I SA/Po 143/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego w sprawie ze skargi GR na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Uczestnik postępowania WR złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego. W tym miejscu wskazać należy, że wnioskodawca we wniosku nie zaznaczył o co wnosi, jednakże w piśmie procesowym z dnia [...] podał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym [por. karta nr [...] akt sądowych], w piśmie z dnia [...], że wnosi o ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego [por. karta na [...] akt sądowych]. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest inwalidą z orzeczonym inwalidztwem, jedyne źródło dochodu to renta w wysokości [...] netto. Do wniosku załączył kserokopię zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Podał, że nie posiada konta bankowego. Wnioskodawca oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania zaspokaja w całości z renty w wysokości [...]. Wskazał, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że jego żona nie posiada mieszkania w S na Os. K [...]. Mieszkanie sprzedała za kwotę [...]. Wnioskodawca wskazał, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, między nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] dochód małżonki wyniósł [...], w [...], dochód wnioskodawcy w [...] wyniósł [...], w [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Z oświadczeń WR wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca jest rencistą i otrzymuje rentę w wysokości ok. [...] netto. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Ze złożonych przez wnioskodawcę informacji wynika, że małżonka sprzedała mieszkanie za kwotę[...]. Wnioskodawca natomiast, mimo wezwania, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych żony, nie podał w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania, nie podał również jaka jest sytuacja majątkowa jego zony, czy posiada ona jakieś nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty oraz pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, mąż ma obowiązek udzielenia pomocy żonie w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa i że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy do podania czy pozostaje w związku małżeńskim, a następnie, jeżeli okaże się, że w związku małżeńskim pozostaje, do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i jego żony. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy i jego żony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej i małżonki sytuacji materialnej. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.