I SA/Po 318/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku GR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi GR na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca GR pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Następnie złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż obecnie pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem W jej małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżąca podała, że małżonek nie posiada konta bankowego, wnioskodawczyni posiada natomiast rachunek bankowy, jednakże - mimo wezwania - nie przedłożyła wyciągu z tego rachunku, załączyła natomiast wydruki wypłat gotówki, z wydruku z dnia [...] wynika, że posiadała wolne środki w wysokości [...]. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, który w całości przeznacza na miesięczne utrzymanie. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych, posiada natomiast samochód V, rok prod. [...], o wartości ok. [...]. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada mieszkania w S. Mieszkanie sprzedała w dniu [...] za kwotę [...]. Do pisma załączyła kserokopię decyzji Starosty z dnia [...] o uznaniu skarżącej z dniem [...] za osobę bezrobotną i o przyznaniu prawa do zasiłku od dnia [...] w wysokości brutto [...] miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku, w wysokości brutto [...] miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku. Wnioskodawczyni nie podała w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody oraz czy posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty i pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] dochód jej wyniósł [...], w [...], dochód małżonka w [...] wyniósł [...], w [...]. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że na podstawie umowy przeniesienia praw z [...] nabyła obiekt znajdujący się na działce na terenie A w G, który zaspokaja jej potrzeby lokalowe. Wnioskodawczyni przeznaczyła kwotę [...] na przeniesienie praw do działki, [...] na przyjęcie jej w poczet użytkowników A w G, [...] na podatek od czynności cywilnoprawnych. Skarżąca podała, że poniosła znaczne koszty, które nadal ponosi, na remont obiektu. Do pisma załączyła kserokopię umowy przeniesienia praw do działki, pisma i uchwały o przyjęciu w poczet użytkowników A, deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych i dowodu wpłaty podatku do Urzędu Skarbowego. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącej wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże wnioskodawczyni nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżąca jest osobą bezrobotną, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała natomiast z jakiego tytułu i w jakiej wysokości małżonek otrzymuje miesięczne dochody. Skarżąca oświadczyła, że posiada samochód osobowy marki V z [...] o wartości ok. [...]. Ze złożonych przez skarżącą informacji wynika, że w dniu [...] sprzedała mieszkanie za kwotę [...]. Z uzyskanych z tytułu sprzedaży środków za kwotę [...] nabyła urządzenia i obiekty znajdujące się na działce w G na terenie A, zapłaciła [...] za przyjęcie jej w poczet użytkowników A oraz podatek od czynności cywilnoprawnej w wysokości [...], a zatem z uzyskanych z tytułu sprzedaży środków pieniężnych wydała [...]. Pozostała jej zatem kwota w wysokości [...]. Wprawdzie skarżąca podała, że poniosła i nadal ponosi koszty remontu obiektu, jednakże nie załączyła żadnych rachunków, z których wynikałoby, że wydała pozostałą z tytułu sprzedaży mieszkania kwotę w całości. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawczyni posiada jakieś środki z tytułu sprzedaży mieszkania, z których może ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Na uwadze należy mieć również, że skarżąca mimo wezwania nie przedłożyła wyciągów ze swojego rachunku bankowego, nie podała również jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej męża. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, mąż ma obowiązek udzielenia pomocy żonie w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa i że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc swojej małżonce w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do podania czy pozostaje w związku małżeńskim, a następnie, jeżeli okaże się, że w związku małżeńskim pozostaje, do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonka wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jej i jej męża. Skoro wnioskodawczyni nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony i małżonka, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i małżonka. To właśnie na wnioskodawczyni ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.