I SA/Po 2179/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2179/15 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu wypłaconych wynagrodzeń za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący pismem z dnia [...] października 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] grudnia 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący zwrócił uwagę na brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu jako właściciel dobrze prosperującej firmy oraz niemożliwość funkcjonowania "w systemie przed wydaniem decyzji starosty kościańskiego zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej". Skarżący zwrócił również uwagę na konieczność obsługi zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim prowadząc razem z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą a także przedmioty o wartości powyżej [...] zł związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dochód żony wnioskodawcy w 2014 r. wyniósł [...] zł. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywano działalność gospodarczą. Skarżący wyjaśnił, że przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł, z tytułu renty inwalidzkiej [...] zł, t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...] zł, z działalności gospodarczej do października 2015 r. wnioskodawca poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń. Z udzielonych na wezwanie referendarza sądowego wyjaśnień wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w N. S.A., jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego wnioskodawca nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył przy tym, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: – samochód V. [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, – samochód M. [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, – samochód V. [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, – ciągnik x., – naczepa cysterna Y., rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł. Skarżący wyjaśnił przy tym, że na dzień [...] grudnia 2015 r. zatrudniał jedną osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz jedną osobę na umowę zlecenie. Wnioskodawca wyjaśnił, że "Z." sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywano działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki "Z.". Wnioskodawca do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od czerwca 2015 r. do listopada 2015 r. oraz odpis z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do listopada 2015 r. Wyjaśniono przy tym, że małżonka skarżącego jest osobą niepracującą, uzyskującą jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, dochód małżonki skarżącego w 2014 r. wyniósł [...] zł. Skarżący podał również, że na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2015 r. wnioskodawca poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, osiągając przychód w kwocie [...] zł. Wnioskodawca podał również, że posiada nieruchomości: – w K.: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "Z." sp. z o.o., – nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, – nieruchomość przy ul. A. [...] w [...] jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Po 2179/15 oddalił wniosek. Uzasadniając swoje postanowienie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniono przy tym, że z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka skarżącego nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, w 2014 r. uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł netto. Małżonkowie prowadzą przy tym wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał przy tym, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Zaznaczono przy tym, że pomimo wezwania ze strony referendarza sądowego wnioskodawca nie wyjaśnił w jakiej wysokości uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności rolniczej i w jakiej wysokości poniósł koszty tej działalności w 2014 r. Wnioskodawca w niniejszej sprawie wyjaśnił, że w 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł i uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący uchylił się ponadto od złożenia oświadczenia o posiadanych urządzeniach i pojazdach, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Analizując przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty wskazano, że skarżący w 2013 r., 2014 r. oraz w okresie od stycznia do listopada 2015 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśniono przy tym, że ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Odnosząc się do faktu spłacania przez skarżącego rat pożyczki zaciągniętej w I. w kwocie [...] zł miesięcznie stwierdzono, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stwierdzono przy tym, że prowadzenie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych nie jest równoznaczne z brakiem możliwości uzyskania środków pieniężnych. Zaznaczono przy tym, że skarżący może w dalszym ciągu kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Odnosząc się do Z. Sp. z o.o. zaznaczono, że skarżący w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do syna (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 05 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13, z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. na str. orzeczenia.nsa.gov.pl ). W niniejszej sprawie z kolei wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki "Z.". Z oświadczeń wnioskodawcy wynika przy tym, że Z. Sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywano działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Zaznaczono, że wcześniej właścicielem w/w spółki był syn skarżącego. Stwierdzono również, że utworzenie podmiotu gospodarczego Z. Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. na str. orzeczenia.nsa.gov.pl). Odpis wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Po 2179/15 doręczono skarżącemu w dniu 27 stycznia 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia 02 lutego 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw na wyżej wymienione postanowienie referendarza sądowego wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że skarżącego nie stać na opłacanie kosztów sądowych. Wyjaśniono przy tym, że sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że z oświadczenia zawartego we wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2015 r. wynika jedynie, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, wnioskodawca posiada ponadto nieruchomość rolną o powierzchni przeszło [...] ha oraz nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący osiąga przy tym dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł netto oraz dochód z tytułu wynajmu nieruchomości uprzednio wykorzystywanych w działalności gospodarczej w kwocie [...] zł brutto. W oparciu o powyższe dane nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącego zgodnie z jego żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał pismem z dnia 04 stycznia 2016 r. wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącego. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie wywiązał się z skierowanego do niego wezwania i nie wyjaśnił czy w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego utrzymuje dochody z tytułu dopłat do nieruchomości rolnej. W kontekście omawianego zaniechania skarżącego należy zwrócić uwagę, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad [...] ha, ze znajdującej się w aktach sądowych ewidencji środków trwałych wynika ponadto, że skarżący dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, którego wartość nawet z uwzględnieniem dokonanym odpisów amortyzacyjnych wynosi [...] zł. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę należy również zaaprobować wyrażony w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego pogląd, w świetle którego to ponoszenie przez skarżącego wydatków z tytułu spłaty zaciągniętych zobowiązań, nie uzasadnia twierdzenia, że wydatkom tego rodzaju należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodzić się również należy z twierdzeniem, że prowadzenie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych nie jest równoznaczne z brakiem możliwości uzyskania środków pieniężnych, zasadność powyższego rozumowania w realiach niniejszej sprawy znajduje dodatkowo potwierdzenie w wielkości majątku skarżącego, na który składają się nieruchomości oraz środki trwałe związane z działalnością gospodarczą. Trafnie ponadto referendarz sądowy zwrócił uwagę na rozbieżności w wyjaśnieniach skarżącego co do jego związków z Z. Sp. z o.o. Przykładowo w zawisłych przez tutejszym Sądem sprawach I SA/Po 780/13 i I SA/Po 545/14 skarżący wskazał, że Z. Sp. z o.o. należy do jego syna [por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 05 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13 oraz postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Co więcej utworzenie Z. Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł [por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 33/11, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika przy tym, że Z. Sp. z o.o. w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wykorzystuje należące do skarżącego, a uprzednio wykorzystywane przez niego w działalności gospodarczej nieruchomości. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał wystąpienia po jego stronie przesłanek warunkujących przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wyjaśnień wnioskodawcy nie wnika bowiem aby sytuacja majątkowa i finansowa w której się znajduje uniemożliwiała poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.