I SA/Po 783/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku LS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi LS na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia postanawia: oddalić wniosek. Skarżący LS pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Równocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nikt go nie utrzymuje, na bieżące potrzeby i niezbędne wydatki przeznacza oszczędności, które wynoszą ok. [...]. Z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, syn z nim nie mieszka. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej uiszczenie wpisu od skargi i ponoszenie kosztów postępowania jest dla niego nieosiągalne. Skarżący podał, że choruje i na lekarstwa przeznacza ok. [...] miesięcznie. Z uwagi na egzekucję komorniczą ma pozajmowane rachunki. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje z żoną i dzieckiem we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego i do jego żony, 3. podanie czy skarżący lub jego żona posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego, jego żony i dziecka z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, 6. podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, inne), kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 7. podanie czy żona skarżącego posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 8. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 9. podanie czy skarżący lub jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 10. podanie czy przeciwko skarżącemu prowadzone są postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty majątek skarżącego, rachunek bankowy, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów o zajęciu, należy również podać jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana, 11. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli tak to od kiedy, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie ok. [...], nie posiada natomiast domu, mieszkania, nieruchomości rolnej i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że na lekarstwa przeznacza ok. [...] miesięcznie. Skarżący podał również, ze pozostaje w związku małżeńskim, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, ponadto skarżący nie pozostaje z zoną i dzieckiem we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednakże, pomimo iż z oświadczenia skarżącego wynika, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z zoną i nie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej, pismem z dnia [...] wezwano skarżącego nie tylko do złożenia dodatkowych informacji i przedłożenia dokumentów dotyczących jego osoby, ale również wezwano go do podania informacji dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jego zony. Skarżący - mimo wezwania – nie udzielił odpowiedzi na w w. wezwanie i wobec tego nie wyjaśnił do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, czy najmuje to mieszkanie, jeżeli tak to w jakiej wysokości ponosi opłaty z tytułu najmu. Nie podał również czy jego żona posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia, czy posiada ona jakieś oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący nie podał czy on lub jego żona posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, nie podał również czy on lub jego żona uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, inne), jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca nie podał czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., jeżeli tak to jaka jest nominalna wartość tych udziałów. Skarżący nie podał również w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. W tym miejscu zauważyć należy, że dopiero zestawienie i analiza uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zauważyć jednak należy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów oraz jej sytuacja finansowa i majątkowa wpływa również na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Natomiast nieujawnienie przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacji majątkowej i finansowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 2 września 2009r. sygn. akt I FZ 199/09 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto skarżący nie udzielił odpowiedzi również na pozostałe punkty wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, brak odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesiące należących do niego i jego zony, brak odpisów dokumentów, z których wynikałoby, że w toku prowadzonego postepowania egzekucyjnego został zajęty majątek skarżącego, jego rachunki bankowe oraz brak informacji o wysokości kwoty jaka w toku prowadzonego postepowania została do chwili obecnej wyegzekwowana, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielił bowiem odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień i nie przedłożył odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.