I SA/Ol 403/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi T.R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi. WSA/post.1 - sentencja postanowienia. Decyzją z dnia "[...]" Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]", którą odmówiono T.R. umorzenia należności z tytułu składek. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, ww. decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 20 stycznia 2014 r. W dniu 5 lutego 2014 r. T.R. złożył w tut. Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. ustanowienie adwokata, wskazując w jego uzasadnieniu, że celem ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest napisanie w jego imieniu skargi na ww. decyzję i reprezentowanie go przed Sądem. Postanowieniem z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt I SO/Ol 2/14, przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 28 marca 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała Sąd o wyznaczeniu jako pełnomocnika skarżącego – w ramach przyznanego mu prawa pomocy – adwokata J.D. W dniu 2 kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Sądu z wnioskiem o wyrażenie zgody na zapoznanie się z aktami sprawy, a następnie w dniu 8 kwietnia 2014 r. wniósł skargę na wskazaną wyżej decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pełnomocnik wskazał, że w dniu 1 kwietnia 2014 r. otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go do reprezentowania strony w przedmiotowej sprawie, po czym niezwłocznie przystąpił do swoich obowiązków, obejmujących zapoznanie się z aktami sprawy, kontakt z klientem i sporządzenie skargi. Sporządzenie skargi i wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia nastąpiło w najszybszym możliwym terminie przed upływem 7 dni od daty powiadomienia go o wyznaczeniu do reprezentowania strony. Pełnomocnik wskazał ponadto, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi uzasadnia również brak winy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a." do przesłanek warunkujących skuteczność wniosku o przywrócenie terminu zalicza się: uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy strony, złożenie wniosku w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu oraz dokonanie czynności, której strona nie dokonała w terminie. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, za który uznać należy dzień 1 kwietnia 2014 r., kiedy to według oświadczenia pełnomocnika, powziął on wiedzę o wyznaczeniu go do reprezentowania strony w ramach przyznanego jej prawa pomocy. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został natomiast złożony w dniu 8 kwietnia 2014 r., a zatem we wskazanym wyżej 7 – dniowym terminie. Równolegle pełnomocnik dopełnił czynności, dla której ustanowiony był uchybiony termin, składając wraz z ww. wnioskiem skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]". Spełnienie warunków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej umożliwia zbadanie w dalszej kolejności, czy uchybienie tego terminu nie nastąpiło z winy strony. W tym zaś zakresie w uzasadnieniu złożonego w niniejszej sprawie wniosku wskazano wyłącznie na okoliczności związane w brakiem winy pełnomocnika skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, lakonicznie stwierdzając przy tym, że złożony wniosek uzasadnia również brak winy skarżącego. Tymczasem, w ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy dla uwzględnienia rozpoznawanego wniosku konieczne było wykazanie nie tylko braku winy w uchybieniu terminu przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego stronie prawa pomocy, ale także braku winy samego skarżącego w niedokonaniu czynności procesowej w ustawowym terminie. Podnieść należy, że co do zasady w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik ustanowione w art. 86 § 1 p.p.s.a. kryterium braku winy w uchybieniu terminu powinno być oceniane poprzez pryzmat czynności podjętych przez pełnomocnika, to na nim spoczywa bowiem obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych (p. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reguła ta jednak nie ma zastosowania w przypadku wyznaczenia dla strony pełnomocnika z urzędu, w sytuacji, gdy następuje to już po upływie terminu do dokonania czynności procesowej, na potrzeby której ten pełnomocnik został wyznaczony. Istotne jest również, że wystąpienie skarżącego do sądu o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje biegu terminu do dokonania tej czynności (p. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 393/05, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), pomimo że termin ten przeważnie upływa bezskutecznie przed zakończeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Niemniej jednak przedłużający się czas trwania postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest okolicznością, która może uprawdopodobniać brak winy strony w uchybieniu terminu. Z reguły uzasadnieniem dla orzeczenia o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej w takim przypadku jest to, że czynność, dla dokonania której pełnomocnik został powołany do działania w imieniu strony, nie może być dopełniona przez stronę osobiście z uwagi na zastrzeżenie w przypadku niektórych środków zaskarżenia (a takim środkiem zaskarżenia jest na gruncie przepisów p.p.s.a. skargi kasacyjna) przymusu adwokacko – radcowskiego. W takim przypadku nie sposób bowiem mówić o winie strony w uchybieniu terminu do dokonania czynności, skoro z oczywistych względów nie mogła ona tej czynności dopełnić osobiście, a jej sytuacja majątkowa nie pozwalała na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Stąd też nie kwestionuje się braku zawinienia strony w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na gruncie stanów faktycznych, w których powołanie pełnomocnika z urzędu następuje na skutek wniosku strony o przyznanie prawa pomocy złożonego w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, co znajduje wyraz w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych (np. postanowienia NSA z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 243/11, z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt I FZ 198/06, z dnia 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 253/05, opubl.: http://orzeczenia.nsa,gov.pl). Nie sposób jednak odnieść stanowiska sądów administracyjnych wypracowanego na gruncie omawianych wyżej stanów faktycznych do sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie. Inne skutki w zakresie oceny kryterium braku winy strony w uchybieniu terminu kształtuje bowiem sytuacja, w której uchybienie to dotyczy czynności procesowej, dla której ustawodawca nie przewidział przymusu adwokacko – radcowskiego. Jeśli zatem czynność, dla której uchybiono termin, obejmuje złożenie pisma w postępowaniu sądowym, które nie jest szczególnie sformalizowane i nie wymaga szczegółowego przedstawienia zarzutów, a takim pismem jest niewątpliwie skarga, uzasadnieniem dla stwierdzenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, nie może być wyłącznie oczekiwanie na zakończenie procesu ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu (p. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. R.Hausera i prof. M.Wierzbowskiego, Warszawa 2013, wyd. 2, s. 450 oraz postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 371/12, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W takiej sytuacji nic nie stoi bowiem na przeszkodzie, by strona, czyniąc zadość jednemu z podstawowych wymogów, jakim jest wniesienie pisma w terminie, sporządziła je własnoręcznie według swoich najlepszych umiejętności i wiedzy, skoro ustawodawca nie wymaga od niej posługiwania się w tym celu osobami trzecimi lub ustanawiania w tym celu pełnomocnika. W ramach kryterium dochowania staranności, warunkującego brak winy w uchybieniu terminowi, mieści się bowiem samodzielne działanie skarżącego, mające na celu wyłącznie dbałość o własne interesy, a nie oczekiwanie na podjęcie czynności przez inny podmiot. Oczywiście strona i w tym przypadku może podnosić okoliczności, dla których w danym konkretnym przypadku uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, niemniej jednak jej argumentacja nie może sprowadzać się do pewnego rodzaju automatyzmu zakładającego, że z ujemnych konsekwencji uchybienia terminu zwalnia ją samo złożenie w terminie do dokonania czynności procesowej wniosku o ustanowienie pełnomocnika, w sytuacji gdy do zainicjowania postępowania sądowego wystarczające jest wyłącznie złożenie pisma wyrażającego niezadowolenie z wydanej decyzji, a ponadto nie ma przeszkód, by na dalszym etapie postępowania profesjonalny pełnomocnik uzupełnił zarzuty skargi i jej argumentację. Zdaniem Sądu, uzasadnieniem dla odmiennego stanowiska nie może być też to, że ustawodawca dopuścił w art. 243 § 1 p.p.s.a. możliwość ustanowienia z urzędu profesjonalnego pełnomocnika jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego (odmiennie NSA w postanowieniach z dnia 4 października 2013 r., sygn. akt I OZ 826/13 i I OZ 827/13, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie trudno bowiem sobie wyobrazić stany faktyczne, w których udział pełnomocnika jest już niezbędny na początkowym etapie postępowania sądowego, gdy strona z powodu np. ułomności fizycznej lub intelektualnej nie jest w stanie sama sporządzić i wnieść skargę. Zupełnie inaczej jednak należy kwalifikować tę kategorię spraw, w których przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi jest wyłącznie oczekiwanie strony na wyznaczenie jej pełnomocnika z urzędu, w sytuacji gdy nie istnieją obiektywne przeszkody, by mogła ona sama dokonać tej czynności we własnym zakresie. Powyższe rozważania mają jednak wyłącznie pośrednie znaczenie dla istoty rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Przedstawione wyżej stanowisko służyło wykazaniu, że za przywróceniem terminu do wniesienia skargi nie może w niniejszej sprawie przemawiać jedynie to, że ustanowiony dla strony pełnomocnik z urzędu uczynił zadość swym obowiązkom, czego Sąd nie kwestionował. Skoro bowiem w aspekcie powyższych uwag istotne było, z jakich przyczyn leżących po stronie samego skarżącego doszło do uchybienia terminu, kwestia ustanowienia dla niego pełnomocnika i ustalenia momentu, w jakim pełnomocnik dowiedział się o tym fakcie, nie miała znaczenia dla oceny powodów uchybienia terminu do wniesienia skargi. O odmowie uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi zadecydowało natomiast to, że nie przywołano w nim żadnych okoliczności wskazujących na brak zawinienia skarżącego w uchybieniu terminu (np. inwalidztwo, brak umiejętności zredagowania pisma). Na okoliczności takie nie wskazał również sam skarżący w złożonym w dniu 5 lutego 2014 r., a więc jeszcze w terminie do wniesienia skargi, wniosku o przyznania prawa pomocy, w którym zawarł prośbę o ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia w jego imieniu skargi. Skoro zatem we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazano, że skarżący nie był w stanie osobiście wnieść skargi, jak też nie podano w dalszej kolejności powodów takiego stanu rzeczy, Sąd nie miał podstaw do uznania, że uchybienie przez skarżącego terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.