmownego załatwienia wniosku wskazał brak obowiązku alimentacyjnego ciążącego na wnioskodawcy względem J. J., a zatem niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że J. J. jest bratankiem J. J., który legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych, co potwierdza orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 24 września 2003 r., nr [...] i wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 12 maja 2004 r., [...]. J. J. jest kawalerem, ma dwóch braci - jeden mieszka w gminie W. i jest uprawniony do renty strukturalnej, a drugi mieszka w gminie Ł., pobiera emeryturę i posiada orzeczenie o niepełnosprawności, ale bracia nie utrzymują z nim kontaktów. J. J. oświadczył, że od śmierci jego matki – 26 listopada 2006 r. – opiekę nad nim sprawuje bratanek J. J., który z nim mieszka. Zamieszkuje z nim jeszcze bratanica (siostra J.) – D. J., która pracuje zawodowo. J. J. oświadczył, że opiekuje się stryjem, nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, ma natomiast własne gospodarstwo rolne o powierzchni 3,40 ha i praca w nim nie koliduje z opieką nad stryjem. Oświadczył też, że z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Odwołanie od tej decyzji złożył J. J., wnosząc o jej uchylenie tej decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy gdyż decyzja jest dla niego krzywdząca. Odwołujący podkreślił, że po śmierci matki w 1992 r. został wraz z siostrą umieszczony w rodzinie zastępczej swoich dziadków – A. i L. J., gdyż ojciec J. został częściowo pozbawiony praw rodzicielskich. Do 1995 r. mieszkali z siostrą z dziadkami i stryjem J. w K. Dziadek zmarł 1995 r., a w 2002 r. zachorował stryjek. Stał się on całkowicie niezdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji – nie ma orientacji w czasie i w przestrzeni, nie pamięta, czy jadł, czy brał leki, nie potrafi nawet zrobić herbaty. Opiekowała się nim babcia, a po jej śmierci w listopadzie 2006 r. obowiązek ten spoczął wyłącznie na nim, bo siostra od 2003 r. pracuje. W międzyczasie studiował, a po ukończeniu studiów ze względu na stryjka zaczął prowadzić gospodarstwo rolne, żeby być w domu. Podniósł również, że stryj nie ma dzieci, a bracia nie interesują się jego losem. On mieszka ze stryjem od 20 lat i chociaż nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, to jednak opiekuje się nim. Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podkreśliło, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym potencjalnego świadczeniobiorcy wobec osoby wymagającej opieki. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym regulowanym przepisami Działu III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stosownie do przepisu art. 128 Kodeksu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. W przypadku pokrewieństwa bocznego obowiązek alimentacyjny obciąża jedynie rodzeństwo (art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zasadne było, w ocenie organu odwoławczego, stanowisko Wójta Gminy Ł., iż odwołującemu się nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. J. J. jest synem J. J., który jest bratem J. J., a zatem odwołujący się nie jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec J. J. (art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy). Z uwagi na to, że J. J. jako osoba nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec J. J. nie jest osobą legitymowaną do świadczenia pielęgnacyjnego, zbędne było, zdaniem Kolegium, badanie, czy odwołujący się spełnia inne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od tego organ ten stwierdził, iż materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że w przypadku strony nie można mówić o spełnieniu wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy. Kolegium nie kwestionuje wprawdzie tego, że odwołujący się pomaga w codziennym funkcjonowaniu J. J., bo uważa, że ma taki obowiązek moralny. Z oświadczenia J. J. wynika jednak, że posiada on gospodarstwo rolne o powierzchni 3,40 ha i z tego tytułu podlega ustawowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, że definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy wyklucza osoby prowadzące działalność rolniczą z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mimo tego że działalność rolnicza nie mieści się w ustalonym przez ustawodawcę katalogu pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W ocenie organu odwoławczego sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza bowiem daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów ustawy. Dodatkowo Kolegium poinformowało stronę, że J. J., działając osobiście albo za pośrednictwem odwołującego się jako jego pełnomocnika, może ubiegać się o wsparcie z pomocy społecznej, na przykład w postaci usług opiekuńczych, skierowania do domu pomocy społecznej, czy pomocy finansowej na częściowe pokrycie kosztów leczenia lub też opłacenia opiekuna. Skargę do Sądu złożył J. J., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący przywołał zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., to jest w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powołanego art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zatem innym niż ojciec lub matka osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki, przy czym krąg takich osób należy ustalać w oparciu o przepisy K.r.o. Stosownie do treści art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż J. J., w związku z opieką nad którym skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczonej na stałe (wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 12 maja 2004 r., [...], k. 6 akt adm.). Osoba ta jest kawalerem i ma dwóch braci: J. J. i W. J. Należy podkreślić, iż skarżący nie spełnia określonej w ustawie przesłanki do przyznania wskazanego świadczenia, gdyż osoba nie należy on do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, wyznaczonego przez przepis art. 128 K.r.o. Skarżący nie jest spokrewniony w linii prostej z osobą wymagającą opieki, lecz jest bratankiem (synem brata) J. J. Nie ulega zaś wątpliwości, że w myśl powołanego art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny nie obciąża dzieci rodzeństwa (por. wyroki NSA z dnia 10 maja 2012 r., I OSK 2149/11 oraz z dnia 9 lutego 2011 r., I OSK 1710/10, niepubl., dostępne w CBOSA). Już tylko z tej przyczyny brak było podstaw prawnych do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad stryjem. Sąd podziela również stanowisko Kolegium, które stwierdziło, że skarżący nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy stanowiącej, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący nie zrezygnował z jakiejkolwiek pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy ani też nie jest gotowy do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, skoro prowadzi gospodarstwo rolne. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, nawet gdy rolnik prowadzi niewielkie gospodarstwo rolne, to nie można uznać go za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, skoro również w takim przypadku przynajmniej część swojego czasu skarżący musi przeznaczyć na pracę zarobkową w gospodarstwie rolnym (por. wyroki NSA: z dnia 14 czerwca 2012 r., I OSK 64/12, z dnia 20 kwietnia 2012 r., I OSK 2018/11, z dnia 16 grudnia 2011 r., I OSK 1393/11, z dnia 11 marca 2011 r., I OSK 1987/10, z dnia 14 czerwca 2012 r., I OSK 2409/11, wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2010 r., II SA/Bd 463/10 i z dnia 25 maja 2011 r., II SA/Bd 379/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 lipca 2011 r., II SA/Ol 413/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., VIII SA/Wa 602/11, wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 lipca 2012 r., II SA/Łd 451/12 – niepubl., dostępne w CBOSA). Na wynik sprawy nie może mieć zatem wpływu podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż – w jego ocenie – praca w gospodarstwie rolnym o tak niewielkim areale upraw, jak jego gospodarstwo rolne o powierzchni 3,40 ha, nie przeszkadza mu w sprawowaniu opieki nad stryjem. Z przepisów ustawy wynika, że jednym z warunków przyznania omawianego świadczenia jest obiektywnie oceniany fakt niepodejmowania lub rezygnacji przez wnioskodawcę z pracy zarobkowej, a nie subiektywne poczucie tej osoby, że podejmowane przez nią zajęcia zawodowe nie uniemożliwiają opiekowania się osobą, która przecież wymaga stałej lub długotrwałej (a nie dorywczej jedynie) opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Pogląd powyższy podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (niepubl., dostępnej w CBOSA), wydanej po zapadnięciu wyroku w niniejszej sprawie, stwierdzając, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy". Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) skargę oddalił.