I SA/Po 105/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia w 2007r. nieruchomości postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AS, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia w 2007r. nieruchomości. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że uzyskuje niskie dochody z gospodarstwa rolnego, od [...] przebywa na zasiłku chorobowym. Wskazał, że spłaca roczne raty za kupno gruntów rolnych w wysokości [...] na rzecz A. Ponadto nieprawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...], sygn. akt [...] zasądzono od niego i jego żony na rzecz powódki kwotę [...], przy czym Sąd do kwoty [...] nadał rygor natychmiastowej wykonalności oraz zasądził kwotę [...] tytułem kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, posiada natomiast we współwłasności z żoną grunty rolne o pow. [...] ha fizycznych bez zabudowań oraz [...] udziału w nieruchomości o pow. [...] m2 (brak zniesienia współwłasności). Skarżący oświadczył, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], jego żona również z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w odpowiedzi wyjaśnił, że gospodarstwa rolne poniżej 15 ha nie są zobowiązane do składania rocznych zeznań podatkowych. Podał, że otrzymuje dopłaty rolne w wysokości [...] rocznie. Wskazał, że tytułem najmu otrzymuje [...] miesięcznie. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Podał, że dom, w którym mieszka należy do jego córki. Wyjaśnił, że wspólnie z żoną posiada [...] udziałów w nieruchomości o pow. [...] m2, a pozostałe [...] spółka B, podał również, że jest to działka budowlana. Wskazał, że przychód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi [...], koszty natomiast [...]. Oświadczył, że on i jego żona nie posiadają samochodów osobowych. Wskazał, że kredyt za zakupioną ziemię wynosi [...] rocznie. Do pisma załączył wykaz operacji prowadzonych na jego rachunkach bankowych oraz wyciąg z rachunku bankowego żony. Pismem z dnia [...] ponownie wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości itp.), 2. wyjaśnienie różnicy wysokości rat kredytu podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ([...]) i w piśmie uzupełniającym ten wniosek ([...]), 3. podanie w jaki sposób córka Skarżącego nabyła nieruchomość, w której mieszka Wnioskodawca ze swoją żoną, jeżeli córka otrzymała tę nieruchomość od rodziców należy przedłożyć odpis aktu notarialnego i wyjaśnić czy poza w.w nieruchomością Skarżący i jego żona podarowali córce lub innym członkom rodziny jakieś nieruchomości, oszczędności, inne ruchomości, 4. podanie czy Skarżący, jego żona lub córka, u której mieszkają, są wspólnikami spółki B, jeżeli tak to w jakiej wysokości posiadają udziały w tej spółce lub czy pełnią funkcję członka zarządu w tej spółce, należy również wyjaśnić czy jest to spółka cywilna, spółka jawna, spółka z o.o. czy inna spółka, 5. podanie czy Skarżący i jego żona rozliczają się z tytułu dochodów uzyskiwanych z najmu, jeżeli tak należy przedłożyć zeznania roczne podatkowe za 2011 i 2012r., należy przedłożyć również odpis umowy najmu, 6. wyjaśnienie różnicy wysokości dopłat podanych w piśmie uzupełniającym wniosek o przyznanie prawa pomocy ([...]), a kwotą, która z tego tytułu wpłynęła na rachunek bankowy BS w dniu [...] w wysokości [...], 7. określenie rodzaju prowadzonej przez Skarżącego i jego żonę działalności rolniczej. Pismo doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem Skarżący, mimo upływu terminu, wniosku nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). W przedmiotowej sprawie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Małżonkowie posiadają grunty rolne o pow. [...] ha fizycznego oraz we współwłasności ze spółką B działkę budowlaną o pow. [...] m2. Nie posiadają natomiast innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz samochodów osobowych. Skarżący razem z żoną mieszkają w domu będącym własnością córki. Mimo wezwania Skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób córka nabyła tę nieruchomość, w szczególności nie wyjaśnił czy on i jego żona podarowali tę nieruchomość córce, nie podał również czy podarował córce lub innym członkom rodziny jakieś nieruchomości, oszczędności, inne ruchomości. Skarżący nie wyjaśnił również czy on, jego żona lub córka są wspólnikami spółki B. Pomimo wezwania Skarżący nie podał również kosztów miesięcznego utrzymania jego i żony z rozbiciem na poszczególne wydatki np. woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości itp., pomimo iż dwukrotnie wezwano go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Skarżący wskazał natomiast ogólną kwotę jaką przeznacza na miesięczne utrzymanie. Wnioskodawca podał, że z tytułu prowadzenia działalności rolniczej uzyskuje dochody w wysokości [...] miesięcznie, jego żona również z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...]. Ponadto, jak oświadczył, z tytułu najmu uzyskuje [...], z dopłat rolnych [...]. Mimo wezwania Skarżący nie przedłożył odpisu umowy najmu oraz nie wyjaśnił czy on i jego żona rozliczają się z dochodów uzyskiwanych z tego tytułu i wobec tego czy składają roczne zeznania podatkowe. Skarżący nie określił również rodzaju prowadzonej przez niego i jego żonę działalności rolniczej. Z załączonych natomiast przez niego wykazów operacji na rachunkach bankowych, sporządzonych w dniu [...], prowadzonych w C wynika, że Skarżący w tym banku posiada dwa rachunki bankowe, na jednym rachunku saldo końcowe wynosi [...], nie wiadomo czy na ten rachunek w okresie ostatnich trzech miesięcy wpłynęły jakieś środki pieniężne, na drugim rachunku saldo końcowe wynosi [...], na rachunek ten w dniu [...] wpłynęły kwoty w wysokości [...] tytułem "polecenie przelewu otrzymane", nie wiadomo jednak kto na rachunek bankowy skarżącego przelał w.w kwoty. Skarżący załączył również wyciąg z rachunku bankowego żony prowadzony w D, z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], oraz że w dniu [...] na ten rachunek wpłynęła kwota w wysokości [...] z A, przy czym w dniu [...] Skarżący wypłacił z tego rachunku [...]. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielił bowiem odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Skoro Skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na Skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości Stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Natomiast co do okoliczności, że Skarżący spłaca kredyt zaciągnięty na zakup nieruchomości rolnej w wysokości [...] rocznie zauważyć należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.