I SA/Po 1852/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku STK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi STK na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący STK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest w trudnej sytuacji materialnej. Osiągany przez niego dochód z działalności gospodarczej z trudem starcza na zaspokojenie bieżących kosztów i bez uszczerbku dla własnego utrzymania nie jest w stanie uiścić tych kosztów. Skarżący nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...], samochód F o wartości [...]. Wnioskodawca nie posiada domu, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności. Skarżący podał, że uzyskuje dochody z działalności gospodarczej. Wnioskodawca podał, że opłaty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą za czynsz najmu, energię elektryczną i wodę wynoszą [...] ([...]), ponadto płaci alimenty w wysokości [...] miesięcznie, czynsz mieszkania wynosi [...] miesięcznie. Do wniosku załączył informację o dochodach osiągniętych w [...] oraz za okres [...] [karta nr [...] akt sąd.] oraz kserokopię zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok [...] [k. nr [...] akt sąd.]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłaca te kredyty, jeżeli nie należy przedłożyć zaświadczenia z banków o zaległościach, inne koszty), 4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 7. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis orzeczenia), jeżeli nie należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, złożyć zeznania roczne podatkowe żony za [...], wyciągi z rachunków, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy, podać czy żona posiada nieruchomości (jakie), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej [...], pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jakie, marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy również przedłożyć odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 8. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostanie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, złożenie wyciągu z firmowego rachunku bankowego za ostatnie [...] miesięcy, 9. złożenie odpisu wyroku, z którego będzie wynikało, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...]. Tymczasem wnioskodawca do chwili obecnej nie odpowiedział na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Wnioskodawca posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...], samochód F o wartości [...]. Skarżący mimo wezwania nie podał jaki jest rok produkcji w.w pojazdu, nie wyjaśnił czy posiada inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący mimo wezwania nie podał czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił również czy poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje inne dochody np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, inne, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV. Nie wyjaśnił także czy ma zaciągnięte kredyty, w jakiej wysokości, na co i kiedy kredyty zaciągnął, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłaca kredyty. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że czynsz za mieszkanie wynosi [...] oraz że płaci alimenty w wysokości [...], co daje łącznie kwotę [...]. Nie wiadomo zatem w jakiej wysokości ponosi pozostałe koszty swojego miesięcznego utrzymania, w tym opłaty za media, czy koszty wyżywienia. Zauważyć bowiem należy, że z załączonych przez skarżącego obliczeń dochodu osiągniętego w [...] oraz za okres [...] wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], wydatki [...], dochód , w okresie [...] przychód skarżącego wyniósł [...], wydatki [...] i dochód [...], co daje średniomiesięcznie dochód w wysokości [...], nie wiadomo zatem z jakich środków skarżący się utrzymuje, nie wiadomo również z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów z tytułu najmu mieszkania i płacenia alimentów nad uzyskiwanymi dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje z żoną w separacji sądowej. Informacja ta jest istotna z uwagi na okoliczność, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Również okoliczność, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...], nie wyjaśnił czy zeznanie roczne podatkowe za [...] złożył, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił czy rachunki bankowe posiada, nie złożył odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, nie wyjaśnił czy deklaracje VAT-7 sporządza i składa w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył ewidencji środków trwałych, nie udzielił również informacji czy środki trwałe posiada, nie podał ilu zatrudnia pracowników. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył odpisu wyroku, ewentualnie ugody sądowej o zasądzeniu od niego alimentów. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.