I SA/Po 470/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BŁ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi BŁ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący BŁ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w związku z niskimi dochodami w wysokości około [...] miesięcznie, a dużymi obciążeniami nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z [...] synkiem i z [...] córką. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Małżonka i dzieci również nie posiadają żadnego majątku. Wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje miesięczne dochody w wysokości ok. [...] miesięcznie, w zależności od pozyskanych zleceń. Żona jest na urlopie wychowawczym. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat, inne), podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium, dopłat do nieruchomości rolnej, zasiłek rodzinny itp.), kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej kwocie lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, podanie czy przeciwko skarżącemu są prowadzone postępowania egzekucyjne, (odpis dokumentów), podanie do kogo należy mieszkanie, w którym skarżący mieszka ze swoją rodziną, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać również koszty najmu, złożenie odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą za okres [...], t.j. książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, firmowych rachunków bankowych, złożenie wykazu środków trwałych związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, podanie czy skarżący w okresie ostatnich [...] lat posiadał jakieś nieruchomości i czy je sprzedał lub podarował. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada środków trwałych, nie zatrudnia żadnych pracowników, nie posiada również żadnego majątku. Mieszkanie, w którym mieszka, jest wynajmowane, koszt miesięczny wynosi [...]. Skarżący podał, że na utrzymanie rodziny, na leczenie i lekarstwa przeznacza [...]. Do pisma załączył odpis - "Podsumowanie na koniec miesiąca – [...] – księga", z którego wynika, że w [...] przychód z tytułu sprzedaży towarów i usług wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] i strata [...]. Natomiast narastająco przychód od początku roku do [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...] i [...] .Wnioskodawca załączył deklarację VAT-7K za [...], z której wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wynosi [...]. Z załączonych kserokopii zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Skarżący do pisma załączył również kserokopię umowy z dnia [...] o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej, kserokopię pisma Komornika Sądowego z dnia [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z zasiłku chorobowego i wezwania do dokonywania potrąceń, historię z firmowego rachunku bankowego prowadzonego przez A za okres od [...], historię z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez A za okres od [...], z którego wynika, że na rachunek ten skarżący wpłacał co miesiąc kwoty w wysokości [...], które bank potrącał tytułem opłat za prowadzenie rachunku, oraz kserokopie wydruków komputerowych, z których wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w B, saldo na tym rachunku wynosi [...], dostępne środki wynoszą [...], oraz rachunek firmowy w B, saldo na tym rachunku wynosi [...], dostępne środki wynoszą [...]. Z załączonych kserokopii wydruków z rachunków bankowych nie wynika natomiast, czy na tych rachunkach w okresie ostatnich [...] miesięcy przeprowadzono jakiekolwiek operacje bankowe. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi: [...] córką i [...] synkiem. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący i jego rodzina mieszkają w wynajętym mieszkaniu. Koszty miesięcznego utrzymania skarżący podał łącznie na kwotę [...], z której - jak oświadczył – [...] to koszty najmu mieszkania, [...] to koszty utrzymania, leczenia i zakupu lekarstw dla [...] rodziny. Jednakże z udzielonych przez skarżącego wyjaśnień nie wynika, czy w ponoszonej przez niego kwocie [...] za najem mieszkania mieszczą się również opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, abonament RTV, kablówkę, Internet, lub czy koszty te ponoszone są oddzielnie. Skarżący nie udzielił zatem pełnych wyjaśnień w kwestii dotyczącej kosztów miesięcznego utrzymania. Ponadto zauważyć należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że uzyskuje miesięczne dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. [...], w zależności od ilości zleceń. Pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, poza deklarowanymi przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami, uzyskują jakieś inne dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Wobec tego nie wiadomo z jakich środków skarżący i jego rodzina ponoszą nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Ponadto z przedłożonej przez skarżącego kserokopii z podsumowania księgi za okres [...] wynika, że wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w w.w okresie nie uzyskał żadnych dochodów, poniósł natomiast stratę. Zatem złożone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o uzyskiwanych dochodach nie znalazło potwierdzenia w przedłożonej przez niego następnie kserokopii z dokumentacji podatkowej. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący był wezwany do przedłożenia odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres [...], natomiast wnioskodawca przedłożył kserokopię podsumowania za okres [...]. Wnioskodawca przedłożył kserokopię deklaracji VAT-7K za [...]. Z udzielonych przez niego informacji nie wynika czy złożył deklarację VAT-7K za [...], czy też nie. Skarżący - mimo wezwania - nie przedłożył również zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy takie zeznania małżonka składała. Nie przedłożył także wyciągów z rachunków bankowych żony, również i w tej kwestii nie złożył jakichkolwiek wyjaśnień. Z oświadczeń skarżącego nie wynika również czy on lub jego żona posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie to pojazdy, jakiej marki i jaka jest ich wartość rynkowa oraz czy posiadają udziały w spółkach z o.o. Skarżący w odpowiedzi przedłożył natomiast kserokopię umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W tym miejscu zauważyć należy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że sytuacja finansowa i majątkowa małżonki również wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jak już wcześniej wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie oświadczenia są niepełne i nierzetelne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył wszystkich żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.