I SA/Po 417/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. Sp. z o.o. w X. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do września 2012 r. postanawia oddalić wniosek. X. Sp. z o.o. w X., reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do września 2012 r. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 31 marca 2014 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W argumentacji wniosku spółka podniosła, że z uwagi na przedłużające się postępowanie podatkowe, z dniem 11 grudnia 2013 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Aktualnie nie posiada majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych. Ponadto pozostają jej zobowiązania z tytułu umowy kredytu na ok. [...] zł wobec [...] S.A. Skarżąca podała, że wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł, stan konta na rachunku w [...] wynosi (-)[...] zł. W piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r. skarżąca podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, strata za 2011 r. [...] zł, za 2012 r. [...] zł. Spółka podała również numer rachunku bankowego oraz poinformowała, że nie posiada ruchomości, nieruchomości, środków trwałych lub stanów magazynowych. W kolejnym piśmie z dnia 18 lipca 2014 r. spółka podała, że nie uzyskiwała żadnych przychodów na początku 2014 r., tym samym nie poniosła także kosztów uzyskania przychodów. Spółka oświadczyła, że aktualnie nie zatrudnia żadnych pracowników. Z uwagi na zaprzestanie działalności gospodarczej nie generowała raportów kasowych za okres od 1 stycznia 2014 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem siedziby wobec złożonego przed zawieszeniem działalności wypowiedzenia umowy najmu. Skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej nie składała deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy. Podała, że nie posiada dostępu do rachunku bankowego, który został zablokowany przez bank po wypowiedzeniu umowy rachunku wobec zawieszenia działalności. Skarżąca wskazała również, że aktualnie nie są prowadzone wobec niej żadne postępowania egzekucyjne. Do pisma załączyła odpisy m.in.: wniosków o zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców, uchwały zarządu w sprawie zawieszenia działalności spółki, oświadczenia zarządu o niezatrudnianiu pracowników, uchwał z dnia [...] września 2013 r. o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za 2012 r., o udzieleniu absolutorium Zarządowi Spółki, pism Spółki do Sądu Rejonowego w [...], druków NIP-2, sprawozdania finansowego za 2012 r., zeznania rocznego podatkowego za 2012 r., z którego wynika, że przychód spółki wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 sierpnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 18 sierpnia 2014 r. oświadczył, że spółka nie prowadziła faktycznej działalności w 2013 r. z uwagi na przedłużającą się kontrolę skarbową, a tym samym nie wygenerowała żadnych dochodów. Wyjaśnił również, że w zakreślonym terminie, z uwagi na okres urlopowy, nie jest możliwe dokonanie odpowiednich ustaleń wobec planowanej do końca sierpnia br. nieobecności prezesa zarządu spółki zamieszkałego na stałe na terytorium [...]. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2014 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że przedstawione przez spółkę informacje oraz przedłożone dokumenty nie dają pełnego obrazu jej możliwości finansowych, a zatem skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że w 2013 r. zawiesiła działalność i nie dysponuje dokumentami, o przedłożenie których została wezwana przez referendarza w piśmie z dnia 4 sierpnia 2014 r. Ponadto spółka stanęła na stanowisku, że stan majątkowy wspólników nie jest przedmiotem postępowania, a okoliczność łatwej do przewidzenia bezskuteczności wzywania do dopłaty wspólników, których źródłem utrzymania była zawieszona działalność gospodarcza, nie powinna stanowić przesłanki zamykającej drogę postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w znaczeniu dowodowym, określonych okoliczności w sposób przekonujący, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym pozytywne rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę faktycznie udowodnione (por. J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Warszawa 2004 r., s. 319). Stosownie zaś do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. wyrok NSA z 5 lipca 2013 r., II OZ 546/13, LEX nr 1347140). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108).Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności (wyrok NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony są bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Sąd zwraca uwagę, że skarżąca spółka została wezwana pismem z dnia 4 sierpnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2013 r., złożenie odpisów bilansu za 2013 r., rachunku zysków i strat za 2013 r., informacji dodatkowej - wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za 2013 r., sprawozdania z działalności zarządu za 2013 r., czyli dokumentów, które potwierdzałyby jej oświadczenia zawarte we wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik spółki podał, że spółka nie prowadziła faktycznej działalności w 2013 r. z uwagi na przedłużającą się kontrolę skarbową, tym samym nie wygenerowała żadnych dochodów. Wyjaśnił również, że w zakreślonym terminie z uwagi na okres urlopowy nie jest możliwe dokonanie odpowiednich ustaleń wobec planowanej do końca sierpnia br. nieobecności prezesa zarządu zamieszkałego na stałe na terytorium [...]. Z kolei w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego spółka zawarła jedynie oświadczenie, że okoliczności stwierdzone w elektronicznych rejestrach sądowych mogą być stwierdzane z urzędu, a do takich należy okoliczność zawieszenia działalności oraz brak części wzywanej dokumentacji za 2013 r. spowodowany zawieszeniem działalności. Ponadto pełnomocnik skarżącej podniósł, że okoliczność łatwej do przewidzenia bezskuteczności wzywania do dopłaty wspólników spółki, których źródłem utrzymania była zawieszona działalność gospodarcza nie powinna stanowić przesłanki zamykającej drogą postępowania sądowego. Zaakcentowania wymaga, że skarżąca spółka do sprzeciwu nie dołączyła materiału źródłowego, na podstawie którego Sąd mógłby dokonać wnikliwej oceny kondycji finansowej spółki pod względem możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd podkreśla, że zgodnie z art. 14a ust. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.), w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca ma m.in.: prawo przyjmować należności lub obowiązek regulować zobowiązania, powstałe przed datą zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej (pkt 2); wykonuje wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa (pkt 5); ma prawo osiągać przychody finansowe, także z działalności prowadzonej przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej (pkt 6). Regulacja ta jednoznacznie stanowi, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie zwalnia przedsiębiorcy z wykonywania wszelkich obowiązków nakazanych przepisami prawa. W analizowanej sprawie aktami prawnymi, które nakładają na spółkę obowiązki w zakresie sporządzenia żądanych przez Sąd dokumentów, są w szczególności: ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. Dz. U. z 2013, poz. 330 ze zm.), ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r, poz. 851 ze zm.). Mając na względzie powyższe stwierdzić zatem należy, że brak przedłożenia przez spółkę Sądowi żądanych dokumentów, których obowiązek sporządzenia przez przedsiębiorcę wynika z w/w aktów prawnych, nawet pomimo zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, sprawia, iż złożone przez skarżącą oświadczenie jest niepełne, a tym samym uniemożliwia wyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych spółki. Sąd jeszcze raz podkreśla, że przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko w sytuacji, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej. To właśnie na skarżącej spółce ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W badanej sprawie - w ocenie Sądu - strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W konsekwencji fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.