I SA/Po 157/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi WR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] odrzucił skargę WR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Skarżący pismem z dnia [...] wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata [por. karta nr [...] akt sądowych]. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest inwalidą z orzeczeniem inwalidzkim. Wskazał, że jego jedynym źródłem dochodu jest renta. Wnioskodawca podał, że choruje. Oświadczył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący podał, że z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] netto. Pismem z dnia [...] skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wniosek o prawo pomocy zawarty w piśmie z dnia [...] uznano za tożsamy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] [karta nr [...] akt sądowych]. W odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nie posiada i w związku z tym nie może złożyć odpisów z kont i rachunków bankowych. Wnioskodawca podał, że świadczenie rentowe, które otrzymuje w wysokości [...] nie starcza na pokrycie kosztów miesięcznego utrzymania. Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach. Podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada pojazdu mechanicznego, nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wskazał, że zamieszkuje na ogródku działkowym, który dzierżawi od gminy. Do pisma załączył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...]., z którego wynika, że z tytułu renty uzyskał dochód w wysokości [...] oraz kserokopię umowy majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową z dnia [...] oraz kserokopię umowy częściowego podziału majątku wspólnego z dnia [...], z której wynika, że małżonka skarżącego nabyła w całości spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz na wyłączną własność samochód osobowy marki V, rok prod. [...], skarżący natomiast nabył w całości przedsiębiorstwo prowadzone pod firmą A z siedzibą w S. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje jednak w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od [...] rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka na ogródku działkowym, który dzierżawi od gminy, wnioskodawca jednakże nie podał w jakiej wysokości z tego tytułu ponosi koszty. Skarżący jest rencistą, otrzymuje rentę w wysokości [...] netto. Wnioskodawca podał, że renta nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich składników miesięcznego utrzymania. Skarżący mimo wezwania nie podał jednak w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, opłaty za media, inne wydatki. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Mimo wezwania skarżący nie podał jednak jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznanie roczne podatkowe za [...] składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, emerytury, renty, prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach z o.o., radach nadzorczych, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, inne), nie wyjaśnił, czy małżonka korzysta z pomocy opieki społecznej, czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, czy posiada ona jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący wprawdzie podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jednakże wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.