I SA/Po 1049/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków MB i PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MB i PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: 1. oddalić wniosek MB o przyznanie prawa pomocy, 2. oddalić wniosek PB o przyznanie prawa pomocy. Skarżący MB i PB pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżący złożyli sporządzone w dniach [...] na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku podała cyt. :"- brak znacznych dochodów, utrzymujemy się z renty, którą KRUS wypłaca mi kwartalnie, w [...] przychód wyniósł [...], renty męża, którą otrzymujemy w wysokości [...] oraz przychodów ze stosunku pracy, z której otrzymuje wynagrodzenie w kwocie brutto [...]". Skarżący w uzasadnieniu wniosku podał cyt. :"- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie właściciel dobrze prosperującej firmy, - niemożliwość funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji". Z oświadczeń skarżących wynika, że pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy posiadają nieruchomość rolną o pow. [...] ha, posiadają również nieruchomości związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej [...] związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Skarżąca podała, że dochód męża za ubiegły rok wyniósł z tytułu renty [...], z tytułu stosunku pracy [...], z tytułu zasiłku chorobowego [...] oraz, że poniósł on stratę na działalności gospodarczej w wysokości [...]. Skarżący podał, że dochód żony za [...] wyniósł [...]. Wnioskodawca podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni podała, że z tytułu renty inwalidzkiej uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...], skarżący podali, że wnioskodawca z tytułu stosunku pracy uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...], z tytułu renty inwalidzkiej dochód jego wynosi [...], t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...], z działalności gospodarczej do [...] poniósł stratę w wysokości [...]. Skarżący podali, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Skarżący do wniosków załączyli ewidencję środków trwałych oraz wykaz obciążeń kredytowych. Z udzielonej przez wnioskodawców odpowiedzi z dnia [...] na wezwania z dnia [...] do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunki bankowe w A oraz w B, jednakże rachunek w A od dłuższego czasu jest zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Wnioskodawca przedłożył natomiast potwierdzenie salda na rachunku prowadzonym przez B z dnia [...], z którego wynika, że saldo na rachunku bieżącym wynosi [...]. Nie wiadomo natomiast czy wnioskodawczyni posiada rachunki bankowe, gdyż skarżący nie udzielili w tej kwestii żadnych wyjaśnień. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych pojazdów zarejestrowanych na własne nazwisko, wszystkie pojazdy, które posiadają zostały wymienione w dokumentacji sporządzonej przez skarżącego. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Skarżąca podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej i wobec tego nie zatrudnia pracowników. Skarżący wskazał, że na dzień [...] zatrudniał [...] osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz [...] osobę na umowę zlecenie. Skarżący podali, że C prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wnioskodawca wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskują przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Skarżąca podała, że właściciel C jest dla nich osobą obcą. Skarżący podał, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem C. Skarżący załączył kserokopie: deklaracji VAT-7 za miesiące [...], zeznań rocznych podatkowych za [...]. Mimo wezwania nie załączył odpisu z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące [...]. Skarżący podali, że wnioskodawczyni nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, dochód jej w [...] wyniósł [...]. Na tę okoliczność skarżący przedłożyli kserokopię rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A. W [...] skarżąca z tytułu renty uzyskała dochód w wysokości [...], co wynika z załączonej kserokopii zeznania rocznego za [...]. Wnioskodawca podał, że na [...] uprawia pszenżyto, na [...] pszenicę. W [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w [...] wyniósł [...]. Skarżący podał, że w okresie [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że posiadają nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez C, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A [...] w [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, wnioskodawca w niej zamieszkuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tych przepisach określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem wnioski zostały rozpoznane w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżących oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawcy nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżących informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast wnioskodawczyni nie pracuje, uzyskuje rentę wypłacaną kwartalnie, w przeliczeniu na miesiąc renta inwalidzka wynosi [...]. Skarżący pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Wnioskodawcy zostali wezwani do wyjaśnienia w jakiej wysokości uzyskali przychody z tytułu prowadzenia działalności rolniczej i w jakiej wysokości ponieśli koszty tej działalności w [...]. Skarżący udzielili odpowiedzi w zakresie dotyczącym [...], nie udzielili w zakresie [...]. Jednakże w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie skarżący składał oświadczenia, z których wynika, że w [...] poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych wyniósł [...] [por. postanowienie WSA z dnia [...] [...] publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. W przedmiotowej sprawie skarżący oświadczyli, że w [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] i uzyskali przychód w wysokości [...], w okresie [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...]. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnili natomiast czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawcy mimo wezwania nie podali szacunkowej wartości nieruchomości rolnej, nie podali liczby budynków znajdujących się na tej nieruchomości, ich powierzchni, do czego służą, liczby i rodzaju urządzeń służących do prowadzenia działalności rolniczej i nie wyjaśnili czy poza ciągnikiem B posiadają inne urządzenia i pojazdy, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej (np. kombajn, traktor, inne maszyny rolnicze), jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, nie wyjaśnili również, czy takie pojazdy posiadają, podali jedynie, że posiadają ciągnik B, przy czym nie podali jego roku produkcji i wartości rynkowej. Wnioskodawcy, mimo wezwania, nie podali również czy posiadają inwentarz żywy, w jakiej liczbie i jakiego rodzaju. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez skarżących kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w [...] r. wyniósł [...], z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń [...], z innych źródeł [...], w [...] dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z tytułu renty [...], z innych źródeł [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [..], w [...] [...]. Skarżący mimo wezwania nie złożyli odpisu z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące [...], jednakże ze złożonego przez wnioskodawcę wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że do [...] poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...]. Zatem z przedłożonych przez skarżących dokumentów i oświadczeń wynika, że w [...] wnioskodawca poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez wnioskodawcę przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżących skargą. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca obsługuje zobowiązania powstałe przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości pokrywane były z dochodu stacji. Zauważyć jednak należy, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżących prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe wnioskodawcy. Zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie mogą uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, działalność rolniczą i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określili koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...], natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...], wnioskodawca otrzymuje również rentę, która po zajęciu komorniczym wynosi [...], skarżąca otrzymuje rentę, która wynosi [...]. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem wnioskodawcy przeznaczają również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu C skarżący w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...] udziałów Spółki należy do syna (por. postanowienie WSA z dnia [...] [...] publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Obecnie, jak oświadczyli skarżący, właściciel C jest dla nich osobą obcą i nie posiadają żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem C. Z oświadczeń skarżącego wynika, że C prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że wcześniej właścicielem w.w spółki był syn skarżącego. Zauważyć również należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego C (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawców nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez nich kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] [wpis sądowy od skargi], spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżących w sposób jednoznaczny wyklucza ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Ponadto, jak już wcześniej wskazano, skarżący - mimo wezwania - nie podali szacunkowej wartości nieruchomości rolnej, nie podali liczby budynków znajdujących się na tej nieruchomości, ich powierzchni, do czego służą, liczby i rodzaju urządzeń służących do prowadzenia działalności rolniczej i nie wyjaśnili czy poza ciągnikiem B posiadają inne urządzenia i pojazdy, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej (np. kombajn, traktor, inne maszyny rolnicze), jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, nie wyjaśnili również, czy takie pojazdy posiadają, podali jedynie, że posiadają ciągnik B, przy czym nie podali jego roku produkcji i wartości rynkowej. Wnioskodawcy, mimo wezwania, nie podali również czy posiadają inwentarz żywy, w jakiej liczbie i jakiego rodzaju. Skarżący nie wyjaśnili również czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący mimo wezwania nie przedłożyli odpisu z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące [...]. Z oświadczeń skarżących – mimo wezwania – nie wynika również, czy wnioskodawczyni posiada rachunki bankowe. Skarżący nie wywiązali się zatem ze skierowanych do nich w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwań do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy i nie przedłożyli wszystkich wymaganych dokumentów oraz oświadczeń. W tym miejscu zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Złożone natomiast przez skarżących oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych są zasadne. Uchylanie się wnioskodawców od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/1, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżących ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonych przez nich wniosków w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciąża w całości stronę, do której wezwanie sądowe zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylili się od obowiązku złożenia wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, a także, iż w okresie [...] ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], wnioski o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżących dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.