I SA/Po 795/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] K. K., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...], nr [...], określającą skarżącemu wysokość zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie [...] zł. Równocześnie w dniu [...] złożono, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący aktualnie mieszka sam i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...],- zł brutto, które wystarcza na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. Wnioskodawca stwierdził, że ze względu na wysokość wpisu od skargi, nie jest w stanie jednorazowo ponieść tego kosztu. W piśmie z dnia [...], będącym uzupełnieniem wniosku, strona oświadczyła, że nie posiada rachunków i kont bankowych, ani lokat bankowych, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, udziałów w spółkach, przedmiotów wartościowych ani samochodów osobowych. Miesięczne koszty swojego utrzymania wnioskodawca oszacował na kwotę [...],- zł. Do kosztów tych zaliczył: ogrzewanie [...],- zł, wodę [...],- zł, gaz [...],- zł, energię elektryczną [...],- zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...],- zł, wyżywienia [...],- zł, środków czystości [...],- zł. Oświadczył, że nie ponosi opłat za czynsz, telefon stacjonarny i komórkowy, abonament RTV oraz telewizję kablową. Podał, że pełni funkcję prezesa zarządu w spółce "X.". Sp. z o.o. i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości minimalnej, tj. [...],- zł brutto (do wypłaty [...] zł). Skarżący podniósł, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Mieszka w nieruchomości będącej własnością jego żony, nie ponosząc z tego tytułu kosztów najmu. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w którym została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Do wniosku załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2010 r. i 2011 r., listę płac za miesiące od lipca do września 2012 r. Referendarz sądowy pismem z dnia [...] wezwał skarżącego do podania w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jego żona uzyskuje miesięczne dochody, złożenia odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2010 r. i 2011 r. złożonych przez żonę, złożenia odpisów z kont, lokat i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do żony, podania kosztów miesięcznego utrzymania żony z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), do podania czy żona posiada jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, udziały w spółkach, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, do podania czy żona pełni funkcje członka zarządu w spółkach, radach nadzorczych, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jakie z tego tytułu uzyskuje miesięczne dochody, do podania czy żona uzyskuje inne dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej itp.), złożenia odpisu umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym i jego żoną, podania w jaki sposób został dokonany podział majątku wspólnego między małżonkami - złożenie odpisu umowy o podziale majątku, podania w jaki sposób żona nabyła dom, w którym obecnie mieszka wnioskodawca, czy nieruchomość ta należała do majątku wspólnego małżonków. Odpowiadając na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego przedłożył kserokopię umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia [...] zawartej w formie aktu notarialnego. Ponadto wyjaśnił, że wnioskodawca nie jest w posiadaniu informacji o stanie majątkowym swojej żony. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z dnia [...] wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają obowiązek informować się tylko o stanie majątku wspólnego. Natomiast w przypadku istnienia rozdzielności majątkowej skarżący nie ma możliwości domagania się informacji o stanie majątku osobistego swej małżonki, a ta nie ma obowiązku informowania go o tym. Z powyższego pełnomocnik wywiódł, iż skarżący nie miał możliwości przedstawienia żądanych przez referendarza informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Sąd oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winien odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ 466/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie złożone przez skarżącego jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji materialnej. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie z dnia [...], uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go od tych kosztów sądowych. Z oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, że pozostaje on w związku małżeńskim z I. K., mieszka sam w nieruchomości należącej do jego żony, ma stałe źródło dochodów, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, które wynosi [...],- zł brutto miesięcznie. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych. Skarżący, pomimo wezwania, uchylił się od odpowiedzi na pytania z jakiego tytułu jego żona uzyskuje miesięczne dochody, czy pełni funkcje członka zarządu w spółkach, radach nadzorczych, oraz czy posiada ona jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe, papiery wartościowe, czy samochody osobowe. Nie odpowiedział także w jaki sposób jego żona nabyła nieruchomość, w której on obecnie mieszka, czy nieruchomość ta należała do majątku wspólnego małżonków. Nie przedstawił umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy nim a żoną, nie podał również w jaki sposób został dokonany podział majątku wspólnego. Z przedłożonych informacji wynika jedynie, że żona skarżącego posiada nieruchomość, w której wnioskodawca mieszka oraz, że żona ma ponosić koszty utrzymania tej nieruchomości. Wnioskodawca wskazał także, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Powołując się na przepis art. 36 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788, dalej jako: "K.r.o."), skarżący stwierdził, że w sytuacji istnienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, nie miał podstaw aby skutecznie domagać się od żony informacji o stanie jej majątku osobistego. W tym miejscu Sąd stwierdza, że zgodnie z art. 23 K.r.o. małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie Sądu, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak już wcześniej wskazano uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1, art. 260 i art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.