I SA/Po 703/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w O w likwidacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w Ostrzeszowie w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu pobranego a niewpłaconego podatku dochodowego od osób fizycznych za m-ce: grudzień 2013 r., maj – grudzień 2014 r. i za styczeń, czerwiec, lipiec 2015 r., a także pobranego a niewpłaconego zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za październik 2013 r. oraz marzec, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik i listopad 2014 r. oraz orzekającej o odpowiedzialności podatkowej płatnika w tym zakresie postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A w O w likwidacji, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu na ostatni rok) [...], wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu [...], spółka nie posiada rachunku bankowego. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez wypełnienie rubryki 5 wniosku o przyznanie prawa pomocy przez uzasadnienie wniosku. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] złożyła uzupełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi albowiem znajduje się w likwidacji i zmierza do ustania jej bytu i wykreślenia z KRS. Skarżąca nie uzyskuje dochodów, gdyż działania spółki ukierunkowane są na zakończenie bieżących interesów spółki, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku spółki. Spółka nie może zaciągać żadnych nowych zobowiązań, a tym samym pozyskać dochodów. Skarżąca nie posiada rachunków bankowych oraz wierzytelności, z których mogłaby uiścić wpis od skargi. Nadto nie jest w stanie pozyskać owych należności. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności. Skarżąca podała, że nie ma raportów kasowych. Spółka oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników. Skarżąca podała, że nie ma deklaracji VAT-7. Spółka podała, że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem siedziby, kosztów obsługi księgowej, obsługi prawnej, opłat pocztowych i innych kosztów. Skarżąca podała, że udziałowcami spółki są JP i TP. Skarżąca podała, że nie zwróciła się do udziałowców spółki z żądaniem uiszczenia dopłat czy do udzielenia pożyczki. Skarżąca podała, że nie otrzymała pożyczek od udziałowców spółki. Skarżąca wskazała, że nie posiada rachunków bankowych od [...]. Do pisma załączyła wyciągi z rachunku bankowego udziałowca TP za okres [...], bilanse spółki na dzień [...], rachunki zysków i strat za okres [...], zeznania roczne podatkowe za [...] złożone przez udziałowców spółki. Skarżąca, mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie załączyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] sporządzonych przez spółkę, w punkcie 2 pisma z dnia [...] wskazała natomiast cyt. "odpisy w załączeniu", przy czym, jak już wyżej wskazano, tych odpisów zeznań rocznych podatkowych nie załączyła. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że do pisma z dnia [...] załączyła odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...]. Skarżąca podała, że nie sporządzała raportów kasowych albowiem nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunków bankowych i nie zatrudnia pracowników, nie składała w [...] deklaracji VAT-7. Spółka wskazała, że nie zwracała się do udziałowców z żądaniem dopłat, pożyczek, ponieważ osoby te nie dysponują środkami kasowymi, które mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca podniosła, że do pisma z dnia [...] załączyła pełne sprawozdania finansowe. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia spółki wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na ostatni rok obrotowy wynosi [...], wysokość strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...], spółka nie posiada rachunku bankowego, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, nie sporządza deklaracji VAT-7, nie sporządza raportów kasowych, od [...] została postawiona w stan likwidacji. Skarżąca spółka, mimo dwukrotnego wezwania (pismo z dnia [...] i z dnia [...]), nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...]. Wprawdzie skarżąca twierdzi, że do pisma z dnia [...] załączyła odpisy zeznań rocznych podatkowych, jednakże do pisma tego załączyła jedynie zeznania roczne podatkowe za [...] sporządzone przez jej udziałowców, nie załączono natomiast zeznań rocznych podatkowych sporządzonych przez spółkę. Skarżąca załączyła bilanse na dzień [...] oraz rachunki zysków i strat za [...], nie załączyła natomiast wprowadzeń do sprawozdania finansowego oraz dodatkowych informacji i objaśnień za [...], jak i za [...]. Skarżąca podała, że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem siedziby, kosztów obsługi księgowej, obsługi prawnej, opłat pocztowych i innych kosztów, nie wiadomo zatem kto w.w koszty ponosi. Skarżąca podała, że nie występowała do udziałowców spółki z żądaniem uiszczenia dopłat czy pożyczek z uwagi na okoliczność, że osoby te nie dysponują środkami kasowymi, które mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Z załączonych przez spółkę zeznań rocznych podatkowych wynika, że udziałowiec spółki TP w [...] prowadził działalność gospodarczą, z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], drugi udziałowiec JP z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...], z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] TP z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], JP z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...]. Z załączonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że TP od [...] otrzymuje wynagrodzenie z B, z którego w zasadzie w całości spłaca raty kredytów. Pomimo wezwania skarżąca nie wyjaśniła w jakiej wysokości i z jakiego tytułu udziałowcy spółki uzyskują obecnie miesięczne dochody, czy posiadają nieruchomości – jakie, jaka jest ich szacunkowa wartość, czy posiadają oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe (np. udziały w spółkach), wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła zatem jaka jest sytuacja majątkowa udziałowców spółki, podała jedynie, że nie zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi: [...] wpis stosunkowy i [...] wpis stały. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Powtórzyć również należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji wynika jednak, że skarżąca spółka nie zwróciła się do udziałowców z takim żądaniem. W tym miejscu wskazać należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowców], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonym na urzędowym formularzu wniosku, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 3 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna wykazać w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu wykazanie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Niedostarczenie żądanych przez referendarza danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania spółka nie podała jaka jest sytuacja majątkowa udziałowców spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność oświadczeń o uzyskiwanych przez nich dochodach, z jakiego tytułu, w jakiej wysokości miesięcznie, o posiadanym majątku w tym nieruchomościach, innych prawach majątkowych, przedmiotach o wartości powyżej 5.000,- zł, wierzytelnościach, nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez spółkę. Uniemożliwia to dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie czy to w całości, czy chociażby w części. W.w informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Podsumowując, w niniejszej sprawie spółka odpowiedziała częściowo na wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże brak pełnej odpowiedzi na wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka jest w stanie ponieść wpis sądowy od skargi czy to całości, czy chociażby w jakiejkolwiek części. W.w informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. W tych okolicznościach na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.