I SA/Po 1092/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 04 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi DK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj i czerwiec 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący DK, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny ponieść kosztów sądowych w sprawie i jest to uzasadnione sytuacją materialną oraz ograniczonymi dochodami wnioskodawcy. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga zmierza do ochrony praw wnioskodawcy, a jego sytuacja majątkowa uniemożliwia uiszczenie stosownych kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący posiada nieruchomość z przeznaczeniem pod działalność gospodarczą, pow. gruntu [...], pow. magazynów ok. [...], powierzchnia biurowa [...]. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, pozostaje z żoną w separacji faktycznej, w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. Wnioskodawca podał, że ma [...] małoletnich dzieci, do których utrzymania w miarę możliwości się dokłada. W pokrywaniu zobowiązań kredytowych wnioskodawcy, jak wyjaśnił, pomaga najbliższa rodzina. Skarżący podał, że z tytułu prowadzenia firmy A na dzień [...] powstała strata w wysokości [...]. Wnioskodawca uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Skarżący podał, że ma zaciągnięty kredyt w B w wysokości [...], rata kredytu wynosi [...] – płatna raz na trzy miesiące, kredyt w C w wysokości [...], rata ok. [...] miesięcznie, koszty leczenia wynoszą [...], wnioskodawca ponosi koszty ubezpieczenia nieruchomości. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że posiada zarejestrowane na siebie aktualnie następujące pojazdy: - M, rok prod. [...], wartość ok. [...], - skuter marki R, rok prod. [...], wartość ok. [...]. Skarżący podał, że szacunkowa wartość nieruchomości jaką posiada w zależności od sporządzonych operatów waha się i uśredniając wynosi obecnie [...] (przy czym na względzie należy mieć obciążenie kredytem na rzecz B w kwocie ok. [...] oraz C w kwocie [...]). Skarżący podał, że poza dochodem w wysokości [...] z tytułu D nie ma aktualnie innego dochodu, natomiast działalność gospodarcza przynosi stratę. Skarżący oświadczył, że zatrudnia [...] pracowników. Skarżący nie pozostaje z żoną w separacji sądowej. Dom, w którym mieszka jest w trakcie egzekucji komorniczej, po etapie przybicia, dom ma powierzchnię [...]. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], bilans na dzień [...], rachunek zysków i strat za okres [...], deklaracje VAT-7 za miesiące [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił wobec niego następujące tytuły wykonawcze: [...]. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową małżeńska i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Wobec tego, chociaż podjął próbę uzyskania informacji, o których mowa w piśmie z dnia [...], nie posiada wiedzy o sytuacji majątkowej żony, gdyż odmówiła ona udzielenia powyższych informacji. Skarżący korzysta aktualnie w dużej mierze z pomocy rodziców i brata, także w zakresie kwot przekazywanych na utrzymanie dzieci. Natomiast, jeśli osiąga dochody, w miarę możliwości partycypuje również osobiście w kosztach utrzymania małoletnich. Skarżący przy pomocy najbliższych stara się dokładać miesięcznie na utrzymanie małoletnich dzieci kwotę ok. [...]. Do pisma załączył deklaracje VAT-7 za [...] oraz kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]. Skarżący załączył kserokopie zawiadomień z dnia [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skierowanych do E oraz do F oraz kserokopie tytułów wykonawczych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia jego od kosztów sądowych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i ma [...] małoletnich dzieci, skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, pozostaje z żoną w separacji faktycznej, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Z uwagi na okoliczność, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i nie orzeczono separacji sądowej wnioskodawca został zobowiązany do podania informacji, czy małżonka uzyskuje dochody, w jakiej wysokości, z jakiego tytułu, w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania, czy posiada majątek, jeżeli tak to należało podać składniki tego majątku. Skarżący w odpowiedzi podał, że z uwagi na pozostawanie w separacji faktycznej i rozdzielność majątkową małżeńską małżonka odmówiła jemu udzielenia takich informacji. W tym miejscu godzi się jednak zauważyć, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest ustalenie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z oświadczeń skarżącego wynika, że wnioskodawca posiada nieruchomość przeznaczoną pod działalność gospodarczą o pow. gruntu [...], pow. magazynów ok. [...], powierzchnia biurowa [...], o wartości szacunkowej [...], pojazdy M, z [...] o wartości [...] oraz skuter marki R z [...] o wartości [...]. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników, w okresie [...] poniósł stratę w wysokości [...]. Skarżący uzyskuje dochód netto w wysokości [...] z D. Z załączonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [....], w [...] [...]. Z zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], zł, w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z oświadczenia skarżącego wynika, że w okresie [...] poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] (w tym czasie uzyskał przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi w wysokości [...]). Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wynika, że w [...] wnioskodawca poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez wnioskodawcę przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy, że skarżący, jak oświadczył, przy pomocy najbliższej rodziny spłaca raty kredytów, jeden kredyt zaciągnięty w B w wysokości [...], rata kredytu wynosi [...] - płatna raz na trzy miesiące oraz drugi kredyt zaciągnięty w C w wysokości [...], rata kredytu wynosi [...] miesięcznie, a zatem raty kredytów są wyższe od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). W tym miejscu wskazać należy, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.p). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.