I SA/Op 301/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2004r. i za miesiące od lutego do sierpnia 2005r. w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 czerwca 2012 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2004r. i za miesiące od lutego do sierpnia 2005r. skarżący złożył na druku PPF wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata bądź doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku odnośnie sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i niepełnoletnim dzieckiem, przy czym wraz z małżonką uzyskują dochody ze stosunku pracy w wysokości 3.000,00 zł brutto. Zarówno skarżący jak i pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osoby nie posiadają żadnego majątku. Pismem z dnia 15 października 2012 r. R. S. zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: - pisemnej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie obciążeń dochodów jego i żony innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów należy przedłożyć kopie umów kredytowych łącznie z harmonogramem spłaty), - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego oraz żonę w 2011 r. (PIT), - kserokopii dokumentów dotyczących dochodów jego i żony ze stosunku pracy wskazanych w formularzu PPF, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i żony za ostatnie trzy miesiące. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem skarżący pomimo wyraźnego wezwania w żaden sposób nie wykazał i nie udokumentował wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem, w ramach którego skarżący, wyjaśniając powody dla których nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - /dalej p.p.s.a./ wniósł o wyznaczenie dodatkowego terminu dostarczenia wymaganej dokumentacji. Dodatkowo, na wezwanie sądu, w piśmie z dnia 14 stycznia 2013 r. skarżący wskazał, że dochody jego gospodarstwa domowego w związku z opłatą czynszową, zakupem energii elektrycznej, gazu oraz kosztami niezbędnymi dla bieżącego utrzymania miesięcznie obciążone są kosztami przekraczającymi kwotę 2.000,00 zł. Skarżący oświadczył ponadto, iż nie posiada konta bankowego jak też żadnej lokaty oraz że z uwagi na odmowę pomocy ze strony małżonki nie jest wstanie przedłożyć zaświadczenia o jej zarobkach oraz wyciągu z jej rachunku bankowego. Skarżący wskazuje także na fakt, iż od 2010 roku pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Wraz z pismem skarżący przekazał kserokopie: faktury dotyczącej opłaty za lokal mieszkalny, opłat dotyczących zakupu energii elektrycznej, opłaty za obiady córki P. S., zaświadczenia o uzyskanych przez skarżącego dochodach z trzech ostatnich miesięcy tj. za okres od października do grudnia 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym (a o takie wnosi skarżący, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata bądź doradcy podatkowego) może być przyznane przyznanie osobie fizycznej gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Zatem w tego rodzaju sprawach Sąd ocenia zasadność wniosku w dwóch aspektach: uwzględniając wysokość obciążeń, które strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz uwzględniając jej możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Na obecnym etapie postępowania skarżący jest obowiązany do uiszczenia wpisu od skargi, który zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – stanowi kwotę 500,00 zł. Wskazać również należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest więc wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego okoliczności, a wynikających z wniosku o przyznanie prawa pomocy, pisma z dnia 14 stycznia 2013r. oraz z kserokopii załączonych dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Wprawdzie skarżący wskazał, że nie posiada konta bankowego, jak też żadnej lokaty czy wartościowych rzeczy, a regularne dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego małżonkę z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 3.000 zł brutto w związku z opłatą czynszową, zakupem energii elektrycznej, gazu, bieżącego utrzymania obciążone są kosztami w wysokości przekraczającej kwotę 2.000 zł, niemniej jednak brak pełnych danych tj. brak jakiejkolwiek informacji odnośnie posiadanych przez małżonkę lokat, rachunków bankowych, ich wyciągów nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków finansowych, jakimi skarżący dysponuje w ramach gospodarstwa domowego. Skarżący pomimo wezwania Sądu w dalszym ciągu nie udokumentował wykazanych w formularzu PPF dochodów małżonki, uwiarygodniając tym samym oświadczenie złożone w tym zakresie. Wbrew swojemu poprzedniemu oświadczeniu skarżący nie wykazał również żadnych zaległości w opłatach za czynsz i prąd, nie przedłożył także zeznania rocznego za 2011 r. Zatem w sytuacji, gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację rodzinną, majątkową i finansową jego i rodziny stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącego okoliczności pozostawania z małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej wskazać należy, iż umowa wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej między małżonkami nie stanowi istotnej przesłanki przy dokonywaniu oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, zwłaszcza, gdy oboje małżonkowie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu należy stwierdzić, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa małżeńska, w świetle przepisów prawa rodzinnego jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Powyższe potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej mówiąc, rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Mając na względzie powyższe przyjąć należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie tut. Sądu dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Uchylenie się natomiast wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). Skarżący, jak już wyżej podniesiono pomimo wezwania nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń, co więcej może wzmocnić wątpliwości, co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Jak już wyżej podkreślono warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Podsumowując, wskazać należy, iż instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Zdaniem Sądu, skarżący nie należy do tego kręgu podmiotów. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 p.p.s.a. obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Jednocześnie należy stwierdzić, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu. Nie można pominąć także faktu, iż poniesienie kosztów przez skarżącego jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego żądań przez Sąd będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że spełniona została przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.