I SA/Ol 523/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: wymiaru podatku od towarów i usług za I kwartał 2016 r. postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Przedmiotem skargi "[A" Sp. z o.o. (dalej jako skarżąca, Spółka, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, z dnia "[...]" Nr "[...]", w przedmiocie wymiaru podatku od towarów i usług za I kwartał 2016 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 74.981.552 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że z uwagi na brak jakichkolwiek środków nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. Spółka nie dysponuje żadnym kapitałem. Nie ma też zdolności kredytowej, nadto posiada wysokie zadłużenia. Spółka nie zatrudnia pracowników, nie posiada nieruchomości. Z tytułu podatku CIT posiada zaległość w kwocie 2.624.102,09 zł. Nadto w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym przez Urząd Skarbowy konto bankowe strony zostało zablokowane. Nie ma zatem możliwości wpłaty jakichkolwiek środków na poczet wpisu od skargi. Odnosząc się do przedłożonego bilansu wskazała, że posiada zobowiązania w wysokości 68.684.440,84 zł. Podkreśliła, że na wykazaną w bilansie kwotę aktywów w postaci należności w wysokości 77.244.628,53 zł składa się głownie kwota 74.981.552,00 zł wynikająca z należności z tytułu podatku VAT, która to jest przedmiotem niniejszego postępowania. Nadto wyjaśniła, że wykazany w rachunku zysków i strat zysk w kwocie 8.554.229,18 zł związany jest ze zwrotem nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Na zakończenie podkreśliła, że znajduje się w złej sytuacji finansowej, nie odnotowuje żadnych przychodów, które mogłaby przeznaczyć na opłatę sądową, stan ten ma charakter trwały. W związku z powyższym ewentualna odmowa zwolnienia Spółki z kosztów sądowych stanowiłaby ograniczenie jej prawa do sądu. Oświadczyła, że za 2016 rok według bilansu uzyskała zysk w kwocie 8.554.229,18 zł, nie posiada majątku i środków finansowych, kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. Stan konta bankowego Spółki wynosi 5,82 zł. Z dołączonego do wniosku bilansu na dzień 31 grudnia 2016 r. wynika, że wartość aktywów obrotowych wynosi 77.244.670,02 zł, na kwotę tę składają się: należności z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty do 12 miesięcy – 2.245.407,69 zł oraz należności z tyt. m.in. podatków w kwocie 74.981.552,00 zł oraz inne w kwocie 17.668,84 zł. Natomiast po stronie pasywów Spółka wykazała na dzień 31.12.2016 r., że posiada zobowiązania w kwocie 68.685.440,84 zł, na które to składają się: zobowiązania krótkoterminowe wobec pozostałych jednostek z tytułu dostaw i usług o okresie wymagalności do 12 miesięcy 66.599.548,70 zł, z tytułu podatków (...) w kwocie 2.006.548,70 zł oraz inne w kwocie 79.344,14 zł. Z kolei z rachunku zysków i strat za okres od 06.10.2015r. do 31 grudnia 2016 r. wynika, że przychód netto Spółki wyniósł 336.647.634,00 zł. W tym okresie poniosła ona koszty prowadzonej działalności w kwocie 326.086.857,22 zł, z tego na usługi obce wydatkowała kwotę 79.982,54 zł, zaś wartość sprzedanych towarów i materiałów wyniosła 326.006.748 zł. Za ten okres uzyskała zysk netto w wysokości 8.554.229,18 zł. Nadto z informacji dodatkowej załączonej do rachunku zysków i strat wynika, że Spółka została zawiązana z kapitałem początkowym 5.000 zł, nie posiadała żadnych środków trwałych, w dniu 20 stycznia 2016 r. 100% udziałów przejął jeden udziałowiec, obecny Prezes Zarządu Spółki. Dodatkowo Spółka przedstawiła zestawienie zobowiązań na dzień 31.05.2017 r., które potwierdza wartości wykazane w bilansie precyzując je poprzez wskazanie podmiotów, na rzecz których strona posiada zobowiązania, i tak, na rzecz "B" Sp. z o.o. z tytułu usług księgowych – 2.500,50 zł, "C" Sp. z o.o., z tyt. Dostaw towarów- 66.598.278,20 zł, podatek CIT- 2.006.548 zł, z tytułu rozrachunków z zarządem/ udziałowcami "[...]" za wydatki dokonane w imieniu Spółki – 79.344,14 zł. Nadto załączyła zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania w kwocie łącznej 355,47 zł. Nadto z załączonego elektronicznego zestawienia operacji na rachunku bankowym strony za okres od 23.06.2016 r. do 23.06.2017 r. wynika, że na rachunku tym dokonano 10 operacji bankowych na kwotę łączną 465,70 zł (uznania) i 6 operacji obciążenia rachunku bankowego na kwotę łączną 459,88 zł. Zestawienia tego wynika, że rachunek bankowy Spółki zasilał głownie jej jedyny udziałowiec (pełniący również funkcję Prezesa Zarządu) dokonując dwóch wpłat na kwotę 450 zł łącznie. Ponadto do wniosku załączono CIT-8 za okres od 6.10.2015 r. do 31.12.2016 r. wykazujący podatek do zapłaty w kwocie 2.006.548 zł. oraz złożone przez Spółkę deklaracje VAT-7 za rok 2016 i za 5 miesięcy 2017 r.. Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, poinformowała o tym, że: z umowy Spółki nie wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki lub w celu jej dokapitalizowania. Umowa Spółki nie była w tym celu zmieniana. Nadto odpowiadając na pytanie w zakresie ewentualnego zamknięcia działalności Spółki w związku z treścią składanych oświadczeń wyjaśniła, że nie podejmowała starań w tym zakresie, z uwagi na toczące się postępowanie podatkowe i roszczenie na znaczną kwotę po stronie Spółki wobec Skarbu Państwa. Spółka nie odpowiedziała na wezwanie w zakresie przyczyn braku podjęcia działań w zakresie zmiany umowy Spółki, co do możliwości podjęcia uchwał o obowiązku dokonywania dopłat przez wspólników. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i posiadania na ten cel wygospodarowanych środków finansowych (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; publ: CBOSA). Spółka prawa handlowego podobnie jak każdy inny przedsiębiorca, w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17.04.2014 r I OZ 304/14,publ: CBOSA). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13publ: CBOSA). Wydaje się, że specyfika działalności prowadzonej przez stronę, która w kalkulacji tej działalności uwzględniała – jak wskazała - w większym zakresie spodziewane wpływy ze zwrotu VAT i na tym, oparła swój zysk wymagała od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Nie ulega wątpliwości, iż z uwagi na przedmiot działalności gospodarczej, "[...]", czyli w obszarze "wrażliwym" na nieprawidłowości w rozliczeniach VAT, skarżąca powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a przez to ryzykiem niekorzystnych dla siebie decyzji. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/ 2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). W związku z powyższym podnoszony przez Spółkę fakt trudnej sytuacji finansowej spowodowany brakiem dokonania zwrotu podatku VAT jak i posiadane zobowiązania wobec innych podmiotów nie są okolicznościami, które w tej sytuacji mogą stanowić o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim należy stwierdzić, że Spółka, która sama podnosi (co też potwierdza przedstawiona dokumentacja księgowa), że nie prowadzi już działalności gospodarczej, jest w trudnej sytuacji finansowej, nie podejmuje przy tym decyzji o zmianie umowy Spółki w zakresie możliwości zobowiązania jej jedynego wspólnika do dopłat - sama uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, że strona nie wyjaśniła przyczyn dla których nie skorzystała z tej możliwości. Nie została również wykazana kondycja finansowa jedynego wspólnika Spółki. W tej sytuacji stwierdzić należy, że postawa strony sprowadza się do biernego oczekiwania na zwolnienie od kosztów sądowych i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań po swojej stronie. Spółka co istotne pomimo trudności finansowych, w kierunku praktyce nieprowadzenia już aktywnej działalności gospodarczej, nie podjęła także starań o zamknięcie, zawieszenie prowadzonej działalności, oświadczając w tym zakresie, że związane jest to z faktem posiadania "roszczenia na znaczną kwotę wobec Skarbu Państwa". Takie działanie strony powoduje, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie może przyjąć, że spełniona została przesłanka wykazania przez osobę prawna, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania pomimo, że podjęła wszelkie stosowne działania aby samodzielnie ponieść ten ciężar. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów powszechnych jak i administracyjnych utrwalił się pogląd, że Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14publ:orzeczenia.rzeszow.sa.gov.pl). Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2014 r. I FSK 459/14 (publ: CBOSA), w którym wskazał, że "jeśli spółka zrezygnowała z bycia "przedsiębiorcą" i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów oraz nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Oczywistym też jest, że w państwie prawa dozwolona jest każda działalność gospodarcza, która jest zgodna z prawem, zatem nie mogą zostać uwzględnione w tym postepowaniu przekonania Spółki o uniemożliwianiu jej prowadzenia działalności przez organy podatkowe." Jeśli zatem Spółka nie przewidziała konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają ją. Stwierdzić należy, że prowadzona działalność gospodarcza przez Spółkę, jak wynika z przedstawionych dokumentów księgowych oparta była w znacznym zakresie na pozyskiwaniu środków finansowych ze zwrotów podatku VAT (w okresie którego dotyczy spór rozstrzygnięty przez organ odwoławczy zaskarżoną decyzją skarżąca wykazała nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w kwocie ponad 74.981.000 zł. ), co również sama skarżąca potwierdziła we wniosku o przyznanie prawa pomocy, stwierdzając, że straciła płynność finansową i jest w złej sytuacji finansowej na skutek wstrzymania zwrotu podatku VAT. Natomiast zadeklarowany zysk z działalności gospodarczej związany jest ściśle z wyliczoną nadwyżka podatku naliczonego nad należnym, w innej sytuacji będzie zmuszona wykazać stratę. Zatem już tylko z tej chęci pozyskania tak znacznych środków finansowych, pochodzących ze środków wpłacanych do budżetu przez innych podatników, skarżąca winna oczekiwać, że podlegać będzie szczegółowym kontrolom podatkowym, w wyniku których może dojść do zakwestionowania ich i następnie skierowania sporu na drogę sądową. Tym samym Spółka winna mieć świadomość wymagalności ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie zasoby finansowe na prowadzenie sporów, mając ku temu niewątpliwie odpowiednie możliwości. Z przedstawionego bowiem bilansu za okres od 6.10.2015 r. do 31.12.2017 r. wynikało, że przychody ze sprzedaży za ten okres wyniosły 336.647.634 zł natomiast koszty prowadzonej działalności opiewały na kwotę 326.086.857,22 zł. Tylko z porównania tych kwot wynika, że Spółka posiadła nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie wykazywanych poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572). Na marginesie należy stwierdzić, że prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne także nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy, na co też zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, LEX 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, LEX 1417310). Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Bez względu zatem na przyczyny pozostawania przez skarżącą nadal w obrocie prawnym jako przedsiębiorca uznać należało, że jest ona zobowiązana do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów w tym do znalezienia również środków na ponoszenie kosztów sądowych we własnym zakresie. Brak zatem środków na koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak wskazano to wyżej, jest spowodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi tym samym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 orzeczono jak w sentencji postanowienia.