II SA/Po 501/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2014 r. wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ A.Skoczylas Pismem z dnia (...) kwietnia 2014 r. B. B. (dalej skarżąca) reprezentowana przez córkę wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO albo Kolegium) z (...) lutego 2014 r., nr (...) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza K. z (...) grudnia 2013 r., nr (...) o wymierzeniu skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w wysokości (...) zł za usunięcie bez zezwolenia dwóch drzew z gatunku sosna zwyczajna o obwodzie pnia 76,30 i 62,17 cm oraz 2,1 m2 krzewów z gatunku liguster z nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) (k. 2-6 akt sądowych). Wnioskiem złożonym w biurze podawczym WSA dnia 19 sierpnia 2014 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (k. 33-35, 51-52 akt sądowych). Postanowieniem referendarza sądowego z 13 października 2014 r., sygn. akt II SA/Po 501/14, odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy ustaliła, że skarżąca ma środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb koniecznego utrzymania rodziny. Łączne miesięczne zadeklarowane dochody Jej rodziny wynoszą około (...) zł, a koszty utrzymania mieszkania (...) zł, koszty leków około (...) zł. Po ich uiszczeniu pozostaje kwota (...) zł na dalsze konieczne wydatki rodziny. Nadto skarżąca oświadczyła, że wraz z mężem zgromadziła oszczędności w aktualnej kwocie (...) zł. Aktualna wysokość oszczędności jakie zadeklarowała skarżąca wielokrotnie przekracza wysokość kosztów postępowania wymaganych w sprawie, a nadto koszty te będą rozłożone w czasie. Dlatego drugorzędne znaczenie ma oświadczenie skarżącej o poniesionych kosztach na modernizację dachu, skoro skarżąca nadal dysponuje oszczędnościami. Poza tym, oświadczenie powyższe ostatecznie nie zostało poparte dowodami wydatkowania zadeklarowanych środków (k. 59-62 akt sądowych). Pismem z (...) października 2014 r. skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie w całości i o przyznanie pomocy prawnej w całości lub ewentualnie w części. Skarżąca zarzuciła postanowieniu z 13 października 2014 r. naruszenie: a) przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 11 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej kpa) przez nie ustosunkowanie się do twierdzeń uważanych przez skarżącą za istotne dla rozstrzygnięcia, b) przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 77 §1 kpa, polegające na niepodjęciu przez organ kroków zmierzających do dokładnego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie, c) przepisów postępowania przez błędne przyjęcie, że skoro rodzinie skarżącej po odliczeniu kosztów utrzymania mieszkania pozostaje jak sam ustalił sąd kwota 1(...) zł, to 4 osobowa rodzina po zakupie choćby żywności jest w stanie bez uszczerbku dla swojego majątku wydatkować kwotę ponad (...) zł na same koszty procesu, d) przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 107 §1 i 3 kpa przez nieustosunkowanie się do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności nie wskazanie w uzasadnieniu decyzji dowodów, którym organ odmówił wiarygodności oraz przyczyn tej odmowy, e) przepisów postępowania przez błędne przyjęcie, że oszczędności zgromadzone na koncie należą wyłącznie do skarżącej, podczas gdy wydatki na leki sąd zaliczając do kosztów rozdzielił na wszystkich członków rodziny, jednocześnie nie wliczając w to kosztów zakupu leków dla męża skarżącej. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że w wydanym postanowieniu z 13 października 2014 r. nie uwzględniono w ogóle wydatków związanych z dojazdami do lekarzy oraz stałych kosztów rocznych jak ubezpieczenie na życie oraz od następstw nieszczęśliwego wypadku (rocznie [...] zł) czy ubezpieczenia samochodu w kwocie (...) zł, podatku od nieruchomości w wysokości (...) zł. Skarżąca podniosła również, że Jej syn obecnie przebywa w zakładzie karnym, a co za tym idzie, nie może spłacać rosnącego zadłużenia, które ma wobec ubezpieczalni z tytułu spowodowanego wypadku. Skarżąca wraz z mężem stara się wpłacać jakiekolwiek kwoty celem zmniejszenia zadłużenia i wstrzymania postępowania egzekucyjnego wobec syna. Zgromadzone oszczędności przez skarżącą i jej męża pozwalają tylko na opłacanie bieżących miesięcznych wydatków i ulegają systematycznemu zmniejszaniu (k. 68-70 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Jego podstawą są przepisy oddziału 2 rozdziału 3 działu V ppsa (art. 243 ppsa i nast.) a nie kpa, jak zostało to wskazane w sprzeciwie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z 9 czerwca 2014 r., II OZ 561/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wobec osób żyjących w ubóstwie, przykładowo wobec osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku (M. Niezgódka-Medek w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, P.p.s.a. Komentarz, Warszawa 2013, s. 778). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z 20 maja 2014 r., sygn. akt II GZ 199/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Odwołując się do szczegółowych okoliczności branych pod uwagę w orzecznictwie sądowym w odniesieniu do przyznania prawa pomocy, NSA wskazał m. in., że koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z 8 lipca 2014 r., II OZ 671/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony (postanowienie NSA z 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OZ 337/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo posiadany majątek może przynosić potencjalne korzyści, jak również może służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy też kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (postanowienie NSA z 20 listopada 2006 r., sygn. akt II FZ 665/06, Baza Orzeczeń NSA). W wyjątkowych sytuacjach Sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych nawet jeżeli posiada znaczne oszczędności na koncie bankowym. Musi ona jednak wykazać, że mimo nich nie jest w stanie ponieść opłat (wyrok WSA w Białymstoku z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 605/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przytoczone poglądy doktryny oraz orzecznictwa wskazują, że instytucja prawa pomocy umożliwiająca dostęp do sądu dla podmiotów, których nie stać na poniesienie wiążących się z tym kosztów, nie może jednocześnie prowadzić do finansowania na koszt podatników udziału w postępowaniu sądowym tych podmiotów, które posiadają wystarczające środki finansowe, bądź mogłyby je zgromadzić. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek podziela przy tym pogląd, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., II OZ 1155/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prócz rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania bez doznania uszczerbku dla utrzymania siebie oraz rodziny, jednym ze składników decydujących o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy pozostaje również sama jego postawa, która powinna być nakierowana na samodzielne zdobycie niezbędnych środków finansowych. Odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie Sąd kierował się po pierwsze stałym miesięcznym dochodem jaki uzyskuje Ona łącznie z osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym. Wynoszą one (...) zł. Po drugie, Sąd wziął pod uwagę posiadane przez skarżącą oszczędności w kwocie (...) zł. Po trzecie, uwzględnione zostały pozostałe aktywa majątkowe skarżącej i Jej męża w postaci samochodu oraz domu o wielkości 130 m2. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela przy tym wypowiedziany w orzecznictwie sądowym pogląd zgodnie z którym w sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, co ma miejsce w niniejszej sprawie, powinien on podać również szczegółowe dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby. Informacje te nie pozostają bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, bowiem pozwalają na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego (postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z 11 czerwca 2014 r., II FZ 566/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącej Sąd uwzględnił również ponoszone przez Nią wydatki związane z utrzymaniem domu oraz zakupem lekarstw. Opierając się jednak na samych twierdzeniach skarżącej, wynika z nich, że dysponuje Ona miesięcznie po odliczeniu (...) zł na utrzymanie domu oraz około (...) zł na zakup lekarstw kwotą około (...) zł. Z kolei koszty ubezpieczenia na życie, czy też koszty utrzymania samochodu nie mogą być traktowane jako korzystające z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym uiszczeniem wpisu od wniesionej skargi. Tak samo załączona do sprzeciwu faktura na zakup dachówki opiewająca na kwotę (...) zł (k. 71 akt sądowych) nie może automatycznie pociągać za sobą obligatoryjnego zwolnienia Jej od kosztów sądowych. Trzeba jeszcze raz powtórzyć, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą bowiem być traktowane jako korzystające z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Skarżąca dokonując w dniu (...) października 2014 r. zakupu dachówek miała świadomość konieczności uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie. O jej trudnej sytuacji materialnej nie może przesądzać dokonany jednorazowy zakup materiałów budowlanych. Poza tym, podjęcie decyzji o kupnie towaru za kwotę ponad dwuipółkrotnie przewyższającą zgromadzone oszczędności może budzić wątpliwości, co do wiarygodność twierdzeń skarżącej na temat Jej sytuacji materialnej. Reasumując, w ocenie Sądu obowiązek uiszczenia przez skarżącą wpisu w kwocie (...) zł oraz pokrycia kosztów profesjonalnej pomocy prawnej nie spowoduje na tyle istotnego uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, który byłby dla Niej nie do udźwignięcia czy też znacznie utrudniony. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 ppsa odmówił przyznania prawa pomocy. /-/ A.Skoczylas