II SAB/Lu 86/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym skargi T. K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 sierpnia 2024r., sygn. akt II SAB/Lu 89/24, wydanym w sprawie skargi T. K. i Z. K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Prawomocnym wyrokiem z 13 sierpnia 2024r. w sprawie II SAB/Lu 89/24, wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę T. K. i Z. K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. T. K. 14 lipca 2025r. wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego tym wyrokiem. Jako podstawę wznowienia wskazała art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako "p.p.s.a."), podnosząc, że "w zaskarżonym postępowaniu sądowym brała udział tylko we wstępnej jego fazie, występowała bez profesjonalnego pełnomocnika oraz nie otrzymywała żadnej korespondencji sądowej, mimo posiadanego statusu strony (...), a więc nie była w tej sprawie należycie reprezentowana". Zarzuciła, że sąd pozbawił ją prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy, czym naruszył art. 2, art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Skarżąca wskazała, że odpis sentencji wyroku został doręczony 16 sierpnia 2024 r. jej i mężowi odrębnymi przesyłkami, następnie na wniosek z 18 sierpnia 2024r. doręczono skarżącej 11 września 2024r. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Wyjaśniła, że oboje z mężem uznali, że orzeczenie ewidentnie narusza przepisy postępowania i prawa materialnego, w tym w zakresie prawa strony do jawnego rozpatrzenia sprawy. Podniosła, że "na tym właśnie etapie jej osobisty udział w toku powyższego postępowania sądowego się zakończył, a to głównie ze względu na stan zdrowia wymagający specjalistycznej pomocy medycznej w placówce szpitalnej". Kolejne czynności w sprawie podejmował jej mąż, który złożył wniosek o dokonanie wykładni wyroku (sąd I instancji odmówił dokonania wykładni postanowieniem z 25 września 2024 r., a NSA oddalił zażalenie jej męża postanowieniem z 27 czerwca 2025 r., III OZ 299/25) oraz o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z 17 października 2024r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, a sąd I instancji utrzymał to postanowienie w mocy postanowieniem z 23 kwietnia 2025 r. Skarżąca podniosła, że złożyła listopada 2024 r., na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania zakończonego kwestionowanym wyrokiem, jednak skarga została odrzucona postanowieniem z 27 listopada 2024r., II SAB/Lu 170/24 z uwagi na wniesienie jej od nieprawomocnego jeszcze orzeczenia – w tym okresie toczyło się jeszcze postępowanie o przyznanie prawa pomocy jej mężowi. Aktualnie postępowanie to zakończyło się postanowieniem z 23 kwietnia 2025 r., które zostało doręczone jej mężowi 9 maja 2025r., co uzasadniało ponowne wniesienie skargi o wznowienie od prawomocnego już wyroku, na tej samej podstawie. Skarżąca zarzuciła, że sąd – wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 6 p.p.s.a. - zaniechał "udzielania jej stosownych wskazówek celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i realizacji jej uprawnień procesowych", co – jej zdaniem – wyczerpuje przesłankę braku należytej reprezentacji. Podniosła, że wskutek naruszenia przepisów prawa przez sąd, została również pozbawiona możności działania poprzez "nieuzasadnione pominięcie w toku dalszego postępowania sądowego jako strony (nieinformowanie o prowadzonych w tej sprawie czynnościach procesowych, a tym samym i niedoręczanie stosownych pouczeń w tym zakresie)". W jej ocenie wyrok z dnia 13 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SAB/Lu 89/24 został wydany z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa i to w stopniu rażącym, a tym samym powinien też zostać usunięty z obrotu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu, jeśli jest wniesiona po terminie lub nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, zgodnie z przepisem art. 280 § 1 p.p.s.a. Uwzględniając — z mocy art. 168 § 1 p.p.s.a. - stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wyrażone w prawomocnym postanowieniu z 27 listopada 2024r., sygn. akt II SAB/Lu 170/24 o odrzuceniu wcześniej wniesionej skargi T. K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem w sprawie II SAB/Lu 89/24, należy stwierdzić, że rozpatrywana obecnie skarga o wznowienie z 14 lipca 2025r. została wniesiona z zachowaniem 3-miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SPP/Lu 236/24 WSA w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego Z. K. radcy prawnego. Kwestionowany wyrok stał się prawomocny z upływem 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, biegnącego od doręczenia Z. K. postanowienia sądu z 23 kwietnia 2025 r., tj. od 9 maja 2025 r. (co wynika z art. 177 § 6 p.p.s.a.). 3-miesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a., rozpoczął swój bieg od 9 czerwca 2025 r., a skoro skarga została złożona 14 lipca 2025 r., to termin do jej wniesienia został zachowany (zob. postanowienie NSA z 27 października 2023 r., sygn. akt I FSK 283/23). W przypadku skargi o wznowienie postępowania sąd jest zobowiązany do wyjaśnienia, czy podniesione przez stronę przesłanki wznowienia rzeczywiście mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Jeśli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że wskazana podstawa nie zachodzi, to skarga taka podlega odrzuceniu, jako nieoparta na ustawowej przesłance. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej przesłance wznowienia. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzucenia (por. np. postanowienia NSA z: 25 września 2001 r., II SA/Gd 970/01; 19 kwietnia 2005 r., GSK 1242/04; 23 lutego 2011 r., II OSK 257/11; z 25 lipca 2012 r., I FSK 849/12, z 19 grudnia 2012 r., I FSK 1332/12, z 4 września 2013r., I FSK 1424/13). Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Podniesione w skardze o wznowienie postępowania argumenty dotyczyły braku możliwości czynnego działania strony w trakcie postępowania. Odnosząc się do tych zarzutów należy zauważyć, że sąd (prawidłowo) podejmował wszystkie czynności procesowe zarówno wobec skarżącej, jak i jej męża. Skarżącej doręczono odpis odpowiedzi na skargę wraz ze stosownymi pouczeniami (k.13, 20), do której oboje skarżący ustosunkowali się w piśmie procesowym (replice) z dnia 4 lipca 2024r. (k.22). Skarżąca została również zawiadomiona o skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oraz o wyznaczonym składzie sądu (k.27- 28). Skarżącej doręczono odpis sentencji wydanego wyroku wraz z pouczeniami m.in. o trybie jego zaskarżenia poprzez złożenie wniosku o uzasadnienie, a następnie wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. (k.31 i 40). Skarżąca skorzystała z tego prawa i wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku, które zostało jej prawidłowo doręczone (k.56 i 61), natomiast nie złożyła skargi kasacyjnej. W toku postępowania skarżąca nie była więc pozbawiona możności działania, a brak wniesienia skargi kasacyjnej, spowodowany był wyłącznie jej zaniechaniem. Wbrew zarzutom, przesłankę "nienależytej reprezentacji" (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.) należy odnosić do sytuacji, gdy strona występowała w postępowaniu przez pełnomocnika, który na skutek naruszenia przez sąd przepisów postępowania został pominięty przy podejmowaniu wszystkich bądź niektórych czynności procesowych, a taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ skarżąca brała udział w postępowaniu samodzielnie i sąd kierował do niej pisma procesowe. Przez brak należytej reprezentacji nie można natomiast rozumieć niedostatecznego — w przekonaniu skarżącej — udzielania przez sąd pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Ubocznie należy wskazać, że "sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań, a obowiązek ten odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji procesowych strony. W żadnym razie sąd nie jest zobligowany do zastępowania strony w dokonywaniu określonych czynności procesowych, czy sugerowaniu kierunku pożądanych działań". (zob. wyrok NSA z 7 września 2018 r., II OSK 1435/17). Również to, że kwestionowany wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, nie spowodowało ograniczenia jej prawa do udziału w procesie, nie naruszyło przepisu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i w konsekwencji przepisu art. 13 tej Konwencji, dotyczącego prawa do skutecznego wniesienia środka odwoławczego. Rozpoznanie sprawy dotyczącej bezczynności lub przewlekłości postępowania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym dopuszczalne jest na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Możliwość rozpoznania sprawy dotyczącej przewlekłości postępowania lub bezczynności na posiedzeniu niejawnym nie narusza standardów konstytucyjnych. Podkreślić przy tym należy, że w nauce prawa wyjaśniono, że rozpatrzenie jawne sprawy oznacza możliwość zarówno osób zainteresowanych, jak i wszystkich innych bezpośredniego śledzenia przebiegu "rozpatrywania" sprawy (publiczności procesu), a także informowania o nim w środkach społecznego przekazu, co obejmuje nie tylko publiczne fazy postępowania, lecz także fazy niepubliczne. Rozprawa oznacza pewną fazę rozpatrywania (rozpoznawania) przez sąd sprawy, poddanej jego orzeczeniu, jest więc pewnym elementem rozpatrywania. Z art. 45 Konstytucji nie wynika jednak obowiązek występowania tej fazy w każdym rodzaju postępowania sądowego. Zależy to od decyzji ustawodawcy. Zgodnie bowiem z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (zob. P. Sarnecki [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz do art. 45). W konsekwencji powyższego nie można zarzucić sądowi naruszenia obowiązujących przepisów z tego tylko powodu, że nie znalazł podstaw do skierowania jej na rozprawę (por. wyroki NSA: z 27 lipca 2021r., I OSK 844/19, z 29 listopada 2018 r., sygn. akt I FSK 1967/16; z 20 grudnia 2017r., sygn. akt II GSK 3377/17). Ponadto należy oddzielić sytuację ograniczenia jawności postępowania od sytuacji pozbawienia możności działania. Wbrew twierdzeniom skarżącej, ta druga nie jest - niejako z założenia - oczywistą konsekwencją tej pierwszej. Choć posiedzenie niejawne stanowi niewątpliwie formę ograniczenia zasady jawności rozpatrzenia sprawy, to nie pozbawia ono strony możności obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najważniejsze jest zabezpieczenie uprawnienia strony do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie (zob. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 1965/22). Skarżąca miała taką możliwość i z niej skorzystała, składając miedzy innymi pismo procesowe z 4 lipca 2024 r., w którym ustosunkowała się do odpowiedzi organu na skargę. Istotna w sprawie jest również okoliczność doręczenia zarówno odpisu sentencji wyroku (k.40), jak i osobiste złożenie przez skarżącą wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku (k.43). Oznacza to, że wobec doręczenia skarżącej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (k.51), na skutek jej żądania z 18 sierpnia 2024 r. (k.43), bezspornie najpóźniej od 18 sierpnia 2024 r. ustała niemożność działania skarżącej — nawet hipotetycznie występująca — co wyłącza dopuszczalność żądania wznowienia wobec negatywnej przesłanki określonej w przepisie art. 271 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdza, że podniesione przez stronę przesłanki nie mogą stanowić podstawy do wznowienia postępowania, dlatego na podstawie przepisu art. 280 § 1 p.p.s.a. Sąd odrzucił skargę.