II SA/Ol 264/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. K.C. (dalej jako: "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") z 15 lutego 2023 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie odmowy ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – D. C. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z 28 października 2022 r., Prezydent O. odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę. Wnioskiem z 30 listopada 2022 r., strona zwróciła się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, składając jednocześnie odwołanie od tej decyzji. Pismem z 18 stycznia 2023 r., Kolegium wezwało skarżącego do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy i do wskazania daty, w jakiej ustały przeszkody do złożenia odwołania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z 26 stycznia 2023 r., strona wskazała, że przeszkody do złożenia odwołania ustały z dniem 30 listopada 2022 r, ponieważ od tego dnia poprawiło się samopoczucie matki. Skarżący podkreślił, że jego matka jest osobą bardzo schorowaną i wymagającą pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego. Wyjaśnił, że do 29 listopada 2022 r. u matki nastąpiło nasilenie się objawów i do tego dnia nie był w stanie sporządzić odwołania, co wymaga czasu. Ponadto, stronę bolały wtedy zatoki, lekarz w dniu 25 listopada 2022 r. wypisał lekarstwo, ale w przychodni poinformowano, że nie wydają zaświadczeń. Dodał, że okoliczności dotyczące braku winy zostały także uprawdopodobnione w decyzji MOPS i wywiadzie opiekuna środowiskowego, gdzie potwierdzono, że matka wymaga stałej opieki, którą może sprawować tylko skarżący. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy powołał się na art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.". Wskazano, że przywrócenie terminu uwarunkowane jest łącznym spełnieniem trzech przesłanek, a mianowicie: złożeniem wniosku w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobnieniem przez stronę braku winy w uchybieniu terminu oraz jednoczesnym dokonaniem czynności, dla której rzeczony termin był określony. Zaznaczono, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym, niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność twierdzenia o danym fakcie. Podniesiono, że w rozpoznawanej sprawie strona dochowała wskazanego siedmiodniowego terminu i wraz z wnioskiem złożyła odwołanie od decyzji z 28 października 2022 r. Niemniej, wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Wskazano, że przedmiotowa decyzja została doręczona stronie w dniu 14 listopada 2022 r. Nie sposób jednak przyjąć, w ocenie organu odwoławczego, że wnioskodawca przez całe 14 dni nie mógł złożyć odwołania. Podkreślono, że istnienie choćby winy nieumyślnej, niedbalstwa po stronie zobowiązanego do dokonania czynności stanowi negatywną przesłankę do przywrócenia terminu na zasadzie art. 58 § 1 k.p.a. Przeszkoda winna być od strony niezależna, nagła i w szczególności nie do przewidzenia oraz istnieć przez cały czas biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Tym samym, argumentacja strony o chorobie matki i bólu zatok nie może być uznana za trafną. Zwłaszcza, że strona sama przyznała, że korzystała z porady lekarskiej i wykupiła leki. Skoro więc skarżący był w aptece, to mógł udać się na pocztę, by wysłać odwołanie lub złożyć je osobiście, jak również mógł złożyć odwołanie przy pomocy platformy e-PUAP. Przywrócenia terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw. Wina w rozumieniu art. 58 k.p.a. oznacza nie tylko świadome działanie, zmierzające do wywołania negatywnych skutków, ale również obiektywny brak staranności. Przywrócenie terminu wyklucza bowiem każdy rodzaj winy. Co więcej, nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości do podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. W skardze do tut. Sądu, strona podtrzymała swoje stanowisko z odwołania. Wniosła o zmianę postanowienia przez przywrócenie terminu lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie procesowym z 18 lipca 2023 r., pełnomocnik strony, wyznaczony w urzędu, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, ponieważ nie została opłacona w całości ani w części. W ocenie pełnomocnika, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 58 § 1 w zw. z art. 7, 8 i 9 k.p.a. Kolegium bezzasadnie, bez wyjaśnienia, jaki mógł być stan zdrowia skarżącego związany ze stanem zapalnym zatok w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania – co może wiązać się z wysoką gorączką i z taką gorączką się wiązało - założyło, że podnoszony problem zdrowotny nie był w żadnym razie problemem poważnym. Jest jednak sprawą powszechnie wiadomą, że występowanie wysokiej gorączki stanowi istotne ograniczenie w społecznym funkcjonowaniu. W tym wypadku skarżący nie miał możliwości również skorzystania z pomocy jedynego domownika – matki, która sama jest osobą wymagającą zaopiekowania. Z niezrozumiałych dla skarżącego przyczyn, Kolegium uznało, że zachorowanie skarżącego nie stanowiło przyczyny nagłej i nie do przewidzenia. Wystąpienie stanu zapalnego, wiążącego się z gorączką z zasady jest sytuacją nagłą i niemożliwą do przewidzenia oraz niezależną od woli osoby zainteresowanej. Skarżący wskazywał też, że w listopadzie pogłębiły się problemy ze zdrowiem jego matki. To równoczesne wystąpienie powyższych sytuacji w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania nie pozwala na uznanie, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania było wynikiem niedbalstwa, czy też niedostatecznej staranności w prowadzeniu swoich spraw przez skarżącego, bądź zwykłego przeoczenia. Skarżący liczył też, że organ odwoławczy zwróci się do przychodni o stosowny dokument potwierdzający jego wizytę. Inaczej sam zwróciłby się ponownie do przychodni o taki dokument. W ocenie pełnomocnika skarżącego, Kolegium nie podjęło działań zmierzających do wyjaśnienia i potwierdzenia okoliczności i ich wagi, na które powołał się skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, mimo obiektywnej możliwości podjęcia takich działań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wskazania także wymaga, że sąd administracyjny orzeka na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej, w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. Postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, które w niniejszej sprawie jest przedmiotem skargi, należy do postanowień kończących postępowanie w sprawie (zob. A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WKP 2018, uw. 20 do art. 3). Tym samym, skarga na takie postanowienie mogła być rozpoznana w trybie uproszczonym. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że postanowienie organu odwoławczego wydane w przedmiocie przywrócenia lub odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia jest ostateczne (art. 59 § 2 k.p.a.). Oznacza to, że na takie postanowienie nie przysługuje zażalenie, lecz skarga do sądu administracyjnego (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 527/13, dostępny w CBOSA). Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (art. 58 § 3 k.p.a.). Jak wynika zatem z treści przytoczonego przepisu to na stronie postępowania spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek wskazanych w art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Należy zauważyć, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Tym samym, przy ocenie winy, należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i jeśli przeszkoda ta powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu choćby w postaci lekkiego niedbalstwa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1370/2018, LEX nr 2611864). Przyjmuje się również, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 110/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11, dostępne w CBOSA). Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć nadto, charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Przy ocenie winy strony lub jej braku w niedochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej, należy brać również pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2016r., sygn. akt I OZ 1645/16, dostępne w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie skarżący zachował siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, bowiem termin do wniesienia przez niego odwołania upłynął 28 listopada 2022 r., a wniosek o przywrócenie terminu został złożony 30 listopada 2022 r., tj. w dniu kiedy ustąpiły okoliczności, które według skarżącego uniemożliwiały złożenie odwołania w terminie. Wraz z wnioskiem skarżący wniósł też odwołanie, zatem dopełnił uchybionej czynności. Jednakże, niezależnie od powyższego, podane we wniosku argumenty nie pozwalają uznać, że skarżący bez swej winy uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Skarżący podniósł, że do 29 listopada 2022 r. u jego matki, która choruje na szereg chorób, nastąpiło nasilenie się objawów i nie był w stanie sporządzić odwołania, a ponadto bolały go zatoki i 25 listopada 2022 r. lekarz w przychodni wypisał mu lek, ale nie chciał wydać odpowiedniego zaświadczenia. Należy jednak wskazać, że sam fakt choroby nie jest, a priori, potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Nawet choroba poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy, gdyż trzeba uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności (np. napisanie odwołania) oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób przy jej dokonaniu, np. przy nadaniu pisma w urzędzie pocztowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FSK 514/20; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2322/20, dostępne w CBOSA). W wyroku z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II OSK 1607/21, dostępny w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przyczyną uzasadniającą przywrócenie terminu mogłaby być choroba nagła (wymagająca leżenia, pobytu w szpitalu) oraz uniemożliwiająca złożenie odwołania osobiście przez stronę lub zlecenie dokonania czynności procesowej przez inną osobę (por. Komentarz Kodeks Postępowania Administracyjnego, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2014, str. 273-274). Wskazano przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10, w którym wyrażono pogląd, że nawet choroba wymagająca leżenia nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich. W ocenie Sądu, podnoszone przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania argumenty, dotyczące stanu zdrowia zarówno skarżącego, jak i jego matki, nie mogły zostać uznane za okoliczności uprawdopodobniające fakt, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której skarżący nie mógł usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zauważyć należy, że dolegliwości matki, na które powoływał się skarżący, nie mają charakteru nagłego ani niespodziewanego, a przewlekły. Jednocześnie skarżący, dbając należycie o własne interesy, winien był podjąć stosowne działania mające na celu dotrzymanie terminu. Podkreślić bowiem należy, że nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi, wyłącza możliwość jego przywrócenia. Skoro zaś skarżący był w stanie udać się do przychodni, gdzie wypisano mu receptę na lek w związku z bolącymi zatokami, a także otrzymał recepty na leki dla swojej matki, miał również możliwość nadania odwołania pocztą, zwłaszcza, że placówka pocztowa mieści się w tym samym budynku, w którym mieści się przychodnia, z usług której korzystał skarżący. Zaznaczyć przy tym należy, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji nie wymaga specjalnej formy ani szczególnego uzasadnienia. W tej sytuacji trudno zatem uznać okoliczności podane przez skarżącego za przeszkody niemożliwe do usunięcia, a tym samym, uniemożliwiające dochowanie terminu do wniesienia odwołania. Podkreślić należy, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy, a jedyną możliwością jego przywrócenia jest uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że dokonanie czynności procesowej w terminie nie było możliwe z powodu obiektywnej przeszkody, której przy zachowaniu należytej staranności nie dało się ominąć. Chodzi o wykazanie, że strona, mimo podjętych starań, nie mogła dokonać czynności w terminie. Strona zatem musi uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna i nie mogła zostać usunięta nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.