I SA/Ol 290/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C.J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od marca do listopada 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia C.J. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z uczącym się synem. Dochód miesięczny rodziny stanowi zasiłek dla bezrobotnych skarżącego oraz alimenty syna łącznie "[...]" miesięcznie netto. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, w tym: zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Dom, w którym zamieszkuje stanowi własność syna. Wyszczególnione wydatki wynoszą około "[...]" miesięcznie i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – "[...]", gaz – "[...]", ogrzewanie na olej opałowy ok. "[...]" rocznie ( ok. "[...]]" na miesiąc), leki – "[...]" wyżywienie – "[...]" W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym zamknął działalność gospodarczą i jest osobą bezrobotną. Wyjaśnił, że zajęcie rachunku bankowego spowodowało, że nie był w stanie funkcjonować i regulować swoich zobowiązań. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową strony, Skarżący przedłożył niepodpisane pismo z dnia 19.07.2018 r., w którym wskazał, że nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej. Syn wnioskodawcy jest uczniem, nie uzyskuje dochodów, jest właścicielem domu o powierzchni "[...]". Na zakup produktów spożywczych wydatkuje ok. "[...]" miesięcznie (k. nr 41). Nadto złożył potwierdzenie zapłaty za energię elektryczną na kwotę "[...]", rachunek za wodę i odprowadzenie ścieków na kwotę "[...]". Nadto w przesłanym piśmie z dnia 20.07.2018 r. również niepodpisanym odręcznie przez wnioskodawcę (jedynie komputerowo) oświadczył, że na wyżywienie wydatkuje "[...]" miesięcznie, zakup leków "[...]" opłata za śmieci za 2 osoby to koszt "[...]" miesięcznie. Ponownie wyjaśnił, że jedynym jego dochodem jest zasiłek dla bezrobotnych w wysokości "[...]" za czerwiec 2018 r., co potwierdził przedkładając potwierdzenie wpłaty na rachunek bankowy (k. nr 47), kopię decyzji z "[...]". o przyznaniu zasiłku od dnia "[...]" (k. nr 45). Nadesłał zeznanie podatkowe za 2017 r. PIT-36 (k. nr 54-59), wydruk z CEDG potwierdzający zakończenie działalności z dniem 30.03.2018r. ( k. nr 62) oraz kopię sentencji wyroku Sądu Okręgowego z dnia "[...]" m.in. zasądzającego alimenty na syna w kwocie "[...]" (k. nr 60-61). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 j.t..) dalej w skrócie P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania chociażby w części. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tych wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy. Z informacji przedstawionych przez skarżącego wynika, że skarżący zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą z dniem 30.03.2018 r., nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, mieszka wraz z synem w jego domu, utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie "[...]" miesięcznie oraz z alimentów syna w wysokości "[...]". Z oświadczenia skarżącego wynika, że wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi ok. "[...]" miesięcznie (przyjmując, że średnie roczne wydatki na ogrzewanie domu wynoszą ok. "[...]" miesięcznie). Przy czym z przedstawionych na wezwanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika również, że z tytułu prowadzonej w roku 2017 r. działalności gospodarczej wnioskodawca wykazał przychód w kwocie "[...]", koszty "[...]"dochód "[...]". Dodatkowo należy stwierdzić, że pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a i zadeklarowania faktu przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych swojego i syna wnioskodawca w piśmie z dnia 20 lipca 2018 r. poza dwoma potwierdzeniami wpłat zasiłku na rachunek bankowy nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, z uwagi na brak przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, że pomimo, że na chwilę obecną wnioskodawca posiada skromne dochody, które pozwalają mu na pokrycie tylko niezbędnych kosztów utrzymania, oraz opierając się na oświadczeniu w zakresie uzyskanych przychodów z tytułu prowadzonej działalności za rok 2017, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia warunki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do powyższego stwierdzenia w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że analiza wyciągów z rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu okres, umożliwiałaby ustalenie czy wnioskodawca ewentualnie jego syn posiadali środki finansowe, na sfinansowanie samodzielnie kosztów związanych z wniesieniem skargi do tut. Sądu. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. W orzecznictwie podkreśla się, że dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Dla rozpoznania przedmiotowego wniosku również istotna jest kwestia wysokości uzyskiwanych przychodów z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności do dnia 30.03.2018 r. Podkreślić bowiem należy, że przedmiotem skargi jest decyzja organu podatkowego wydana w zakresie zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do listopada 2013 r. w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą przez wnioskodawcę. Z akt administracyjnych załączonych do skargi wynika również, że postępowanie wobec skarżącego zostało wszczęte na mocy postanowienia z dnia "[...]" doręczonego w dniu "[...]’ a następnie zakończone wydaniem decyzji z dnia "[...]". przez organ I instancji i utrzymującej ją w mocy decyzji organu II instancji z dnia "[...]. Powyższe wskazuje, że skarżący miał świadomość i wiedzę, że prowadzone jest w stosunku do niego postępowanie podatkowe jeszcze w okresie gdy prowadził działalność gospodarczą. Z przedstawionego zaś zeznania podatkowego tylko za rok 2017 r. wynika, że z tego tytułu uzyskał przychód w kwocie ponad "[...]" i poniósł koszty w wysokości "[...]" co potwierdza, że wnioskodawca prowadził działalność w znacznych rozmiarach i posiadał środki na jej funkcjonowanie. Wyjaśnić należy, że dla oceny kondycji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej istotne znaczenie ma uzyskiwany przychód jak i wysokość poniesionych kosztów. Koszty sądowe, związane z toczonymi sporami sądowymi, należy zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania działalności gospodarczej, tak więc konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami, zwłaszcza że wysokość wpisu (1.696 zł) jest wielokrotnie niższa od ponoszonych przez skarżącego kosztów prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2017. Skarżący odnotowywał znaczące obroty (ponad "[...]"), generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że posiadał nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie wykazywanych poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, publ. CBOSA). A zatem na tej podstawie należy stwierdzić, że wnioskodawca miał możliwość zabezpieczenia koniecznych środków na ewentualne dochodzenie swoich praw przed Sądem, w sytuacji niekorzystnych jego zdaniem rozstrzygnięć podjętych przez organy podatkowe. Tym samym przerzucenie obecnie ciężaru poniesienia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a zatem pośrednio na ogół obywateli w sytuacji, gdy wnioskodawca prowadził dochodową działalność gospodarczą w takich rozmiarach, byłoby niezgodne z art. art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Jednocześnie należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i posiadania na ten cel wygospodarowanych środków finansowych (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; publ: CBOSA). Każdy przedsiębiorca, w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Reasumując należy uznać, że skarżący miał świadomość wymagalności ponoszenia kosztów sądowych i miał również możliwość, aby zabezpieczyć odpowiednie zasoby finansowe na prowadzenie sporów. Przedstawione zaś przez skarżącego uzasadnienie dotyczące braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, które to w jego ocenie, zostało spowodowane wyłącznie wydanymi przez organy podatkowe decyzjami, skutkującymi zablokowaniem posiadanych rachunków bankowym i tym samym uniemożliwieniem dalszego prowadzenia działalności gospodarczej nakładającymi na podmiot zobowiązanie podatkowe, nie znajduje potwierdzenia w przedstawionych dokumentach źródłowych. Powyższe okoliczności, a w szczególności charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, oraz brak przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego syna nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej Skarbu Państwa. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.