I SA/Po 75/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DZ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący DZ, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008r. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że z uwagi na wysokość osiąganego dochodu jak i wysokość zobowiązań nie jest w stanie odłożyć pieniędzy na uiszczenie opłat od złożonych skarg. Miesięczne koszty utrzymania jego i rodziny w całości pochłaniają osiągany dochód. Wobec tego nie jest w stanie uiścić opłat od skarg bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Bariera finansowa staje się powodem, dla którego nie będzie mógł dochodzić swoich praw przed Sądem. Wyjaśnił, że w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym toczą się jeszcze sprawy o sygn. akt [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...] synem. Posiada dom o pow. [...] m2 i samochód osobowy marki B, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący wskazał, że spłaca kredyt hipoteczny w wysokości [...] oraz kredyt gotówkowy w kwocie [...], płaci alimenty w wysokości [...]. Wnioskodawca określił dochód miesięczny brutto na kwotę [...], na którą składają się jego dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz dochody żony z tytułu umowy o pracę. Dodatkowo podał, że na wyżywienie, opłaty za media i zakup odzieży przeznaczają [...] miesięcznie. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że żona otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie [...] netto. Wyjaśnił, że powierzchnia działki gruntu, na którym znajduje się jego dom wynosi [...] m2. Oświadczył, że on i jego żona nie otrzymują żadnych innych dochodów. Wskazał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą ok. [...], przy czym rata miesięczna kredytu hipotecznego ok. [...], alimenty [...], rata kredytu konsumpcyjnego gotówkowego nr [...] [...], rata kredytu konsumpcyjnego gotówkowego nr [...] [...], woda [...], energia elektryczna [...], wyżywienie [...], telefon komórkowy [...], środki czystości [...]. Skarżący posiada samochód osobowy marki B, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Skarżący zatrudnia [...] pracownika. Nie posiada środków trwałych należących do firmy. Do wniosku załączył odpis zeznania podatkowego za [...] złożony przez małżonkę. Wyjaśnił, że zeznanie za [...] nie zostało jeszcze złożone. Załączył również wyciągi z rachunków bankowych jego i małżonki za ostatnie [...] miesiące, wyciągi z firmowego rachunku bankowego za ostatnie [...] miesięcy, ustalenia dochodu osiągniętego przez niego w roku podatkowym [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, odpis z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych, odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące [...], zaświadczenie o zatrudnieniu i o zarobkach żony. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). W przedmiotowej sprawie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem. Posiada dom o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] m2 oraz samochód osobowy marki B rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący podał, że on i jego żona uzyskują dochody z tytułu działalności gospodarczej i wynagrodzenia za pracę łącznie w kwocie [...] brutto, przy czym na miesięczne utrzymanie przeznaczają około [...], w tym kwotę w wysokości [...] na spłatę rat kredytów, t.j. kredytu hipotecznego w wysokości [...], kredytu gotówkowego w wysokości [...] i kredytu gotówkowego w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że zaciągnięcie przez Skarżącego zobowiązań kredytowych świadczy o tym, że musiał on posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej banki takich kredytów by jemu nie udzieliły. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów. Zatem nie wyjaśnił z jakich środków w.w koszty ponoszą, gdyż nie wskazał z jakich środków pokrywa nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Wobec tego przyjąć należy, że koszty miesięcznego utrzymania ponosi z wynagrodzenia żony i z przychodów uzyskiwanych z prowadzenia działalności gospodarczej. Z dostarczonych przez niego dokumentów wynika, że w [...] z działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i odnotował stratę w wysokości [...], zatem średniomiesięczny przychód Wnioskodawcy w [...] kształtował się na poziomie [...], natomiast w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i odnotował stratę w wysokości [...], zatem średniomiesięczny przychód za [...] kształtował się na poziomie [...]. Zauważyć należy, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania Skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, t.j. w [...], Skarżący kontynuuje działalność gospodarczą, powstała strata nie doprowadziła również do utraty płynności finansowej Wnioskodawcy. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wyniosła [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...] i w [...]. Z załączonych przez Skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, że posiada on rachunek bankowy w A, saldo początkowe na tym rachunku w dniu [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...], na ten rachunek Skarżący z rachunku firmowego dokonywał przelewów środków pieniężnych (w dniu [...]), w dniu [...] dokonał wpłaty własnej w wysokości [...]. Z wyciągu wynika, że Skarżący z rachunku tego spłaca raty kredytu. Z wydruku o dokonanych spłatach kredytu z w.w rachunku za okres [...] wynika, że saldo końcowe na tym rachunku w dniu [...] wynosiło [...]. Z załączonego wyciągu z firmowego rachunku bankowego za okres [...] wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło [...], saldo końcowe [...], z rachunku tego do [...] prowadzona była egzekucja, Skarżący z rachunku tego ponosi opłaty do ZUS oraz z tytułu podatków do Urzędu Skarbowego. Z wyciągu z rachunku bankowego małżonki prowadzonego w C za okres [...] wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło [...], saldo końcowe [...]. Zatem sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej Skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu wyjaśnić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę okoliczność, że Skarżący wniósł do tut. Sądu [...] skargi, wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi [...], w sprawie o sygn. akt [...] i w sprawie o sygn. akt [...], zatem łączna kwota wpisów wynosi [...]. Jednakże majątek zgromadzony przez Skarżącego, ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz stan rachunków bankowych wynikający z przedłożonych przez niego wyciągów w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Zauważyć należy, że Skarżący – pomimo wezwania – nie złożył odpisu z zeznania rocznego podatkowego za [...], przedłożył jedynie wydruk komputerowy- ustalenie dochodu osiągniętego w roku podatkowym [...]. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.