II SA/Ol 1142/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 23 października 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odnowienia i przedłużenia ważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. F.W., wnioskiem z dnia 6 grudnia 2013 r., zwrócił się do tut. Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 23 października 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odnowienia i przedłużenia ważności decyzji o warunkach zabudowy. Z treści tego wniosku wynikało m.in., że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód stanowi renta w kwocie x zł brutto. Podając stan majątkowy, skarżący zadeklarował dom o pow. x m² i nieruchomość rolną o pow. x ha. Do wniosku załączona została kopia dokumentu o nazwie "Wyłączność osobista" z dnia 24 sierpnia 2009 r., w którym T.W. oświadczyła m.in., że nadaje swojemu mężowi F.W. "wyłączność osobistą (...) w (...) zarządzaniu, kierowaniu oraz podejmowaniu jednoosobowych decyzji we wszelkich Urzędach Administracji Państwowej, Sądowniczej oraz Organów Władzy Publicznej" wspólnym majątkiem, jaki posiadają "na działce nr "[...]"". Nadto, zastrzegła sobie "prawo do swojej własnej emerytury", wskazując, iż w całości ją zatrzymuje i przeznacza na własne cele. Wezwaniem z dnia 13 grudnia 2013 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej oraz wyjaśnienia wątpliwości, powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej, a ponadto ustalenia zakresu żądania, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, z pouczeniem, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 18 grudnia 2013 r., skarżący odmówił udzielenia informacji i przedłożenia żądanych dokumentów. Wyjaśnił, że wykonanie wezwania naruszyłoby prawa i prywatność osób trzecich, a ponadto zajęłoby kilka miesięcy. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, że skarżący uniemożliwił dokonanie oceny swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenie, że spełnia przesłankę uzasadniającą zwolnienie go od kosztów sądowych w całości lub w części. W złożonym do tut. Sądu sprzeciwie skarżący stwierdził, że Sądowi jest znana jego sytuacja i źródło utrzymania w postaci renty w kwocie x zł. Podniósł, że od kilku lat prowadzi wiele postępowań przed tut. Sądem i innymi sądami, walcząc o swoje prawa, co wyklucza możliwość ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie. Zarządzeniem z dnia 19 lutego 2014 r., skarżący został wezwany do przedłożenia, w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania oświadczeń i dokumentów źródłowych, dotyczących jego faktycznej sytuacji rodzinnej i materialnej. Wezwanie zostało odebrane w dniu 20 lutego 2014 r. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej w dalszej części: p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od powyższej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie, skarżący zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych. Winien więc wykazać, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2013 r., II FZ 87/13 i z dnia 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2006, s. 527). W konsekwencji, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony. Wnioskodawca musi udzielić odrębnie w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego aktualną trudną sytuację materialną. Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych, ma być obiektywna, czemu służy swobodna ocena dowodów, uwzględniająca doświadczenie życiowe oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie, ze względu na brak wymaganych danych, niemożliwe było obiektywne ustalenie sytuacji finansowej strony. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał w rozpoznawanej sprawie okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wezwany do przedstawienia dokumentów, obrazujących uzyskiwany przez niego dochód, stan posiadanych środków i ponoszonych wydatków, a także do wyjaśnienia stanu posiadanych nieruchomości, sposobu ich użytkowania oraz czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną i synem, jak to podawał w innych sprawach, skarżący wezwanie to pozostawił bez odpowiedzi. Dodać należy, że we wniosku podał, m.in., że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i otrzymywania renta jest jedynym jego dochodem. Nie podał też ponoszonych wydatków ani innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym lub które wnioskodawca uważa za istotne przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczył tylko, jako inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne: "sprawy rodzinne, które nie podlegają komentowaniu". Należy zauważyć, że skarżący zadeklarował samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego, jednakże, jak wynika z akt sprawy - kierowaną do niego korespondencję odbierają jego żona lub syn. Wbrew przekonaniu skarżącego, powoływany dokument "Wyłączność osobista" nie spowodował ustania między małżonkami ustroju wspólności majątkowej i w dalszym ciągu małżonkowie obowiązani są do udzielania sobie pomocy. Skarżący nie wyjaśnił też, dlaczego pominął w formularzu swego syna, skoro w innych postępowaniach go uwzględniał. Żądane informacje na temat członków rodziny wspólnie zamieszkujących ze skarżącym były uprawnione, jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r. (sygn. akt II FZ 553/11), w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Powołane okoliczności miały istotne znaczenie dla ustalenia całokształtu sytuacji finansowej skarżącego, skarżący zaś wezwania nie wykonał, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego sytuacji finansowej. W ocenie Sądu, szczątkowe i wybiórcze informacje przekazane przez skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z wymaganymi dokumentami źródłowymi oraz wyjaśnieniami strony. Podkreślenia wymaga, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje strona, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Dodać również trzeba, że wnosząc sprzeciw, skarżący także nie przedłożył żadnych dokumentów i oświadczeń, lecz odwołał się jedynie do uprzednich ocen sytuacji majątkowej i rodzinnej, dokonywanej przez tut. Sąd w innych postępowaniach. Przyznać należy, że sytuacja finansowa strony i zdolność strony do uczestnictwa w kosztach postępowania była już oceniana przez WSA w Olsztynie m.in. w sprawach o sygn. akt: II SAB/Ol 10/13, II SAB/Ol 70/13 czy II SO/Ol 19/13, w których przyznano stronie prawo pomocy. Okoliczność przyznania skarżącemu prawa pomocy tych sprawach nie może jednak sama w sobie stanowić argumentu, uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby Sąd rozpoznający sprawę, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10 oraz I FZ 504/13 z dnia 20 stycznia 2014 r.). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.