I SA/Po 1248/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 03 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku EK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi EK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. EK pismem z dnia [...] r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. W skardze wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w złej sytuacji materialno-bytowej. Wskazał, że nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, które mógłby spieniężyć i przeznaczyć na koszty sądowe. Jedyną wartościową rzeczą jaką posiada jest budynek mieszkalny, w którym zamieszkuje, nie może więc go sprzedać, gdyż byłby bezdomny. Skarżący posiada również budynek, w którym prowadzi działalność gospodarczą. Również i tego budynku nie może sprzedać, gdyż musiałby zaprzestać jej prowadzenia. Skarżący podał, że jest osobą starszą, schorowaną. Na leczenie przeznacza ok. [...], Pozostałe koszty jakie ponosi to: [...]. Skarżący nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2, nieruchomość położoną w miejscowości K przy ul. D o pow. ok. [...] m2. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak od [...] pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i większość czasu jego żona przebywa za granicą lub u swoich dzieci z pierwszego małżeństwa. Skarżący podał, że ma zaciągnięty kredyt obrotowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą w kwocie [...] w A i w B w kwocie [...] zł. Podał, że dochody, które otrzymuje z tytułu emerytury są w części zajęte przez Urząd Skarbowy, który wszczął egzekucję. Skarżący oświadczył, że z tytułu emerytury uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Dodatkowo wnioskodawca podał, ze w chwili obecnej nie dysponuje wystarczającą ilością środków finansowych na bieżące potrzeby, gdyż część emerytury została zajęta. Do wniosku załączył kserokopię faktury za energię elektryczną, zawiadomienia ZUS z dnia [...], z którego wynika, że od dnia [...] wysokość świadczenia wynosi miesięcznie [...] zł i że ze świadczenia będzie dokonywane przez ZUS potrącenie. Wnioskodawca załączył również księgę przychodów i rozchodów – sumy [...] za [...], z której wynika, że w [...] skarżący uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...]. Od [...] skarżący uzyskał natomiast przychód w wysokości [...] i poniósł wydatki w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i jego żony, 3. podanie czy skarżący i jego żona posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego żony z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 5. podanie w jakiej wysokości miesięcznie żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, emerytury, renty, umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, zbycia papierów wartościowych, dzierżawy, najmu, dopłat do nieruchomości rolnej, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. podanie czy skarżący uzyskuje dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, zbycia papierów wartościowych, inne), jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskał i w jakiej wysokości, 7. złożenie odpisów dokumentów z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w celu rozliczenia się przez wnioskodawcę w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres [...] (np. książka przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za miesiące [...], złożenie wyciągów z firmowych rachunków bankowych, złożenie ewidencji środków trwałych, podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, 8. złożenie odpisu umowy majątkowej małżeńskiej i odpisu umowy lub orzeczenia o podział majątku wspólnego między małżonkami, 9. podanie czy żona skarżącego posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 10. podanie czy skarżący posiada jakieś oszczędności, jeżeli tak to w jakiej kwocie, 11. podanie czy skarżący korzysta z pomocy finansowej rodziny, znajomych, jeżeli tak należy podać od kogo tę pomoc otrzymuje i w jakiej wysokości miesięcznie. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że posiada [...] pojazdy: marki V, rok prod. [...], wartość [...], marki B, rok prod. [...], wartość [...], marki C, rok prod. [...], wartość [...]. Wnioskodawca podał, że w.w pojazdy wykorzystuje na potrzeby związane z działalnością gospodarczą. Skarżący wskazał, że jego miesięczne wydatki wynoszą [...], przy czym za [...]. Podał, że zaciągnął kredyt w B na kwotę [...] na bieżące potrzeby i na remont dachu budynku mieszkalnego. W A na rachunku firmowym posiada firmowy debet do kwoty [...]. Skarżący wskazał, że jego żona otrzymuje emeryturę w kwocie [...]. Nie posiada ona innych źródeł dochodu ani udziałów w jakichkolwiek spółkach. Nie jest właścicielką nieruchomości, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Między skarżącym i jego żoną obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W związku z powyższym każdy z małżonków sam pokrywa swoje bieżące miesięczne wydatki. Skarżący nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. Wnioskodawca i jego żona nie posiadają żadnych oszczędności. Skarżący nie korzysta również z pomocy finansowej rodziny ani znajomych. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], zaświadczenie A w Z z dnia [...], z którego wynika, że skarżący posiada rachunek rozliczeniowy z przeznaczeniem przeprowadzania wszelkich rozliczeń związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w ramach rachunku bankowego udzielono mu limitu kredytowego do kwoty [...], na dzień [...] limit wykorzystano w kwocie [...]. Z uwagi na skierowanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zajęcia rachunku bankowego, bank wstrzymał posiadaczowi rachunku możliwość korzystania z limitu kredytowego. Wnioskodawca przedłożył również odpis z podatkowej książki przychodów i rozchodów za okres [...], ustalenie dochodu osiągniętego w roku podatkowym [...], z którego wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Przedłożył również zaświadczenie z B z dnia [...], z którego wynika, że jego rachunek bankowy jest obciążony tytułem egzekucyjnym. Ponadto z zaświadczenia tego wynika, że skarżący ma zaciągniętą pożyczkę hipoteczną, data udzielenia kredytu [...], kwota udzielonego kredytu [...], stan zadłużenia na dzień [...] wynosi [...]. Z załączonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że podstawa opodatkowania za [...] wyniosła [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...]. Kolejnym pismem z dnia [...] skarżący przedłożył kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej zawartej w dniu [...] w formie aktu notarialnego przed notariuszem, z której wynika, że wnioskodawca i jego żona zawarli związek małżeński w dniu [...] i że w ich małżeństwie obowiązywała ustawowa wspólność majątkowa. Małżonkowie z dniem [...] ustanowili rozdzielność majątkową małżeńską. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, oraz że uzyskuje dochody z tytułu emerytury. Wnioskodawca z uzyskiwanych z tytułu emerytury i prowadzenia działalności gospodarczej dochodów ponosi koszty swojego miesięcznego utrzymania, które - jak wynika z pisma uzupełniającego wniosek o przyznanie prawa pomocy – wynoszą ok. [...]. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, przy czym od [...] pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Ponadto, jak wynika z oświadczeń skarżącego, małżonka większą część czasu przebywa za granicą lub u swoich dzieci z pierwszego małżeństwa. Małżonka utrzymuje się z emerytury w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że każde z małżonków ponosi koszty swojego utrzymania. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość o pow. [...] m2, na terenie której prowadzi działalności gospodarczą, [...] pojazdy mechaniczne: marki V, rok prod. [...], wartość [...], marki B, rok prod. [...], wartość [...], marki C, rok prod. [...], wartość [...]. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wynika, żeby majątek jego podlegał zajęciu egzekucyjnemu. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] i dochód w wysokości [...], w [...] uzyskał przychód w wysokości [...] i dochód w wysokości [...]. Z załączonego przez skarżącego odpisu z książki przychodów i rozchodów za [...] wynika, że przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] i dochód [...]. Zatem średniomiesięczny przychód skarżącego w okresie [...] wyniósł [...]. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący z uzyskiwanych przychodów powinien zabezpieczyć środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 07.02.2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15.06.2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjął się również pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma bowiem obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. akt I OZ 208/08, postanowienie NSA z 13.03.2012r., sygn. akt II FZ 195/12, publ. na str. www.orzecznia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy również, że z załączonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżący na rachunku firmowym prowadzonym przez B ma udzielony limit kredytowy w wysokości [...], który wykorzystał w całości. Obecnie z uwagi na zajęcie egzekucyjne nie może korzystać z linii kredytowej. Z rachunku tego wynika, że do dnia [...] na ten rachunek wpływały środki pieniężne od jego kontrahentów, w dniu [...] skarżący wpłacił na ten rachunek kwotę w wysokości [...] tytułem spłaty kredytów i odsetek, również w dniu [...] wpłacił kwotę w wysokości [...] tytułem spłaty kredytu i odsetek. Z załączonego przez skarżącego zestawienia operacji za okres [...] przeprowadzonych na jego rachunku bankowym prowadzonym przez B wynika, że w okresie [...] na ten rachunek wpływały środki pieniężne od jego kontrahentów, w dniu [...] tytułem zajęcia egzekucyjnego przekazano z tego rachunku kwotę w wysokości [...]. W dniu [...] skarżący wpłacił na ten rachunek środki pieniężne w wysokości [...], z której spłacono ratę kredytu. Zatem z w.w dokumentów wynika, że już po sporządzeniu przez skarżącego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zawarł również wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wnioskodawca wpłacił na rachunki bankowe łącznie kwotę [...] tytułem spłaty kredytów. W tym miejscu godzi się zauważyć, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, iż jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć należy, że skarżący - mimo wezwania - nie złożył ewidencji środków trwałych, nie wyjaśnił nawet czy taką ewidencję prowadzi, nie podał czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu. Nie podał również czy on i jego żona podzielili majątek wspólny, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób, jeżeli nie podzielili to dlaczego, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony, nie wyjaśnił czy żona takie zeznania składała, nie złożył wyciągów z rachunków bankowych żony i nie podał czy małżonka posiada rachunki bankowe, nie wyjaśnił także czy posiada ona jakieś pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Zatem skarżący nie udzielił pełnej odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie stwierdzić zatem należy, że uzyskiwane przez skarżącego przychody z działalności gospodarczej, posiadany przez skarżącego majątek (dom, nieruchomość o pow. [...] m2, [...] pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji) uzasadniają przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Przedstawione zatem przez skarżącego dokumenty i powołane fakty wskazują, że nie wykazał on, iż nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.