I SA/Po 883/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JT o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi JT na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia straty za 2008 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...] (por. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] – karta nr [...] akt sądowych). Skarżący JT, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia straty za 2008 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że zatrudniony jest w wymiarze [...] etatu i z tego tytułu uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...], prócz tego ima się różnych prac dorywczych osiągając miesięcznie dochód w wysokości ok. [...]. Wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej, którą zawiesił z dniem [...]. Skarżący pozostaje w faktycznej separacji ze swoją małżonką i łoży na utrzymanie nieletniego syna kwotę [...] miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada stałego miejsca zameldowania, w okresie letnim zajmuje domek letniskowy, w pozostałej części roku pomieszkuje u znajomych lub rodziców, u których również się stołuje. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] brutto, z prac dorywczych od [...]. Do wniosku załączył kserokopie: umowy z dnia [...] o zatrudnieniu skarżącego na czas określony na [...] lata jako pracownik administracyjny, przedstawiciel handlowy w Aj sp. z o.o. z siedzibą w G, poświadczenia za miesiące [...] o przekazaniu kwoty w wysokości [...] na dziecko, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, że w dniu [...] skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą. Pismami z dnia [...] i z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z kont i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie w jakiej wysokości skarżący w okresie od [...] do [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpisy dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się w podatku dochodowym za w.w miesiące (np. odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za [...], należy podać jakie środki trwałe znajdowały się na stanie firmy w w.w okresie (odpis ewidencji) i wyjaśnić czy środki trwałe zostały zbyte przez skarżącego, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 5. podanie czy skarżący poza deklarowanymi we wniosku dochodami, uzyskuje jakieś inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach, 7. podanie w jakiej wysokości żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, z jakiego tytułu, należy również przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonkę skarżącego, wyciągi z rachunków i lokat bankowych małżonki, podać czy żona posiada jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskuje dodatkowe dochody, czy jest osobą bezrobotną (odpis decyzji), w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), 8. wyjaśnienie czy w małżeństwie skarżącego obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska, jeżeli tak należy przedłożyć odpis orzeczenia lub umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis orzeczenia lub umowy o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że w okresie od [...] do [...] nie uzyskał żadnych dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że w okresie ostatnich [...] lat w jego firmie nie było żadnych środków trwałych. Wnioskodawca podał, że w [...] zaciągnął w banku kredyt obrotowy, po zawieszeniu działalności gospodarczej w [...] umowa kredytowa została wypowiedziana, w chwili obecnej bank podejmuje działania windykacyjne. Skarżący wskazał, że z uwagi na okoliczność, iż nie posiada stałego miejsca zamieszkania i nie ponosi stałych kosztów utrzymania, nie jest w stanie podać dokładnych kwot wydawanych na poszczególne wydatki ze środków uzyskanych z tytułu wynagrodzenia za pracę. Skarżący łoży na utrzymanie syna kwotę w wysokości [...] miesięcznie, pokrywa koszty wyżywienia w wysokości ok. [...] miesięcznie, na doładowanie telefonu komórkowego przeznacza ok. [...], na środki higieny [...], ogrzewanie domku działkowego, w którym obecnie zamieszkuje ok. [...], energia elektryczna ok. [...]. Skarżący podał, że z uwagi na okres jesienno-zimowy ma bardzo ograniczone możliwości dorobienia przy pracach dorywczych i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości ok. [...] miesięcznie. Skarżący oświadczył, że poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzyskuje żadnych innych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu. Oświadczył, że od [...] pozostaje z żoną w separacji faktycznej i nie ma możliwości udzielenia informacji w kwestii dotyczącej jej sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący podał, że nie utrzymuje z żoną żadnych kontaktów prócz zawodowych. Podał, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, umowa została zawarta w dniu [...]. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], wyciągi z osobistego i firmowego rachunku bankowego, z których wynika, że saldo na tych rachunkach jest ujemne i że na te rachunki w okresie ostatnich [...] miesięcy nie wpłynęły żadne środki, rachunki te systematycznie obciążane są opłatami za wyciąg, za prowadzenie rachunku i za abonament B, zestawienie przychodów i rozchodów za [...], z którego wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], deklaracje VAT-7 za [...], z których wynika, że podatek należny wynosi [...], podatek naliczony [...], obliczenie wysokości zobowiązania podatkowego lub kwoty zwrotu [...], aneksu do umowy z dnia [...] o kredyt obrotowy postawionego do dyspozycji jako: kredyt w rachunku bieżącym C, kwota limitu kredytowego wynosi [...], umowy o ustanowieniu z dniem [...] rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący oświadczył, że dokumenty, o które został wezwany, przesłał do akt sprawy w dniu [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje jednak w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od [...] rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie pozostają w separacji faktycznej. Skarżący mieszka w domku letniskowym. Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, którą z dniem [...] zawiesił. Obecnie uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] miesięcznie, wnioskodawca jest zatrudniony od dnia [...] na stanowisku pracownik administracyjny, przedstawiciel handlowy na [...] etatu w A sp. z o.o. za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...]. Jak wynika z wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień [...] godz. [...] wynika, że jednym ze wspólników w.w spółki jest żona skarżącego, pełni ona w spółce również funkcję Prezesa Zarządu. Wnioskodawca poza wynagrodzeniem za pracę – jak oświadczył w piśmie z dnia [...] – uzyskuje dodatkowy dochód z prac dorywczych w wysokości od [...] do [...] miesięcznie. Wnioskodawca z uzyskanych dochodów przeznacza [...] na utrzymanie dziecka, pozostałe środki na swoje utrzymanie. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji oraz udziałów w spółkach z o.o. Skarżący, mimo wezwania, nie podał natomiast jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie przedłożył wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki i lokaty posiada. Skarżący nie podał również czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawca nie podał również w jakiej wysokości małżonka ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Skarżący co prawda podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, że pozostają w separacji faktycznej i że nie utrzymują żadnych kontaktów prócz zawodowych, to jednak wskazać należy, iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd też wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zauważyć również należy, że pomimo wezwania skarżący nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego, nie wyjaśnił nawet czy on i jego żona majątek wspólny posiadają. Na uwadze natomiast należy mieć okoliczność, że małżonka skarżącego, jak już wcześniej wskazano, posiada udziały w A sp. z o.o., w spółce tej pełni również funkcję członka zarządu. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.