I SA/Po 545/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2013 r.; postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. skarżący wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. wymienioną w rubrum niniejszego orzeczenia. Zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2014 r. skarżący został wezwany przez Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na to zarządzenie skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący do swojego kolejnego pisma z dnia 18 lipca 2014 r. dołączył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Po 545/14 referendarz sądowy tutejszego Sądu, oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od orzeczenia tego wniesiony został jednak przez skarżącego sprzeciw. Postanowieniem z dnia 3 września 2014 r. tutejszy Sąd również odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na postanowienie tutejszego Sądu wniesione zostało zażalenie, w wyniku którego to rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1576/14 oddalił zażalenie skarżącego. Zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2014 r. skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący ponownie wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący do swojego kolejnego pisma procesowego z dnia 9 stycznia 2015 r. dołączył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Po 545/14 referendarz sądowy tutejszego Sądu oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia wniesiony został przez skarżącego sprzeciw. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną z którą pozostaje w wspólności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Wnioskodawca wyjaśnił, że małżonka nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący zaznaczył, że posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Obecnie w budynkach tych nie jest jednak prowadzona działalność gospodarcza, ponieważ Starosta K. wydał w dniu [...] lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania skarżącego. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...] zł. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że mimo korzystnego wyroku tutejszego Sadu, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Pomimo to nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Ze złożonego wniosku wynika, że dochody uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia 16 lutego 2015 r. na wezwanie referendarza sądowego z dnia 05 lutego 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w N., jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997 r., uszkodzony, wartość rynkowa [...] zł, - samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa [...] zł, - samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa [...] zł, - ciągnik Białoruś, - naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w K. grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A. nie jest jego własnością, należała do nieżyjącej już matki skarżącego, wnioskodawca w niej zamieszkuje. Wnioskodawca wyjaśnił, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, jest zatrudniony na umowę o pracę. Skarżący wskazał, że na dzień 31 stycznia 2015 r. miał zatrudnionych trzech pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim . Skarżący podał, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Do pisma załączył kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ko. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek O. S.A. z siedzibą w P., - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ko. z dnia [...] sierpnia 2014 r. skierowanego do [...] P. Sp. z o.o. w R. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia [...] września 2013 r. o wszczęciu egzekucji na wniosek N. Skarżący podał, że "B." sp. z o.o. wynajmuje od niego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2015, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lipca 2014 r. do grudnia 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014 i za styczeń 2015 r. Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł. W 2013 r. ponieśli natomiast koszty w wysokości [...] zł. Wnioskodawca przedłożył kserokopię umowy pożyczki zaciągniętej w I. w dniu [...] listopada 2009 r. w wysokości [...] zł, udzielonej na okres do 30 listopada 2019 r., rata pożyczki wynosi [...] zł. Skarżący załączył również oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń, z którego wynika, że zaciągnął: - kredyt obrotowy w N. S.A., wysokość kapitału do spłaty [...] zł, kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w I. S.A. – wysokość kapitału do spłaty na dzień 31.01.2015 r. [...] zł, obciążenie miesięczne [...] zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny w B[...] W., wysokość kapitału do spłaty na dzień 31.01.2015 r. wynosi [...] zł, spłata kredytu – wymagalny na 30.06.2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast jego żona nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonego przez skarżącego na wcześniejszym etapie postępowania [por. karta nr [...] akt sądowych] oświadczenia wynika, że w 2013 r. z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Skarżący podał, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości [...] zł, natomiast w okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. poniósł koszty w wysokości [...] zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w 2014 r. uzyskał jakieś przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i nie podał czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych na wcześniejszym etapie postępowania kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł [por. karta nr [...]-[...] akt sądowych], w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł [por. karta nr [...]-[...] akt sądowych]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2012 r. wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł [por. karta nr [...]-[...] akt sądowych], w 2013 r. dochód wnioskodawcy z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł [por. karta nr [...]-[...] akt sądowych]. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów (w tym deklaracji VAT oraz księgi przychodów i rozchodów) wynika, że w 2012, 2013, w okresie od stycznia do grudnia 2014 r. i w miesiącu styczniu 2015 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Z załączonych przez wnioskodawcę kopii dokumentów wynika, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w I. w dniu 26 listopada 2009 r. na kwotę [...] zł, termin spłaty pożyczki upływa z dniem 30 listopada 2019 r., rata w wysokości [...] zł. Z wcześniej składanych przez skarżącego oświadczeń wynika, że spłacał również kredyt zaciągnięty w V. S.A. zaciągnięty na okres od 19 lutego 2010 r. do 19 stycznia 2015 r., rata wynosiła [...] zł [por. karta nr [...] akt sądowych], a także kredyt zaciągnięty w B. na okres od 15 listopada 2011 r. do 20 listopada 2014 r. [por. karta nr [...] akt sądowych]. Z oświadczeń skarżącego można wywnioskować, że kredyty w V. S.A. i w B. zostały spłacone. Z oświadczeń skarżącego wynika również, że kredyty zostały zaciągnięte na prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, podkreślić należy, iż wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...] zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...] zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu B. Sp. z o.o. skarżący na wcześniejszym etapie postępowania wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do syna [por. karta nr [...] akt sadowych]. Skarżący oświadczył, że Spółka "B." prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że utworzenie podmiotu gospodarczego B. Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad [...] ha, lasu o obszarze blisko [...] ha oraz zabudowanej nieruchomości o obszarze [...] m2. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.