I SA/Po 41/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 05 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A we W o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A we W na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i wrzesień 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. A we W (dalej jako: "spółka", "skarżąca") pismem z dnia [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wskazaną w sentencji decyzję. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wskazała, że prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne. Przychody są tylko sporadyczne i wynikają z upłynniania majątku, rachunek bankowy jest zajęty. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na [...] [...], spółka nie dysponuje danymi za [...], zysk za ostatni rok obrotowy wynosi [...], saldo na rachunku bankowym prowadzonym przez B jest ujemne. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że koszty w [...] wyniosły [...]. Skarżąca podała, że zatrudnia [...] osoby, [...] osoby to Zarząd, natomiast [...] pozostałe to prawnicy. Wynagrodzenie wszystkich pracowników jest na poziomie minimalnym. Wynagrodzenie nie jest wypłacane przez spółkę za zgodą pracowników aż do momentu wyjaśnienia sprawy toczącej się z Urzędem Skarbowym o zwrot spornego podatku VAT za [...]. Skarżąca podała, że nie posiada udziałów w innych spółkach oraz nieruchomości. Skarżąca podała, że udziałowcami spółki są członkowie zarządu. Przeciw zarządowi toczą się sprawy za zaległości podatkowe i inne zobowiązania spółki z tytułu solidarnej odpowiedzialności członków zarządu. Zarząd nie ma wypłacanych wynagrodzeń od [...]. Prywatne konta udziałowców są zajęte przez komorników. Skarżąca do pisma załączyła raporty kasowe za okres [...], z których wynika, że stan kasy na dzień [...] wynosi [...]. Skarżąca załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Ze złożonych deklaracji VAT-7K wynika, że za [...] skarżąca nie wykazała podstawy opodatkowania, skarżąca nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] spółka wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Skarżąca załączyła wykaz spraw komorniczych, wykaz spraw sądowych, wykaz kont [...], wyciągi z rachunku bankowego za okres [...], z których wynika, że saldo końcowe wynosi [...]. Skarżąca do pisma załączyła zeznanie roczne podatkowe za [...] złożone przez udziałowca spółki BJ, kserokopie: decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanej do BJ, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do BJ o wszczęciu postępowania podatkowego, pozwu C z/s w W o zapłatę z dnia [...] skierowanego do BJ i JR, nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...] wystawionym wobec JR i BJ, wykaz niewypłaconych przez spółkę wynagrodzeń dla BJ i JR, wyciągu z rachunku bankowego BJ z dnia [...], wniosku BJ o zwolnienie od kosztów sądowych złożonego w sprawie o sygn. akt [...], wykazu z rachunku bankowego JR o datach blokad na jego rachunku bankowym, informacji o sytuacji JR. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów sprawozdań finansowych za [...], 2. podanie w jakiej wysokości skarżąca w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 3. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa wszystkich udziałowców spółki, 4. podanie czy spółka zwróciła się do wszystkich udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, jeżeli nie to dlaczego, 5. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca MR dopłat (np. zeznań rocznych podatkowych, oświadczeń o uzyskiwanych miesięcznych dochodach - w jakiej wysokości, z jakiego tytułu, oświadczeń o posiadanym majątku, złożenie wyciągów z rachunków bankowych). Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana (w dniach [...]), a następnie w dniu [...] odesłano ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Przyjąć zatem należy, że termin zakreślony do uzupełnienia wniosku upłynął w tej sprawie bezskutecznie, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone w sposób zastępczy. Stosownie bowiem do art. 73 § 1 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z adnotacją, o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (por. art. 73 § 2 P.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (por. art. 73 § 3 P.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (por. art. 73 § 4 P.p.s.a.). Skoro zatem przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy awizowano po raz pierwszy w dniu [...], to trzeba przyjąć, iż wezwanie to doręczono z dniem [...], a co za tym idzie, że siedmiodniowy termin do wykonania tego wezwania upłynął z dniem [...]. Tymczasem do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi), a zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej spółce w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za [...], stan środków finansowych w kasie na dzień [...] wynosi [...]. Ze złożonych deklaracji VAT-7K wynika, że w [...] skarżąca nie wykazała podstawy opodatkowania, skarżąca nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...]spółka wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], skarżąca nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Skarżąca załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] przychody skarżącej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...], w [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Spółka mimo wezwania nie załączyła sprawozdania finansowego za ...]. Skarżąca mimo wezwania nie podała w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, skarżąca podała jedynie, że w [...] nie uzyskała przychodów, koszty uzyskania przychodów wyniosły [...]. Ze złożonych przez spółkę dokumentów wynika, że nie wszczęła postępowania upadłościowego, czy naprawczego lub postępowania likwidacyjnego, co wynika z załączonego do akt sprawy odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Z odpisu z KRS wynika, że udziałowcami spółki są MR, który posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...], JR, który posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] i BJ, która posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...]. Skarżąca spółka, mimo wezwania, nie wyjaśniła czy zwróciła się do wszystkich udziałowców spółki z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sadowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Spółka mimo wezwania w ogóle nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jednego z udziałowców, t.j. MR. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od MR dopłat czy pożyczek. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Powtórzyć również należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby skarżąca spółka zwróciła się do udziałowców z takim żądaniem. W tym miejscu wskazać należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowców], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonym na urzędowym formularzu wniosku, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 3 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Niedostarczenie żądanych przez referendarza danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania spółka nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki MR, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów, t.j. odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez udziałowca, wyciągów z jego rachunków bankowych, oświadczeń udziałowca o stanie majątkowym, posiadanych udziałach w innych spółkach z o.o., uzyskiwanych przez niego dochodach. Brak uzupełnienia przez skarżącą spółkę oświadczeń, z których wynikałoby jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka przy pomocy żądania dopłat, wsparcia finansowego ze strony udziałowca (np. udzielonej przez wspólnika pożyczki) jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. W.w informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Ponadto spółka mimo wezwania nie wyjaśniła, czy zwróciła się do wszystkich udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w niniejszej sprawie, nie złożyła odpisów sprawozdań finansowych za [...], nie podała w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.