I SA/Po 597/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 597/16 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący pismem z dnia [...] lutego 2016 r., wniósł do tutejszego Sądu skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek w tym przedmiocie wnioskodawca podniósł, że objęta skargą decyzja nie jest zasadna. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami i z teściem. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Małżonka skarżącego posiada nieruchomość, w której mieszka rodzina wnioskodawcy oraz we współwłasności z bankiem samochód kupiony na kredyt o wartości około [...] zł. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę w 2015 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł a z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Małżonka wnioskodawcy w 2015 r. uzyskała dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Wnioskodawca wskazał, że ponosi opłaty w łącznej kwocie ok. [...] zł. Do wniosku dołączono kserokopie faktur za telefon, gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, decyzji Prezydenta Miasta X. z dnia 2016- [...]-[...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, pokwitowania wpłaty kwoty w wysokości [...] zł do Izby Celnej oraz potwierdzenia zapłaty za kablówkę. Pismem z dnia 11 maja 2016 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do udzielenia odpowiedzi na postawione w omawianym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego oraz osób tworzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na wskazane wezwanie skarżący wyjaśnił jedynie, że wszystkie dokumenty jakie mógł dostarczyć znajdują się w aktach spraw o sygn. I SA/Po 284/16, I SA/Po 285/16, I SA/Po 286/16, I SA/Po 287/16, I SA/Po 288/16, I SA/Po 289/16. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 597/16 oddalił wniosek. Uzasadniając swoje postanowienie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniono przy tym, że wnioskodawca – mimo wezwania ze strony referendarza sądowego – nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym kontekście stwierdzono, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej i finansowej. Odpis wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu doręczono skarżącemu w dniu 27 czerwca 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r., skarżący wniósł sprzeciw od omówionego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 16 czerwca 2016 r. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucono zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych odnoszących się do zdolności skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych. Wnioskodawca zaznaczył również, że w pełnym zakresie przedstawił informacje odnośnie własnej sytuacji majątkowej oraz oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z teściem. Skarżący zaznaczył także, że stosunki pomiędzy nim a teściem nie układają się najlepiej, w związku z czym trudno podać mu informacje odnośnie dochodów teścia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że z oświadczenia zawartego we wniosku skarżącego z dnia [...] kwietnia 2016 r., wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami i z teściem. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, jak również oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności jak też innych wartościowych przedmiotów. Żona wnioskodawcy jest właścicielem domu, w którym zamieszkuje cała rodzina. Małżonka wnioskodawcy jako współwłaściciel wraz z bankiem posiada samochód o wartości ok. [...] zł. W 2015 r. skarżący osiągnął łączny dochód w kwocie [...] zł. Małżonka skarżącego w 2015 r., osiągnęła dochód o wartości [...] zł. Wnioskodawca wskazał, że ponosi opłaty w łącznej kwocie ok. [...] zł. W oparciu o powyższe dane nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy zgodnie z jego żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał pismem z dnia 11 maja 2016 r., wnioskodawcę do przedłożenia informacji oraz dokumentów pozwalających na dokonanie wnikliwej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy jak również osób tworzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie wywiązał się, że skierowanego do niego wezwania, nie udzielając tym samym wyczerpujących wyjaśnień pozwalających na ustalenie sytuacji finansowej i majątkowej osób tworzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. W kontekście omawianego zaniechania skarżącego należy zwrócić uwagę, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym miejscu przypomnieć należy, że małżonka skarżącego zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest właścicielem domu, gdzie mieszka rodzina skarżącego. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że wraz z małżonką w 2015 r. osiągnął on łączy dochód w kwocie [...] zł. Mimo wezwania ze strony referendarza sądowego skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych uniemożliwiając tym samym ustalenie czy osoby tworzące wraz z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe dysponują jakimikolwiek oszczędnościami. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący wystąpienia po jego stronie przesłanek warunkujących przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.