I SA/Po 720/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AAS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AAS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AAS, reprezentowany przez doradcę podatkowego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie ma dochodów. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący oświadczył, że z tytułu zatrudnienia na [...] na umowę o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z kont i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie od kiedy skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, należy przedłożyć odpis dokumentu o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 5. podanie czy skarżący poza deklarowanymi we wniosku dochodami, uzyskuje jakieś inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach, 7. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponosi koszty najmu, 8. podanie w jakiej wysokości żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, z jakiego tytułu, należy również przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonkę skarżącego, wyciągi z rachunków i lokat bankowych małżonki, podać czy żona posiada jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskuje dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, inne), czy jest osobą bezrobotną (odpis decyzji), czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), jeżeli małżonka prowadzi działalność gospodarczą należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za miesiące od [...] do [...], deklaracji VAT-7 za miesiące od [...] do [...], ewidencję środków trwałych, podać ilu zatrudnia pracowników, należy przedłożyć wyciągi z firmowych rachunków bankowych za miesiące od [...] do [...], 9. wyjaśnienie, czy w małżeństwie skarżącego obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska, jeżeli tak należy przedłożyć odpis orzeczenia lub umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis orzeczenia lub umowy o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 10. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie [...] miesięcy. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada kont i rachunków bankowych, w tym rachunku karty kredytowej. Wnioskodawca podał, że na wyżywienie przeznacza [...], na lekarstwa [...]. Skarżący oświadczył, że poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzyskuje innych dochodów. Skarżący wskazał, że nie posiada udziałów w spółkach z o.o. Wnioskodawca wyjaśnił, że dom, w którym mieszka, należy do jego żony. Skarżący wyjaśnił również, że małżonka prowadzi działalność gospodarczą. Żona skarżącego posiada [...]-letni samochód, który wprowadziła do firmy. Małżonka ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym: [...]. Wnioskodawca podał, że żona ma na utrzymaniu [...] dzieci. Małżonka zatrudnia [...] pracowników. Skarżący podał, że nie ma dostępu do danych finansowych żony. Skarżący wyjaśnił, że w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w [...] wnioskodawca z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], decyzji Urzędu Miejskiego z [...] Nr [...], z której wynika, że skarżący w dniu [...] zawiadomił Urząd Miejski o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku AS o podział majątku wspólnego, wypis z protokołu z dnia [...], z którego wynika, że skarżący i jego żona zawarli ugodę, na podstawie której małżonka przejęła na wyłączną własność nieruchomość położoną w B Gmina O, stanowiącą działkę nr [...] z mapy [...], o obszarze [...] m2 oraz udział [...] części w prawie własności nieruchomości położonej w P stanowiącej działkę nr [...] o obszarze [...] m2, skarżący przejął na wyłączną własność nieruchomość położoną w U Gmina O, stanowiącą działki [...], o obszarze [...] ha, umowy z dnia [...] o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz zaświadczenie o zatrudnieniu, z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony na okres od [...] do [...] na umowę o pracę, z tego tytułu uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] brutto, po potrąceniu zaliczek na podatek i składek ZUS [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje jednak w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od [...] rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka w domu należącym do jego żony. Wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej od [...]. Jest zatrudniony na umowę o pracę. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...], natomiast z zaświadczenia o zatrudnieniu, że w wysokości [...] brutto, [...] netto. Skarżący podał, że na wyżywienie i lekarstwa przeznacza [...]. Wnioskodawca oświadczył, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów oraz nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Z oświadczeń skarżącego nie wynika z jakich środków ponosi on nadwyżkę kosztów wyżywienia i zakupu lekarstw nad uzyskiwanym dochodem. Skarżący nie ponosi również opłat za media, t.j. za wodę, gaz, energię elektryczną, telefony. Z oświadczeń skarżącego wynika natomiast, że jego żona na miesięczne utrzymanie przeznacza ok. [...], z tego na opłaty za media ok. [...] ([...]). Małżonka skarżącego ma na swoich utrzymaniu [...] dzieci. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji oraz udziałów w spółkach z o.o. Skarżący, mimo wezwania, nie podał natomiast jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Wiadomym jest jedynie, że żona skarżącego posiada dom i [...]letni samochód, który został wprowadzony na stan firmy, prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia [...] pracowników. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...]., nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie przedłożył wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki i lokaty posiada. Skarżący nie podał również czy żona posiada oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, nie podał marki samochodu jaki posiada małżonka i jego wartości rynkowej, nie przedłożył również opisów z ksiązki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, odpisów z firmowych rachunków bankowych. Skarżący podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska i że małżonkowie dokonali podziału majątku wspólnego, to jednak wskazać należy, iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa oraz że małżonkowie pozostają w separacji faktycznej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd też wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.