I SA/Po 318/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. W związku z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] stycznia 2015 r. w związku z treścią postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2014 r., o sygnaturze II FZ 1949/14 doręczono skarżącej [...] odpis prawomocnego zarządzenia z dnia [...] kwietnia 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżąca pismem z dnia [...] lutego 2015 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast w dniu [...] marca 2015 r. przedłożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż przedmiot zaskarżenia wynosi [...],- zł, natomiast wpis od skargi [...],- zł. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnych, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawczyni podała, że posiada samochód osobowy marki [...], rok prod. [...], o wartości [...],- zł, a z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 07 kwietnia 2015 r. odrzucił skargę [...] na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...]. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] maja 2015 r. oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonkiem, a zatem wszystkie koszty, t.j. czynsz, ogrzewanie, opłaty za wodę, prąd, telefon komórkowy, abonament RTV, zakup lekarstw, wyżywienie pokrywa z jedynego źródła dochodu, t.j. wynagrodzenia za pracę, które wynosi [...],- zł. Skarżąca podała, że powyższa kwota nie starcza na pokrycie wszystkich zobowiązań. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w spółkach. Podała, że z uwagi na rozdzielność majątkową nie posiada informacji o stanie majątkowym męża. Wskazała tylko, że mąż nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Oświadczyła, że ona nie posiada nieruchomości i wyjaśniła, że mieszka na działce będącej własnością Urzędu Miasta i Gminy [...], działkę dzierżawi, działka ma powierzchnię [...] m2, natomiast dom [...] m2. Nie posiada też środków pieniężnych z tytułu sprzedaży mieszkania. Do wniosku załączyła kserokopie: umowy o pracę z dnia [...] grudnia 2014 r., informacji o wysokości wynagrodzenia za styczeń i luty 2015 r., umowy majątkowej z dnia [...] sierpnia 2011 r. ustanawiającej rozdzielność majątkową, umowy częściowego podziału majątku z dnia [...] sierpnia 2011 r., potwierdzeń wypłat gotówki z bankomatu. Następnie skarżąca pismem z dnia [...] maja 2015 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] maja 2015 r., pismem z dnia [...] maja 2015 r. wezwano skarżącą do nadesłania wypełnionego urzędowego formularza PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca w odpowiedzi przedłożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, posiada natomiast samochód marki "[...]", rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...],- zł. Skarżąca podała, że uzyskuje z tytułu umowy o pracę dochód w wysokości [...],- zł brutto. Na wezwanie z dnia [...] czerwca 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wyjaśniła, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonkiem. W jej małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. W związku z powyższym, jak wyjaśniła, nie dysponuje odpisem zeznania rocznego podatkowego męża, nie posiada również wiedzy dotyczącej majątku i dochodów męża. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, z uzasadnieniem, że nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że sąd pominął kwestię niemożliwości poniesienia przez skarżącą kosztów ze względów finansowych. Podkreśliła, że nie posiada środków pozwalających na ustanowienie pełnomocnictwa ani możliwości poniesienia kosztów sądowych. Ponadto w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] sierpnia 2015 r. pominięto fakt ponoszenia przez skarżącą kosztów korespondencji oraz gromadzenia i przesyłania informacji finansowych oraz kserokopii dokumentów wymagalnych. Ponadto pomija się fakt ponoszenia w okresie postępowania np. kosztów opału, lekarstw, dojazdów i opłat egzystencjonalnych tytułem odzieży, wizyt lekarskich, a z kolei wymusza się określone postępowanie wobec współmałżonka pomimo faktycznego nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa. Wymuszanie określonych działań wobec związku małżeńskiego jest bezzasadne wobec sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl ). O tym czy skarżącej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, a więc czy skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozstrzygnął już Wojewódzki Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 09 października 2014 r., które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1949/14. W postanowieniu tym uznano, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro, postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, to zbadać należało, czy stosownie do art. 165 p.p.s.a., nastąpiła, od czasu wydania postanowienia z dnia 09 października 2014 r., zmiana okoliczności sprawy, która mogłaby spowodować jego uchylenie lub zmianę. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie prezentowany jest pogląd, który sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131). Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, że od czasu wydania postanowienia z dnia 09 października 2014 r. nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę stanowiska wyrażonego w tym postanowieniu. Skarżąca nadal nie przedstawiła wszystkich wymaganych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, a tym samym nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca przedstawiła tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że została o nie wezwana. I tak, mimo wezwania - nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, przedłożyła jedynie potwierdzenia wypłat gotówki z bankomatu. W dalszym ciągu nie podała też jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej męża. Podkreślenia wymaga, że pozostawanie skarżącej w związku małżeńskim wiąże się z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego stanowi natomiast powtórzenie argumentacji, jaką zawierały wcześniej składne przez skarżącą wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powyższym, nadal niemożliwe było ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając treść poprzednich rozstrzygnięć zarówno WSA, jak i NSA skarżąca powinna dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczyniła ani nie podała powodów, dlaczego nie uczyniła tego wnosząc sprzeciw. Bowiem powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącej. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącej o złożenie żądanych wcześniej dokumentów i wyjaśnień. Dlatego sąd na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.