I SA/Po 1070/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 09 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 07 października 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1070/16 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oraz w podatku rolnym; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Pismem z dnia 24 maja 2016 r., skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata wniósł skargę na wymienioną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 czerwca 2016 r., wzywające do uiszczenia wpisu od skargi, pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od opłat i wydatków sądowych w całości. Następnie pełnomocnik skarżącego przedłożył sporządzony przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że wydatki wnioskodawcy kształtują się na poziomie ok. [...] zł miesięcznie. Kwota ta przewyższa nieznacznie dochód rodziny skarżącego, który wynosi łącznie [...] zł miesięcznie. Zaznaczono, że gdyby nie otrzymywanie dopłat bezpośrednich z Unii Europejskiej i zaspokajanie większości potrzeb w zakresie wyżywienia z produktów uzyskiwanych z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także pomoc syna skarżący nie byłby w stanie w ogóle ponosić wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny. Zwrócono uwagę, że w stosunku do wnioskodawcy dochodzone są w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym należności na łączną kwotę przewyższającą [...] zł. Zwrócono także uwagę na wiek skarżącego (71 lat), niskie dochody oraz fakt, że żaden bank nie zdecyduje się udzielić mu kredytu. Zbycie zaś najbardziej wartościowych składników majątku ruchomego – ciągnika o wartości [...] zł oraz przyczepy o wartości [...] zł – skutkowałoby brakiem technicznych możliwości dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego, co spowodowałoby dalsze pogorszenie płynności finansowej i zdolności płatniczych wnioskodawcy. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie poczynić oszczędności, które umożliwiłyby pozyskanie [...] zł na uiszczenie wpisu od skargi. Wnioskodawca wskazał, że nie jest również zdolny do uzyskania tych środków w formie pożyczki lub kredytu. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w M. oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnych i łąk, które uprawia, o pow. ok. [...] ha. Wnioskodawca wskazał, że posiada ciągnik o wartości ok. [...] zł oraz przyczepę o wartości ok. [...] zł. Skarżący nie posiada przy tym mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych oraz wierzytelności. Wnioskodawca uzyskuje dochód netto z tytułu emerytury w wysokości [...] zł, oraz dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w kwocie [...]zł. Syn skarżącego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego osiąga dochód w kwocie [...]zł. Wnioskodawca wskazał, że w skali miesiąca ponosi wydatki z tytułu prądu, wody i mediów w kwocie [...]zł, oraz wydatki z tytułu wyżywienia i ubrania na dwie osoby w kwocie [...]zł. W skali roku skarżący ponosi wydatki na nawozy w kwocie [...]zł, środki ochrony roślin w kwocie [...]zł, naprawy sprzętu rolniczego w kwocie [...]zł, zakupu zboża siewnego w kwocie [...]zł, ubezpieczenia w kwocie [...]zł oraz paliwa do sprzętów gospodarczych w kwocie [...]zł. Zaznaczono ponadto, że podatki od nieruchomości za 2013 r. wyniosły [...] zł. Pismem z dnia 02 września 2016 r., (k. [...] – [...] akt sądowych) referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów pozwalających na ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego – w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Wskazane powyżej pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego dnia 08 września 2016 r. (k. [...] akt sądowych), jak wynika przy tym z akt sprawy wnioskodawca ani jego pełnomocnik nie udzielili odpowiedzi na wystosowane przez referendarza sądowego wezwanie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 07 października 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1070/16 oddalono wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy. Podniesiono również, że mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W ocenie referendarza sądowego wyrażonej w omawianym postanowieniu przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie tego prawa przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej i finansowej. Odpis orzeczenia referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 października 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia 27 października 2016 r., pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy szczegółowo wymienił swoje zobowiązania i stałe wydatki, wskazując również należące do niego wartościowe ruchomości. Z informacji podanych przez wnioskodawcę jednoznacznie wynika, że uzyskiwane przez niego dochody pochodzące z prowadzonego gospodarstwa rolnego, otrzymywanej emerytury oraz dopłat unijnych są przeznaczane i w całości konsumowane na bieżące wydatki związane z osobistym utrzymaniem, dostarczeniem wody i prądu, pokryciem kosztów funkcjonowania gospodarstwa oraz finansowaniem leczenia. Z uwagi na powyższe nie jest możliwe uzyskanie lub zaoszczędzenie przez wnioskodawcę dodatkowych środków w kwocie [...]zł, celem pokrycia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego z dnia 28 lipca 2016 r., nie było wystarczające dla precyzyjnego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał pełnomocnika skarżącego pismem z dnia 02 września 2016 r., (k. [...] – [...] akt sądowych) do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącego. W tym kontekście podkreślić należy, że strona skarżąca nie wywiązała się ze skierowanych do niej wezwań, nie udzielając odpowiedzi na żadne z postawionych przez referendarza sądowego pytań. W kontekście zignorowania wezwań zmierzających do ustalenia sytuacji skarżącego należy wskazać, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uchylając się od współpracy z referendarzem sądowym skarżący zaniechał przedłożenia dokumentów pozwalających na niebudzące wątpliwości ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz jego rodziny. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że skarżący pozostaje współwłaścicielem nieruchomości położonej w M. oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnych i łąk o pow. ok. [...] ha. W tym kontekście wskazać należy, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń NSA stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek warunkujących przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.