I SA/Po 980/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ZB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ZB na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2009 r., za poszczególne miesiące 2010 r. oraz za miesiące od stycznia do listopada 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący ZB pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Następnie skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, że musiał zamknąć firmę. Skarżący podał, że ma na utrzymaniu [..] dzieci. Wnioskodawca podał, że nie ma pracy i jest w trakcie jej szukania. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...] dzieci. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że żona pracuje i otrzymuje minimalne wynagrodzenie w wysokości [...] brutto, dzieci się uczą. Skarżący podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca wskazał, że opłaty w gospodarstwie domowym wynoszą około [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do jego żony, 3. podanie czy skarżący i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy skarżący i jego żona posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z wyszczególnieniem na poszczególne wydatki (np: czynsz, woda, gaz, energia elektryczna, abonament RTV, telefon, Internet, kablówka, koszty leczenia, koszty wyżywienia, środki czystości, odzież, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, na co, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty) i z jakich środków je ponoszą, 6. podanie od kiedy skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej (odpis dokumentu o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej), 7. podanie czy żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to należy podać jakie z tego tytułu w okresie [...] uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów i czy uzyskała dochód lub poniosła stratę, w jakiej wysokości, 8. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 9. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący ze swoją rodziną, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 10. podanie czy żona skarżącego posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości – jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia i szacunkowa wartość, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł – należy podać składniki majątku jaki posiada), 11. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podział majątku wspólnego między małżonkami, 12. podanie czy skarżący posiadał nieruchomości, oszczędności, samochód, przedmioty o wartości powyżej [...], który darował innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy - należy przedłożyć odpisy umów darowizn. W odpowiedzi z dnia [...] skarżący oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego. Wskazał, że nie posiada udziałów w spółce ani nie pełni żadnych funkcji związanych ze spółkami. Również żona skarżącego nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu, prokurenta w spółkach. Wnioskodawca podał, że koszty miesięcznego utrzymania są następujące: [...]. Skarżący podał, że jest zobowiązany do spłacania kredytów zaciągniętych na potrzeby prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej (zakup samochodu). Do spłaty pozostaje [...], a rata miesięczna wynosi ok. [...]. Wnioskodawca podał, że nie prowadzi działalności gospodarczej od [...]. Małżonka wnioskodawcy nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżący podał, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ szuka pracy na własną rękę. Skarżący podał, że mieszkanie, w którym mieszka, należy do jego żony. Żona kupiła je na kredyt hipoteczny. Wartość mieszkania to [...]. Skarżący podał, że nie dokonał żadnych darowizn na kwotę powyżej [...]. Do pisma załączył kserokopie: złożonych przez niego zeznań rocznych podatkowych za [...], umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowienie rozdzielności majątkowej zawartej w dniu [...] Rep. [...], wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że w dniu [...] wykreślono wpis o działalności gospodarczej z rejestru. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, w małżeństwie jego panuje rozdzielność majątkowa małżeńska, wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...] dzieci, wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, od [...] nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, gdyż szuka pracy na własną rękę, żona skarżącego pracuje, posiada zakupione w kredycie hipotecznym mieszkanie o wartości ok. [...], z oświadczenia skarżącego wynika, że małżonka uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Skarżący podał, że koszty utrzymania wynoszą około [...]. Wnioskodawca ma zaciągnięty kredyt, do spłaty pozostaje ok. [...], rata kredytu wynosi [...], kredyt został zaciągnięty na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej na zakup samochodu. Z oświadczeń skarżącego nie wynika czy kredyt jest spłacany, czy nie. Z oświadczeń skarżącego nie wynika w jakiej wysokości małżonka zaciągnęła kredyt na zakup mieszkania i czy spłaca raty kredytu hipotecznego, jeżeli tak to w jakiej kwocie. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. Ze złożonych zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], z innych źródeł uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z innych źródeł [...]. Skarżący podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu. Skarżący wyjaśnił, że mieszkanie, w którym mieszka, należy do jego żony. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił jaka jest sytuacja majątkowa jego żony, gdyż nie podał, czy małżonka poza mieszkaniem posiada inne nieruchomości, czy posiada oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), wnioskodawca nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet, czy małżonka zeznania roczne podatkowe składała w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych żony za ostatnie [...], nie podał również czy małżonka rachunki bankowe posiada. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu w dniu [...] i nadanym listem poleconym w dniu [...] oświadczył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zauważyć w tym miejscu należy, że z przedłożonej przez skarżącego kserokopii umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej wynika, że umowę tę skarżący i jego żona zawarli w dniu [...]. Z § [...] umowy wynika m.in., że każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy. W tym miejscu godzi się zauważyć, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd sytuacja materialna małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest ustalenie czy małżonka posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.