I SA/Ol 854/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 25 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 854/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 lutego 2014 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała, że w 2012 r. poniosła klęskę finansową na skutek zaciągnięcia kredytów bankowych celem uruchomienia dwóch sklepów w Ł. i w P., które po roku funkcjonowania zbankrutowały w związku z wybudowaniem w ich pobliżu stosujących nieuczciwą konkurencję supermarketów. Osiąga dochód w wysokości 900 – 1.200 zł miesięcznie z pracowni artystycznej, który nie zawsze pokrywa bieżące opłaty i koszty skromnego utrzymania. W zakresie stanu rodzinnego wnioskodawczyni powołała się na ustanowienie rozdzielności majątkowej. Oświadczyła, że posiada udziały w prawie własności nieruchomości o powierzchni: 20 arów, 30 arów i 1 ha oraz ¼ domu. Jak wskazała, nieruchomości te zostały już dawno zajęte przez komorników. Podniosła, że w sprawie o sygn. akt I SAB/Ol 76/12 została zwolniona z obowiązku poniesienia kosztów postępowania, jak również ustanowiono dla niej adwokata, a jej sytuacja materialna od tamtej pory nie uległa zmianie. Wskazała również, że nie jest w stanie opłacać na bieżąco rosnących opłat podstawowych i kosztów utrzymania. Z akt administracyjnych sprawy w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wynikało natomiast, że wnioskodawczyni prowadziła od dnia 15 czerwca 2006 r. działalność gospodarczą w następujących formach: A, B i C. Działalność ta była prowadzona w P., S.M. i O., zaś strona zamieszkuje w S.M. wraz z mężem A.D. W ramach pracowni artystycznej wykonuje działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania i obrotu replikami, kopiami i rekonstrukcjami historycznej broni palnej – czarnoprochowej oraz wytwarzania i obrotu bronią myśliwską gładkolufową, montowaną z gotowych elementów. Wnioskodawczyni wraz z mężem w dniu 8 kwietnia 2011 r. ustanowili małżeńską rozdzielność majątkową. ZUS dokonał wpisu hipotek przymusowych na stanowiącej przedmiot wspólności majątkowej małżonków nieruchomości rolnej niezabudowanej w T. o powierzchni 0,4131 ha. Strona figuruje w centralnej ewidencji pojazdów jako właściciel samochodu osobowego marki BMW 316i, rok prod. 1995 r. Ponadto w dniu 12 kwietnia 2012 r. nabyła pawilon – kiosk o powierzchni 20 m² położony w O. przy ul. "[...]" za cenę 17.000 zł. Należało również odwołać się do wysokości podanych przez stronę w toku postępowania administracyjnego w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 2 kwietnia 2013 r. danych, tj.: wynagrodzenia w wysokości 500 – 1.000 zł, wydatków na utrzymanie z tytułu miesięcznych opłat na łączną kwotę 387,69 zł oraz zobowiązań na łączną kwotę 269.338,70 zł, tj. z tytułu podatków 8187,68 zł, z tytułu kredytów bankowych 256.208,05 zł i wobec dostawców 4.942,97 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona określiła swe miesięczne wydatki na łączną kwotę 400 zł (podatki, opłaty za mieszkanie, działkę, działalność – ok. 100 zł, utrzymanie auta – 100 zł, energia elektryczna – ok. 200 zł). Ponadto ustalono, że w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości 350.762,60 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 367.371,57 zł. Natomiast w okresie od 1 stycznia do 25 lipca 2013 r. wnioskodawczyni osiągnęła przychód w wysokości 12.779,47 zł, ponosząc koszty na łączną kwotę 3.194,73 zł. Pozostała do dyspozycji strony kwota stanowiła 9.584,74 zł, tj. ok. 1369,25 zł miesięcznie. Ustalono również, że wnioskodawczyni nie korzystała z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek. Stosownie natomiast do art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. obowiązku uiszczania kosztów sądowych nie ma strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sprawa, w której skarżąca wniosła skargę, mieści się w kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie, a zatem skarżąca jest z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zatem wobec tego, że nie ciąży na niej obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, nie znajduje uzasadnienia zgłoszone przez nią żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie ma bowiem podstaw do wydania orzeczenia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy stronie na mocy ustawy przysługuje zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1. sentencji postanowienia. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, uznając, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewątpliwie instytucja przyznania prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których w sposób bezsprzeczny wynika, iż wnioskodawca nie posiada możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie. Z przywołanego powyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia lub pozostają w sprzeczności z zawartymi w aktach sprawy informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Oceniając wniosek skarżącej w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, które nie pozwalają na bezsprzeczne stwierdzenie, że strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wątpliwości Sądu co do rzeczywistego stanu materialnego wnioskodawczyni wzbudziło przede wszystkim niepodanie przez nią dochodów osiąganych przez jej męża A.D., przy czym z uwagi na sygnalizowaną konsekwentnie przez stronę przez cały tok postępowania administracyjnego niechęć do ujawnienia źródeł i wysokości dochodów jej męża, które to dane – w ocenie strony – objęte są ochroną w ramach systemu ochrony danych osobowych, Sąd uznał za niecelowe, wobec przyjętej przez stronę postawy i nieskuteczności uprzednich działań podjętych w tym zakresie przez organ, wystosowanie do strony zapytania o wysokość dochodów jej męża. Znamienne było natomiast, że odmawiając podania wysokości dochodów męża, w toku postępowania administracyjnego jednocześnie przedłożyła dowody potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie (w tym faktury za media) wystawione na nazwisko jej męża. Ponadto zgodnie z oświadczeniem strony złożonym w toku postępowania administracyjnego, nieruchomość w S.M., jaką strona podaje aktualnie jako miejsce swego zamieszkania, należy do jej męża. W ocenie Sądu, powołanie się przez wnioskodawczynię na fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami nie miał w tym aspekcie żadnego znaczenia, bowiem jak wyraźnie wskazano w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotny jest fakt pozostawania małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie ustrój majątkowy, jaki oni obrali. Przypomnieć w związku z tym należy, że ustanowienie rozdzielności małżeńskiej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Na tym tle w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (p. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1142/09; z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie też wskazywano, do obowiązków określonych w art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zalicza się m.in. pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego (p. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, Lex nr 948873). Rozpoznając złożony aktualnie wniosek, Sąd zwrócił również uwagę na opisany we wniosku majątek skarżącej w postaci udziału w prawie do trzech nieruchomości o pow. 20 arów, 30 arów oraz 1 ha (w tym ¼ domu) oraz ustalony w toku postępowania administracyjnego majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego marki BMW 316i, rok prod. 1995 r. Zauważenia wymagało, że strona, choć nie sprecyzowała bliżej do jakich nieruchomości przysługuje jej tytuł prawny oraz nie określiła wysokości udziału w prawie do tych nieruchomości, to jednak liczba tych nieruchomości wskazanych aktualnie we wniosku przewyższała ilość nieruchomości podanych na etapie postępowania administracyjnego. Wskazać ponadto należy, że w świetle akt administracyjnych sprawy w dniu 12 kwietnia 2012 r., a zatem już po dacie powstania pierwszych zaległości z tytułu składek, o których umorzenie aktualnie wniosła, nabyła ona pawilon – kiosk o powierzchni 20 m² położony w O. przy ul. "[...]" za cenę 17.000 zł. Powyższe ustalenia co do daty nabycia pawilonu handlowego pozostają zatem w opozycji do twierdzeń rozpoznawanego wniosku, że w 2012 r. skarżąca poniosła klęskę finansową. Niekwestionowanym w świetle orzecznictwa NSA jest natomiast to, że fakt posiadania nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., o sygn. akt I OZ 835/05, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt I OZ 162/11, opubl. Lex nr 786724). Dysponowanie bowiem majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych poprzez racjonalne nim gospodarowanie. W opisanej powyżej sytuacji strony uznać należało, że nie wykazała ona w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z powodu braku wypowiedzi skarżącej dotyczącej sytuacji materialnej jej męża, niemożliwe okazało się bowiem ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej samej skarżącej. Przedstawione wyżej okoliczności, uwzględniające również przebieg postępowania administracyjnego, wskazują natomiast, że strona wskazuje w sposób wybiórczy na te elementy jej sytuacji rodzinnej i materialnej, które uznaje za stosowne. Prowadzi to zaś do tego, że z przyczyn leżących po stronie skarżącej, niemożliwa jest ocena jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji skutkuje odmową uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawiła niepełne bądź niejasne dane, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że minimalna stawka wynagrodzenia adwokata ustanowionego z wyboru za sporządzenie i wniesienie w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej wynosi 180 zł netto, co wynika z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461). Wobec takich ustaleń skarżąca winna wykazać w niniejszym postępowaniu, że nie posiada możliwości wygospodarowania ww. kwoty powiększonej o należny podatek od towarów i usług według stawki 23%, jednakże jak już wyżej oceniono, przedstawione przez stronę okoliczności nie pozwalały na bezsprzeczne uznanie, że strona nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania w tej kwocie. Wpływu na powyższą ocenę Sądu nie mogła mieć przy tym okoliczność, że w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem przyznano stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać bowiem należy, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie (p. postanowienia NSA z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt: I OZ 416/10, I OZ 418 – 420/10, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), gdyż nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający indywidualną sprawę rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w innej sprawie przez inny skład orzekający. Tym bardziej nie sposób zaakceptować stanowisko strony skarżącej w sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, tj. gdy strona nie dopełniła obowiązku wykazania podstaw faktycznych przyznania prawa pomocy, co uniemożliwiło pełną ocenę stanu rzeczywistego i jej obecnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 2. sentencji postanowienia.