I SA/Po 1021/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2006r. do sierpnia 2008r. postanawia: oddalić wniosek. AK, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2006r. do sierpnia 2008r. W skardze wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż z uwagi na liczne postępowania zabezpieczające i egzekucyjne doszło do zajęcia jego rachunków bankowych, utracił płynność finansową i obecnie prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi zysku. Skarżący ma na utrzymaniu rodzinę. Nie dysponuje żadnym wartościowym majątkiem, który mógłby spieniężyć. Podał, że pozostaje bez wystarczających środków do życia i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Następnie Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że dochód z działalności gospodarczej - około [...] w całości przeznacza na utrzymanie rodziny, tzn. na jedzenie [...], odzież [...], energię elektryczną [...], wodę i kanalizację [...], gaz [...], ogrzewanie [...], przedszkole [...], telefon [...], środki czystości, pampersy [...], kosmetyki [...], przybory szkolne [...], podatki [...], utrzymanie zwierząt domowych [...], wywóz śmieci [...], ubezpieczenie domu [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz nieużytki gruntu kl. [...] o pow. [...] ha. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona pozostaje bez zasiłku, obecnie wychowuje małe dzieci. Skarżący podał, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do Skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), - złożenie przez Skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń o posiadanych przedmiotach wartościowych, w tym pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, - podanie czy Skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym przez Skarżącego z tytułu działalności gospodarczej, dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, najmu, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), - podanie w jakiej wysokości Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] odnotował przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodu, w jakiej wysokości uzyskał dochód lub poniósł stratę, - złożenie odpisów z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie sześć miesięcy (np. odpis z książki przychodów i rozchodów), - złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, - złożenie wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie sześć miesięcy, - podanie ilu Skarżący zatrudnia pracowników, - złożenie raportu ze stanu kasy za okres od dnia [...] do dnia sporządzenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, - złożenie wykazu środków trwałych należących do firmy Skarżącego, - udokumentowanie wysokości kredytów (pożyczek) oraz wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu (udokumentowanie rat kredytowych), - wyjaśnienie czy przeciwko Skarżącemu są prowadzone postępowania egzekucyjne, należy udokumentować wysokość dochodzonych należności, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, należy podać również jaka kwota w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została już wyegzekwowana od Skarżącego. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że w stosunku do niego toczą się liczne postępowania egzekucyjne przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego (na podstawie [...] tytułów wykonawczych nr [...] – [...]; [...]; [...]) a także przed Dyrektorem Izby Celnej (sygn. akt [...], [...], [...] oraz [...]), których stan nie jest w pełni Skarżącemu znany, nie jest on więc w stanie precyzyjnie podać kwot wyegzekwowanych przez poszczególne organy egzekucyjne. Wnioskodawca wyjaśnił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki. Skarżący nie zatrudnia żadnych pracowników, nie dysponuje żadnymi środkami trwałymi, spłaca natomiast raty kredytu inwestycyjnego (w łącznej wysokości [...]) oraz kredytu na samochód marki [...] ([...]), które obciążają prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Do pisma załączył kopię zeznania PIT-36L oraz PIT/B za [...], odpisy deklaracji VAT-7 za [...], zestawienie wpływów i wydatków z prowadzonej działalności gospodarczej za [...], oświadczenie żony z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Biorąc pod uwagę całokształt opisanej przez Skarżącego sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej stwierdzić należy, że Wnioskodawca nie wykazał, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. Z oświadczenia sporządzonego przez Skarżącego na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Skarżący posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz nieużytki rolne kl. [...] o pow. [...] ha. Żona Wnioskodawcy wychowuje dzieci. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] brutto. Wnioskodawca podał, że uzyskiwane dochody w całości przeznacza na utrzymanie rodziny i szczegółowo wymienił ponoszone wydatki. Następnie załączył oświadczenie małżonki z dnia [...], z którego wynika, że nie posiada ona żadnych wartościowych przedmiotów, w tym pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji, aktualnie opiekuje się dziećmi, nie ma żadnego dochodu i nie pobiera zasiłku, pozostaje na całkowitym utrzymaniu męża. Pomimo wezwania Skarżący nie wyjaśnił natomiast czy poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje on jakieś inne dochody, jeżeli tak to z jakiego źródła i w jakiej wysokości, nie złożył oświadczenia o posiadanych pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, nie złożył również odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych. W skardze Wnioskodawca podał, że doszło do zajęcia jego rachunków bankowych. Nie wiadomo jednak czy aktualnie na te rachunki wpływają jakieś środki pieniężne i czy jest z nich realizowane zajęcie egzekucyjne. Skarżący podał jedynie numery tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona jest egzekucja, nie złożył jednak zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie wyjaśnił również czy jego majątek został zajęty. Skarżący załączył kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...], z którego wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wyniosła [...], w [...], [...]. Natomiast z załączonego przez Wnioskodawcę zestawienia wpływów i wydatków z prowadzonej działalności gospodarczej za [...] wynika, że: - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]; - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - we [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; - w [...] przychód Skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]; zatem w [...] przychód Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], t.j. średniomiesięczny dochód Skarżącego wyniósł [...]. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie Skarżący nie wykazał, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Osiągane bowiem przez Wnioskodawcę dochody pozwalają na zabezpieczenie koniecznych kosztów utrzymania Skarżącego i jego rodziny oraz na poniesienie kosztów sądowych. W tym miejscu zauważyć należy, że Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podniósł, że spłaca raty kredytu inwestycyjnego i kredytu na samochód, które obciążają prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Skarżący nie podał kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na jaki okres i w jakiej wysokości spłaca raty kredytów. Jednakże zaciągnięcie przez Skarżącego zobowiązań kredytowych świadczy o tym, że musiał on posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej banki takich kredytów by jemu nie udzieliły. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.