I SA/Po 697/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 04 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] maja 2013r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad, grudzień 2008r., marzec, październik, listopad 2010r. oraz lipiec i sierpień 2012r. postanawia: oddalić wniosek Skarżący X.A złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] kwietnia 2014 r. ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 09 maja 2014r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W złożonym we wniosku oświadczeniu skarżący wskazał na cyt: "brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...] lipca 2010r., t.j. przed wydaniem decyzji Starosty [...] zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługę znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów". Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Żona nie osiąga żadnych dochodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości[...],- zł miesięcznie. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta [...] wydał w dniu [...] lipca 2012r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały jemu do spłaty zobowiązania w wysokości ok.[...],- zł. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono ww. decyzję, nadal nie może uruchomić ww. obiektu w takiej formie jak przed dniem [...] lipca 2010r. Wobec tego musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i leasingi. Na wezwanie z dnia [...] kwietnia 2014 r. podał, że posiada rachunek bankowy w [...] Bank Polska, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Z kserokopii potwierdzenia sald z dnia [...] stycznia 2014 r. wynika, że saldo Ma wynosi 0,00 zł i saldo Wn 0,00 zł. Skarżący podał, że jego żona, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...],., wartość rynkowa[...] ,- zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód [...], wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...] wartość rynkowa [...] zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 10 rat, - ciągnik[...], - naczepa cysterna[...], wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w[...]: grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "X" sp. z o.o., - w[...]: grunt o pow. 4.241 m2, budynki o pow. 664,48 m2 - nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha, - nieruchomość przy ul. [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Podał, że na dzień [...] marca 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wnioskodawca wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę. Skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] Bank Polska S.A. z dnia [...] września 2013r., - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] maja 2011r. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...], - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...]marca 2014r. skierowanego do Urzędu Miejskiego [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - wezwania Banku Spółdzielczego we [...] z dnia [...] listopada 2012 r. do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia [...]05.2010r. Skarżący podał, że "X" sp. z o.o. należy do jego syna X.B. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "X" wynajmuje od Skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...]zł netto. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2014, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od października 2013 r. do marca 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączył również kopię zeznania rocznego podatkowego za 2012 i 2013 r. Skarżący oświadczył również, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2013r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...]zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatek rolny i od nieruchomości [...] zł. Pismem z dnia [...] maja 2014r skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wskazał, że nie zgadza się z przedstawionym stanowiskiem. Jego zdaniem sytuacja finansowa, w jakiej się znajduje, znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd, a poczynione ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108; wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II OZ 313/13, LEX nr 1320752). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (wyrok NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Z dokumentów którymi Sąd dysponował wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w wysokości [...] zł spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż skarżący nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy z najmu oraz z działalności rolniczej. Jest właścicielem licznych nieruchomości. W orzecznictwie podkreśla się, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Nie może mieć też decydującego znaczenia przy badaniu sytuacji finansowej skarżącego fakt spłacania kredytów i umów leasingowych. W judykaturze trafnie stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Sąd nie kwestionuje, że wnioskodawca posiada liczne zobowiązania, w tym zaległości publicznoprawne. Skoro jednak, kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika, to fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie za pracę, osiąga dochody z dzierżawy, jak również posiada gospodarstwo rolne. Należy również zauważyć, że jest to kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wcześniejszy został oddalony (postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2014r. sygn. akt II FZ 1576/13). Nowe okoliczności wskazane przez stronę nie uzasadniają uwzględnienia wniosku. Skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał, że nie ma obiektywnych możliwości poniesienia kosztów sądowym w żądanym zakresie bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego swojego utrzymania i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji