I SA/Po 1101/13

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi KK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do grudnia 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca KK, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] o sygn. akt [...], którym odrzucono skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na wezwanie z dnia [...] skarżąca przedłożyła uzupełniony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w w.w zakresie. W uzasadnieniu wniosku podała, że w dniu [...] zawiesiła prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą pod nazwą A z siedzibą w miejscowości J. Wnioskodawczyni wskazała, że jest matką [...] małoletnich dzieci. Miesięczny koszt ich edukacji (opłaty za szkołę i przedszkole) wynosi około [...]. Z kolei miesięczny koszt utrzymania domu, w którym mieszka wraz z dziećmi, z uwzględnieniem części raty kredytowej za dom, obciążającej jej osobę, wynosi ok. [...]. Podała, że dom jest własnością męża. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku [...] lat oraz z [...]-letnim synem. Wnioskodawczyni posiada mieszkanie o pow. [...] m2 o wartości około [...], działkę rolną o pow. [...] ha o wartości ok. [...], działkę rekreacyjną o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], oszczędności na koncie bankowym w wysokości [...]. Skarżąca podała, że osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami małoletnimi, pozostającymi na jej utrzymaniu, nie uzyskują dochodów. Wnioskodawczyni wskazała, że od [...] otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] od firmy B. Wskazała również, że jej zobowiązania wynoszą: [...] raty kredytu – ok. [...] miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania ok. [...] rocznie, [...] wartości czesnego – ok. [...] miesięcznie. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i jej męża, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i jej męża, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, opłaty za przedszkole i szkołę, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania męża skarżącej z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. jak wyżej), 5. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 6. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 7. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] brutto uzyskują inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, najmu, dzierżawy, upraw, prowadzenia gospodarstwa rolnego, dopłat do nieruchomości rolnej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 8. podanie czy skarżąca otrzymuje od małżonka alimenty na dzieci, środki na utrzymanie rodziny i domu, jeżeli tak to w jakiej wysokości, 9. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za pracę za ostatnie [...] miesięcy jakie otrzymała skarżąca, 10. podanie w jakiej wysokości skarżąca od początku roku do dnia zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 11. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu mąż skarżącej uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, najmu, dzierżawy, upraw, prowadzenia gospodarstwa rolnego, dopłat do nieruchomości rolnej, inne), 12. podanie czy pomiędzy skarżącą i jej mężem istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jeżeli tak to od kiedy (odpis umowy lub orzeczenia), należy podać również w jaki sposób został podzielony majątek wspólny (odpis umowy lub orzeczenia), czy małżonkowie pozostają w separacji faktycznej, czy sądowej (odpis orzeczenia), 13. podanie czy mąż skarżącej posiada nieruchomości (jakie, jaka jest ich wartość, oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej [...]). Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] [por. potwierdzenie odbioru – karta nr [...] akt sądowych], gdyż zgodnie z art. 67 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że w [...] zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi w wieku [...] lat. Skarżąca posiada mieszkanie o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], działkę rolną o pow. [...] ha o wartości ok. [...], działkę rekreacyjną o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], [...] na koncie bankowym, od [...] otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] od firmy [...]. Skarżąca podała, że obciąża ją 1/2 raty kredytu za dom, w którym meszka i który jest własnością jej męża, w wysokości ok. [...] miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania ok. [...] rocznie i 1/2 wartości czesnego, t.j. ok. [...] miesięcznie. Skarżąca mimo wezwania nie podała w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania siebie i dzieci z rozbiciem na poszczególne wydatki, a zatem w jakiej wysokości na opłaty za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, opłaty za przedszkole i szkołę, w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, w jakiej wysokości spłaca raty kredytów, z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła czy ona i jej mąż posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta w spółkach, jeżeli tak to w jakich i czy uzyskują z tego tytułu dochody, jeżeli nie to dlaczego. Skarżąca nie podała czy ona i jej mąż posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to nie wymieniła jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie wyjaśniła czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami skarżącej z tytułu zatrudnienia w B w wysokości [...] uzyskują inne dochody np. z tytuł prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, najmu (skarżąca posiada mieszkanie w P), upraw, prowadzenia gospodarstwa rolnego, dopłat do nieruchomości rolnej (wnioskodawczyni posiada nieruchomość rolną), inne, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Nie wyjaśniła również czy otrzymuje od małżonka alimenty na dzieci, środki na utrzymanie rodziny, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżąca mimo wezwania nie podała również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody, nie wyjaśniła, czy pomiędzy nią i jej mężem istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jeżeli tak to od kiedy, czy został podzielony majątek wspólny między małżonkami, jeżeli tak to w jaki sposób. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła również czy pozostaje w separacji faktycznej lub sądowej z małżonkiem. Nie podała czy mąż posiada nieruchomości (wiadomym jest, że posiada dom, w którym mieszka skarżąca z dziećmi), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej [...]. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Również okoliczność, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi przesłanki, w której to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonka skarżącej dochodów, jego sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca mimo wezwania nie podała również w jakiej wysokości od początku roku do dnia zawieszenia działalności gospodarczej, t.j. do dnia [...] uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i jej męża. Nie przedłożyła również wyciągów z rachunków i lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do niej i do jej męża, nie wyjaśniła nawet czy ona i jej mąż rachunki bankowe posiadają. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącej i jej rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.