I SA/Po 470/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 08 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PB na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PB pismem z dnia [...] wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. Zarządzeniem z dnia [...] skarżący został wezwany przez Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]. W odpowiedzi na to zarządzenie skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący do swojego kolejnego pisma z dnia [...] dołączył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] referendarz sądowy tutejszego Sądu oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia wniesiony został przez skarżącego sprzeciw. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną z którą pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Wnioskodawca wyjaśnił, że małżonka nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący zaznaczył, że posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Obecnie w budynkach tych nie jest jednak prowadzona działalność gospodarcza, ponieważ Starosta wydał w dniu [...] decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania skarżącego. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...]. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że mimo korzystnego wyroku tutejszego Sądu, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...]. Pomimo to nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Ze złożonego wniosku wynika, że dochody uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w A, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...]. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez B, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A [...] nie jest jego własnością, należała do nieżyjącej już matki skarżącego, wnioskodawca w niej zamieszkuje. Wnioskodawca wyjaśnił, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, jest zatrudniony na umowę o pracę. Skarżący wskazał, że na dzień [...] miał zatrudnionych [...] pracowników, przy czym [...] osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Do pisma załączył kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek C z siedzibą w P, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do D w R o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank skierowanego do Urzędu Miejskiego, - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego z dnia [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek A. Skarżący podał, że B wynajmuje od niego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok [...], kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy [...], odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...]. Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W [...] poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], w okresie [...] w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że ma zaciągnięte następujące kredyty: - kredyt obrotowy w A, wysokość kapitału do spłaty [...], kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w D – wysokość kapitału do spłaty na dzień [...], obciążenie miesięczne [...], - kredyt obrotowy nieodnawialny w E, wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] wynosi [...], spłata kredytu – wymagalny na [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że wnioskodawca ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast jego żona nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Skarżący podał, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w [...] w wysokości [...], natomiast w okresie [...] poniósł koszty w wysokości [...]. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w [...] uzyskał jakieś przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie podał również czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. W [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w [...] wyniósł [...], z innych źródeł [...], w [...] dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń [...], z innych źródeł [...]. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów (w tym deklaracji VAT oraz księgi przychodów i rozchodów) wynika, że w [...] poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Z załączonych przez wnioskodawcę kopii dokumentów wynika, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w D, rata w wysokości [...]. Z oświadczenia skarżącego wynika, że kredyty zaciągał na prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, podkreślić należy, iż wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...], natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...]. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu B skarżący na wcześniejszym etapie postępowania wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...] udziałów Spółki należy do syna [por. karta nr [...] akt sadowych]. Skarżący oświadczył, że Spółka B prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że utworzenie podmiotu gospodarczego B (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad [...] ha, lasu o obszarze blisko [...] ha oraz zabudowanej nieruchomości o obszarze [...] m2. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.