II SA/Op 210/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 września 2014 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" postanawia przywrócić termin do wniesienia skargi. W dniu 26 stycznia 2015 r. (data stempla pocztowego) T. R. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata z urzędu. W formularzu wniosku wskazał, że domaga się udzielenia prawa pomocy w związku z wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 23 września 2014 r., nr [...], którą zamierza zaskarżyć. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SO/Op 8/15, ustanowiono dla skarżącego radcę prawnego, wyjaśniając jednocześnie, że skarżący jest już zwolniony od kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. W dniu 5 marca 2015 r., wpłynęło do tut. Sądu pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia 3 marca 2015 r. informujące, że na pełnomocnika z urzędu dla skarżącego został wyznaczony radca prawny M. P. W dniu 15 kwietnia 2015 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pełnomocnik T. R. złożył za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu skargę na decyzję z dnia 23 września 2014 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku pełnomocnik wywiódł, że wniosek został złożony w wymaganym przepisami terminie. Wyjaśnił, że pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dotyczące ustanowienia go pełnomocnikiem w sprawie odebrał w dniu 7 marca 2015 r. i niezwłocznie zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, pismem z dnia 17 marca 2015 r., o nadesłanie kopii akt sprawy, a jednocześnie zbadał akta sprawy dostępne w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Opolu oraz w tut. Sądzie, a także skontaktował się ze skarżącym celem uzyskania dalszych wyjaśnień. Na tej podstawie, po otrzymaniu w dniu 28 marca 2015 r. wnioskowanych dokumentów, w dniu 7 kwietnia 2015 r. sporządził oraz przesłał na adres skarżącego opinię o bezzasadności wnoszenia skargi, informując jednocześnie skarżącego, stosownie do art. 28 ust. 8 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, że na jego wyraźne, pisemne żądanie skarga może zostać wniesiona. W dniu 10 kwietnia 2015 r. został przez T. R. poinformowany drogą elektroniczną, że skarżący żąda wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie skargi po terminie, ewentualnie - w razie przywrócenia terminu do wniesienia skargi - o jej oddalenie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że skarżący odebrał skarżoną decyzję w dniu 23 stycznia 2015 r., co wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia jej odbioru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości co do początku biegu zakreślonego w nim terminu, czy też możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli zatem skarżącemu został doręczony odpis decyzji, bądź innego rozstrzygnięcia w sprawie, to - zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu - od tego momentu liczony jest bieg terminu do złożenia skargi, niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Termin, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a. jest terminem ustawowym i w przypadku jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie na wniosek strony. Skuteczne wniesienie skargi i nadanie sprawie dalszego biegu jest możliwe w przypadku złożenia przez stronę lub jej pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § P.p.s.a., wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i uwzględnieniu tego wniosku przez Sąd. Stosownie bowiem do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 87 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1 i 3). W piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2), a równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Zaznaczyć trzeba, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie i może być stosowane, gdy przewidują je przepisy szczegółowe; pozwala ono na ustalenie okoliczności faktycznych bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Podstawowymi przesłankami, które warunkują przywrócenie terminu jest zatem zachowanie wymogu formalnego z art. 87 § 1 P.p.s.a. oraz stwierdzenie uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W pierwszej kolejności należy odnotować, że skarżący zwrócił się do Sądu o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi w dniu 26 stycznia 2015 r. (poniedziałek), czyniąc to zatem niezwłocznie, bo w pierwszym dniu roboczym po otrzymaniu decyzji w dniu 23 stycznia 2015 r. (piątek). Takie działanie strony skarżącej było dopuszczalne w świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a., przewidującego, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z punktu widzenia powołanych wyżej regulacji, należy uwzględnić specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego związanego z ustanowieniem dla strony pełnomocnika z urzędu. Zauważyć w związku z tym trzeba, że jakkolwiek ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje biegu terminu do wniesienia skargi, który przeważnie upływa bezskutecznie przed zakończeniem postępowania wpadkowego w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, to fakt ten może być jedną z podstaw wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie oznacza bowiem możliwości podjęcia natychmiastowego działania w imieniu strony. Dlatego przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, istotne jest ustalenie, kiedy pełnomocnik miał realną możliwość jego sporządzenia. Możliwość ta wyznacza bowiem czas ustania przyczyny uchybienia terminowi. Takie stanowisko jest zbieżne z poglądem, wedle którego zastosowanie literalnej wykładni przepisu art. 87 § 4 P.p.s.a. oznaczałoby, że termin do dokonania czynności, której uchybiono (w tym również sporządzenia i wniesienia skargi do sądu) przez adwokata czy radcę prawnego ustanowionego z urzędu powinien zawsze zamykać się w ciągu siedmiu dni od daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Przyjęcie takiego założenia prowadziłoby do ograniczenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu terminu do sporządzenia skargi do siedmiu dni, liczonego od momentu, kiedy mógł zapoznać się ze sprawą, co w praktyce mogłoby uniemożliwić sporządzenie prawidłowego środka zaskarżenia. Stawiałoby to też w uprzywilejowanej pozycji pełnomocników z wyboru, którzy teoretycznie na wniesienie i sporządzenie skargi dysponują 30 dniami, wynikającymi z art. 53 § 1 P.p.s.a. Prowadziłoby to do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej pełnomocników, co nie powinno mieć miejsca. W konsekwencji, orzecznictwie jednolicie uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 P.p.s.a dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia NSA z 20 listopada 2014 r., akt I OZ 1034/14; z 11 lutego 2014 r., I OZ 70/14; z 24 stycznia 2014 r., II FZ 1544/13; z 26 października 2009 r., I OZ 996/09; z 30 września 2009 r., II OZ 809/09; z 17 lipca 2008 r., II OZ 763/08, z 8 czerwca 2008 r., I FZ 198/06, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; podobne stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2009 r., III CZP 117/08, LEX nr 478083). Ustanowiony dla skarżącego z urzędu pełnomocnik wskazał, że w dniu 7 marca 2015 r. dowiedział się o wyznaczeniu go do pełnienia tej funkcji, a następnie w dniu 7 kwietnia 2015 r. sporządził i przesłał skarżącemu opinię o bezzasadności wnoszenia skargi. Następnie, po otrzymaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. stanowiska skarżącego w tym przedmiocie, w dniu 15 kwietnia 2015 r. złożył wraz ze skargą wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że dla oceny przesłanek przywrócenia terminu należy analizować przede wszystkim zachowanie się pełnomocnika skarżącego, a nie tylko samego skarżącego. Zaakceptować należy aktualne poglądy wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle problematyki przywracania terminu, że w przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych (por. postanowienie NSA z 13 grudnia 2011 r., II FZ 736/11, LEX nr 1151450). Z kolei po myśli art. 87 § 2 P.p.s.a., strona, która uchybiła terminowi powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Przepis o przywróceniu terminu do dokonywania czynności procesowych nie może być przy tym interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż zasadą jest dokonanie czynności w terminie. O braku winy strony można mówić, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1999 r., sygn. akt I PKN 103/99, LEX nr 42064). Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny. Ocena, czy zaistniały przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, pozwalające na uznanie, że wnioskodawca nie ponosi winy w uchybieniu terminu, należy do Sądu. Badając tę kwestię, Sąd powinien przeanalizować wszystkie okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Zdaniem Sądu, na gruncie niniejszej sprawy okolicznością istotną i prawnie doniosłą był fakt sporządzenia przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi. Pełnomocnik skarżącego wykazał należytą dbałość o interesy strony przez niego reprezentowanej, sporządzając pisemną opinię w sprawie, i informując T. R. niecelowości wniesienia skargi oraz o tym, że dokona tej czynności na pisemne żądanie złożone w terminie 7 dni od otrzymania opinii. Implikuje to stwierdzenie, że pełnomocnik mógł wnieść skargę dopiero po otrzymaniu wyraźnego żądania skarżącego. Przyjęcie przeciwnego stanowiska powodowałoby wypaczenie sensu dopuszczalnej praktyki sporządzania opinii prawnych o bezzasadności wnoszenia środków odwoławczych, gdyż wiązałaby się to z negatywnymi konsekwencjami dla starannie działających pełnomocników ustanowionych w ramach prawa pomocy, którzy sporządzili tego rodzaju opinię. Jak wskazano już wcześniej, przy ocenie zachowania 7-dniowego terminu do złożenia wniosku w trybie art. 87 § 1 P.p.s.a. decydujące znaczenie ma ustalenie dnia, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, tj. dnia w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi. W realiach rozpoznawanej należało uznać, że zakreślony w powyższym przepisie 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi rozpoczął bieg w dniu 11 kwietnia 2015 r., czyli w dniu następnym po otrzymaniu przez pełnomocnika żądania skarżącego odnośnie wniesienia skargi. Ostatni dzień tak ustalonego terminu przypadał na 17 kwietnia 2015 r. W tych okolicznościach pełnomocnik, wnosząc w dniu 15 kwietnia 2015 r. skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, zachował zatem 7-dniowy termin określony w art. 87 § 1 P.p.s.a., liczony od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, co dawało podstawę do merytorycznego rozpatrzenia wniosku. Analizując stan faktyczny na tle powołanych wyżej przepisów, należało stwierdzić, że zaistniała przesłanka przywrócenia terminu do złożenia skargi wskazana w art. 86 § 1 P.p.s.a. Mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy, argumentacja przedstawiona przez pełnomocnika we wniosku może stanowić pozytywną przesłankę pozwalającą na przywrócenie uchybionego terminu. Uprawdopodobnione zostało, iż brak było winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi zarówno po stronie pełnomocnika skarżącego, jak i samego skarżącego. Zdaniem Sądu, nie bez znaczenia dla kwestii przywrócenia terminu jest bowiem również działanie skarżącego, który niezwłocznie po otrzymaniu decyzji, którą zamierzał zaskarżyć, zwrócił się do tut. Sądu o wyznaczenie profesjonalnego pełnomocnika w celu udzielenia pomocy we wniesieniu skargi. Zachowany został jednocześnie wymóg formalny wynikający z art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.