I SA/Po 157/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący WR pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że choruje i wobec tego Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzekł o uszczerbku na zdrowiu. Wnioskodawca wskazał również, że skradziono mu dokumenty z miejsca prowadzenia działalności. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...] synem. Wnioskodawca posiada we współwłasności z bankiem samochód osobowy marki V, nie posiada oszczędności i innych przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że rata kredytu za samochód wynosi [...] miesięcznie. Oświadczył, że z tytułu renty dochód jego wynosi [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że na rencie Syndyk Masy Upadłości A sp. z o.o. dokonał zajęcia. Pozostała kwota, która wpływa na rachunek bankowy prowadzony w B została zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wobec tego nie posiada środków do życia. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, ze wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej od [...], którą zawiesił, a następnie wykreślił w dniu [...]. Skarżący podał, że jego żona uzyskuje dochód w wysokości [...] z tytułu umowy o pracę. Syn nie uzyskuje natomiast dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca podał, że nie posiada nieruchomości oraz udziałów w spółkach z o.o. Małżonka posiada mieszkanie spółdzielczo-własnościowe. Podał, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mimo wezwania nie podał czy jego żona poza w.w mieszkaniem i syn posiadają inne nieruchomości, oszczędności i wartościowe przedmioty. Wnioskodawca wartość samochodu osobowego określił na kwotę [...]. Skarżący podał, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...]. Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Do wniosku załączył kserokopie zeznań podatkowych za [...], harmonogram spłaty rat kredytu zaciągniętego w dniu [...] w kwocie [...] na samochód (okres spłaty [...]) oraz zaciągniętego na zakup pralki (okres spłaty [...]), wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wyciągi z rachunków bankowych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ze złożonego przez Skarżącego oświadczenia wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z pełnoletnim synem. Skarżący jest rencistą, renta wynosi [...] zł brutto. Jednakże z oświadczenia Wnioskodawcy wynika, że renta podlega zajęciu komorniczemu, natomiast wolna od zajęcia kwota, która wpływa na jego rachunek bankowy została zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wobec tego Skarżący nie uzyskuje żadnych środków pieniężnych. Z oświadczenia Skarżącego wynika również, że jego żona pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] miesięcznie. Syn prowadzi natomiast działalność gospodarczą, z której - jak oświadczył Skarżący - nie uzyskuje żadnego dochodu. Wnioskodawca oświadczył również, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że na miesięczne utrzymanie przeznaczają kwotę [...]. Na uwadze należy mieć również okoliczność, że Skarżący posiada we współwłasności z bankiem samochód osobowy, co wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów, t.j. kosztów zakupu paliwa, ubezpieczenia samochodu i innych kosztów eksploatacyjnych. W piśmie z dnia [...] wezwano Skarżącego do podania z jakich środków on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. Jednakże – pomimo wezwania – Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków pokrywają nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami, które obecnie, z uwagi na zajęcie renty (jak oświadczył Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy), kształtują się na poziomie [...] i są to dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę jakie otrzymuje żona Wnioskodawcy. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że wykazane przez Skarżącego wydatki znacznie przekraczają osiągany przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym miesięczny dochód. Skarżący zatem nie wykazał skąd uzyskuje środki finansowe na pokrycie owych wydatków. Ponadto wskazać należy, że wśród wydatków, które ponosi Wnioskodawca spłacane są dwa kredyty zaciągnięte na zakup samochodu osobowego oraz pralki, których raty wynoszą odpowiednio [...] oraz [...]. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy również, że Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał jedynie, że jego żona posiada mieszkanie spółdzielczo-własnościowe. Nie wyjaśnił natomiast czy ona i syn posiadają jakieś inne nieruchomości, oszczędności i wartościowe przedmioty. Zauważyć należy, że z załączonego wyciągu z rachunku bankowego syna prowadzonego w C wynika, że z rachunku tego w dniu [...] przelano kwotę w wysokości [...] na rachunek Urzędu Miasta tytułem łączne zobowiązanie pieniężne, karta [...], rata [...], rok [...] oraz kwotę [...] na rachunek Urzędu Miejskiego tytułem zapłaty za podatek rolny oraz od nieruchomości za [...] SR. Zauważyć również należy, że Skarżący przedłożył wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres [...], wyciąg z rachunku bankowego syna za okres [...] i wyciąg z rachunku bankowego żony za okres [...], tymczasem w piśmie z dnia [...] wezwano Skarżącego do złożenia wyciągów z rachunków bankowych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.