I SA/Po 165/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku rolnym t.j. I i II raty za 2012r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący JW pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku rolnym t.j. I i II raty za 2012r. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w [...] w jego gospodarstwie rolnym w obrębie gminy K miało miejsce wymarznięcie upraw, a zatem powstała niewymierna strata. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...], nie posiada oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Dochód brutto Skarżącego z tytułu działalności gospodarczej wynosi ok. [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że prowadzi działalność rolniczą ogólną i hodowlę bydła mlecznego, nie prowadzi szczegółowej dokumentacji rachunkowej. Podał, że w [...] wydatki wynosiły: ok. [...] na zasiewy, [...] na zbiory, [...] na hodowlę, inne prace [...]. Podał, że posiada samochód osobowy marki V, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] oraz sprzęt rolniczy o wartości ok. [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym [...]. Wnioskodawca zaciągnął następujące kredyty: - kredyt odnawialny na [...], spłata [...], - kredyt obrotowy na [...], spłata [...], - kredyt obrotowy na [...], spłata [...], - kredyt obrotowy na [...], spłata [...], - kredyt obrotowy na [...], spłata [...], - kredyt obrotowy na [...], spłata [...]. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych dodatkowych dochodów, otrzymał jedynie dopłaty bezpośrednie za [...] w kwocie ok. [...] do nieruchomości rolnej z ARiMR. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Do wniosku załączył wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez A w K za okres [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zatem, jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H.Knysiak- Molczyk, (w) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2005r., str. 628). W przedmiotowej sprawie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wniosek jego podlega więc rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...], sprzęt rolniczy o wartości ok. [...], samochód osobowy marki V, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą ogólną i hodowlę bydła mlecznego. Skarżący oświadczył, że poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, które zadeklarował na kwotę w wysokości [...] miesięcznie, nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów. Otrzymał jedynie dopłatę do nieruchomości rolnej w [...] w wysokości ok. [...]. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą około [...]. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał nie tylko koszty miesięcznego utrzymania, ale również koszty związane z prowadzoną przez niego działalnością rolniczą, zatem do podanych przez Wnioskodawcę wydatków jako koszty miesięcznego utrzymania można zaliczyć koszty leczenia, wyżywienia, środków czystości, ogrzewania, opłat za gaz, telefon komórkowy, częściowo za energię elektryczną. Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym dochodem, zatem przyjąć należy, że różnicę pokrywa z uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności rolniczej przychodów. Ponadto Wnioskodawca, jak już wcześniej wskazano, zaciągnął kredyty na wznowienie produkcji rolnej, co wiąże się z koniecznością ich spłaty. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z załączonego przez Skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosiło [...], na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. na dzień [...] saldo na tym rachunku wynosiło [...], na dzień [...] [...], na dzień [...] do dyspozycji Skarżącego pozostawały środki w wysokości [...]. Z wyciągu wynika, że z rachunku tego spłacane są raty kredytów, na ten rachunek wpływają środki pieniężne od kontrahenta, Wnioskodawca wypłaca z tego rachunku gotówkę, saldo na tym rachunku jest dodatnie, Skarżący ma możliwość korzystania z kredytu odnawialnego, przy czym na dzień [...] kwota kredytu odnawialnego pozostawała w całości do dyspozycji Wnioskodawcy. Skarżący w złożonych oświadczeniach nie uzasadnił zatem stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi), w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jego w taki sposób, że nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że majątek zgromadzony przez Skarżącego (dom, nieruchomość rolna, maszyny rolnicze oraz samochód osobowy) oraz uzyskiwane przez niego przychody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.